Onderwijs en opvoeding: herhaling van zetten, 15-10-2007 (P-LC)
TE GAST
DIRK HUIZINGA
Wijsgerig pedagoog
Opvoeding en onderwijs houden ons in hoge mate bezig. Over wat daaraan mis is en hoe het beter kan. Wat bij die discussies inhoudelijk opvalt, is de voortdurende herhaling van zetten.
Dankzij het christendom zijn wij gewend aan een rechtlijnig tijdsbegrip. Er is een schepper en dus ook een laatste product. Mensen leven met een opdracht. Aan het einde van de rit wordt beoordeeld of daar iets van terecht is gekomen.
Dankzij de Verlichting geloven we bovendien in vooruitgang en in de maakbaarheid van de samenleving. Wij zijn niet afhankelijk van de omstandigheden. Wij kunnen die begrijpen, beïnvloeden en naar onze hand zetten. Natuurvolken leven in een andere wereld. Zij kennen een cyclische tijd zonder vooruitgang. De natuur herhaalt zich. Na de zomer komt de winter en daarna komt er weer een zomer.
Het opmerkelijke bij opvoeding en onderwijs is, dat deze activiteiten evenmin vooruitgang lijken te kennen. Steeds opnieuw is er de uitdaging om kinderen op te voeden tot volwassenen en steeds weer zijn het jonge onervaren ouders die zich voor het eerste afvragen hoe dat moet.
Nu zou je mogen verwachten dat we dat op grond van ervaring en wetenschappelijk onderzoek langzamerhand wel weten. In de praktijk blijkt daar echter niets van. Er is onder wetenschappers zeker sprake van inzicht onder welke omstandigheden jonge kinderen moeten opgroeien op zich optimaal te kunnen ontplooien. Maar bij actuele discussies over onderwijs en opvoeding speelt dat inzicht geen rol van betekenis. Het gaat bijvoorbeeld over kinderopvang om moeders aan het werk te krijgen. Om schaalvergroting en efficiencywinst te boeken. De vraag wat goed is voor de ontwikkeling van een kind, komt daarbij niet aan de orde.
Scholen moeten kinderen vooral van straat houden en zorgen dat zij het er naar hun zin hebben. Dat er op school primair geleerd moet worden en dat leren niet altijd gemakkelijk gaat, is men blijkbaar vergeten.
Heel recent was er de hype van de Iederwijsschool. Spelenderwijs leren zonder eisen stellende volwassenen. En dat werd gepresenteerd als iets nieuws, als de oplossing van een onderwijsprobleem. Het is nauwelijks een serieuze discussie waard, want dergelijke opvattingen zijn zo oud als Rousseau.
Velen hebben dergelijke ideeën uitgeprobeerd en vaak bleken ze tot ernstige pedagogische verwaarlozing te leiden. Desalniettemin mogen scholen nog steeds vrolijk en naïef kinderen blootstellen aan dergelijke experimenten. Veel ouders geloven ook graag in pedagogische utopieën. Het zou fantastisch zijn als leren en volwassen worden zo eenvoudig was. Waarom hebben onze voorouders die gemakkelijke opvoedingsweg eigenlijk niet ontdekt?
Onze jonge staatssecretaris van onderwijs, Sharon Dijksma, presteerde het ruim een maand geleden om trots te verkondigen dat zij een beroemd onderwijskundige uit Canada, Michael Fullan, bereid had gevonden om haar te helpen de problemen in ons onderwijs op te lossen. En wat had deze brave man te melden? Dat lezen, taal en rekenen voor jonge mensen essentiële vakken zijn om later met succes in de maatschappij te kunnen functioneren.
Een geniaal inzicht. Dat wij daar nooit eerder aan gedacht hebben. Ook had deze onderwijskundige een methode om het onderwijs kwalitatief te verbeteren. Toets eerst de situatie van dit moment. Begin een verbetertraject en toets daarna opnieuw. Vervolgens bekijk je of er sprake is van enige vooruitgang.
Dergelijke waarheden als koeien worden gepresenteerd als ‘nieuws’, terwijl iedere burger in Nederland dit had kunnen bedenken. Als of wij in Nederland geen pedagogen hadden en hebben, zoals Langeveld, Van Gelder en Imelman, die door de jaren geen gehamerd hebben op het belang van het beheersen van de basisvaardigheden en het verwerven van basiskennis.
Nu, een halve eeuw later, wordt dergelijk inzicht gepresenteerd als nieuw. Beleidsmakers voor het onderwijs leven blijkbaar met een cyclisch tijdsbegrip. Steeds begint alles weer opnieuw, alsof er geen vooruitgang mogelijk is.
Boarne: Leeuwarder Courant, 15-10-2007 (‘Te Gast’)
FFU: Sjoch ek by ‘Poadium 2006’: 30/31-12-2006, Ziehe: jongeren willen dat de school anders is dan hun ‘zelfwereld’; 30/31-12-2006, Nieuwe leren; 07-12-2006, Het was het Nieuwe Leren in een notendop: ik weet wat jij niet weet, maar jij zoekt het zelf maar uit; Desimber 2006, Het gewone leren; 07-11-2006, Het failliet van het nieuwe leren (Pier Bergsma) en foar mear oer de sekte-ideology fan it ‘Nije Learen’: 18-02-2006, Modieuze ideeën over leren ‘ongefundeerd’; 18-02-2006, De oerdracht fan de Fryske taal en kultuer, it learplan en it ‘nije learen’.