De vertekening van Mercator, 29-11-2007 (P-FD)
Pier Bergsma
Op de wereldkaart is Groenland even groot als Afrika. In werkelijkheid is Afrika 13 keer zo groot. Je kunt onze bolvormige wereld nu eenmaal niet op een plat vlak tekenen. Er treedt een enorme vertekening op. Het was Gerardus Mercator die zijn naam gaf aan deze manier van kaart tekenen: de mercatorprojectie. Praktisch, overzichtelijk, maar noodgedwongen onjuist. De Vlaamse kaartmaker leefde van 1512 tot 1594 en hij was het die in 1569 de eerste wereldkaart voltooide. Overigens met veel witte plekken. Hij was ook degene die voor het eerst het woord ‘atlas’ gebruikte. Aan het begin van de zeventiende eeuw werd zijn werk voortgezet door de beroemde kaartmaker Willem Blaeu, die in dienst was van de Verenigde Oost-Indische Compagnie.
Sedert 1987 bestaat “Mercator”. Het is een studie- en onderzoekscentrum voor meertaligheid en het leren van talen en gevestigd bij de Fryske Akademy in Leeuwarden. Van 21 tot en met 23 november organiseerde: “Mercator” een groot wetenschappelijk congres rond de toekomst van de Europese meertaligheid met wetenschappers uit Nederland en een twintigtal andere Europese landen, zoals Turkije, Spanje, Hongarije en Ierland om maar een paar willekeurige voorbeelden te noemen. Men kon kiezen uit een dertigtal lezingen. Hoewel niet alle inleiders in staat waren om hun boeiende informatie ook op een boeiende manier te brengen, was het een geslaagd congres.
Voor de Europese Commissie is meertaligheid een belangrijk onderwerp. Juist door de uitbreiding van de Europese Gemeenschap en de globalisering is er een streven naar het behoud van eigen taal en cultuur en men heeft oog voor regionale verschillen. Zo zouden leerlingen naast hun moedertaal nog twee andere talen moeten leren. Aan positieve wetgeving geen gebrek. Het papier is gewillig en de lidstaten belijden alle dat culturele en talige verschillen het waard zijn om gesteund te worden, maar in de praktijk van het vrije verkeer van mensen en werk zijn het andere dan politieke en wetgevende besluiten die dikwijls de doorslag geven. Taal heeft alles te maken met macht, met geld, met economie, met de wet van het getal. Van de duizenden talen die op de wereld gesproken worden, verdwijnen er jaarlijks een aantal.
Zodoende was er op het congres sprake van een mercatorprojectie: vertekening en witte plekken. Sommige sprekers gaven volgens mij een te rooskleurig beeld van de huidige en de toekomstige taalsituatie. Een voorbeeld. De mercator conferentie was om begrijpelijke redenen ééntalig Engels. Frankrijk investeert veel in het behoud van de Franse taal in internationale kring, maar het zal moeilijk zijn om zich in het Europese forum staande te houden te midden van het Engelse taalgeweld. Dat geldt ook voor het Spaans of Duits. Wat de kleine talen betreft zal het nog veel moeilijker worden in de toekomst, juist door het vrije verkeer van mensen en werk. Economische factoren en migratie kunnen goedbedoelde politiek en wetgeving ondergraven. De taalgebruiker laat zich niet gemakkelijk leiden. De inleidster uit Rusland had een interessant verhaal over het maken van geluidsopnames van sprekers in Siberië, waar sommige talen dreigen uit te sterven. Ik hoop dat “Mercator” voorkomt dat we in ons land een Engelse onderzoekster met een recorder krijgen om het laatst overgebleven Fries op te nemen.
Boarne: Friesch Dagblad, 29-11-2007 [datum fan dig. ferstjoeren]