Europees geveltjesfries, 12-04-2008 (P-LC) Europees geveltjesfries, 12-04-2008 (P-LC) De erkenning van het Fries is weer een stap verder. Het Verdrag van Lissabon dat in de plaats komt van de Europese grondwet, krijgt een Friese vertaling. Hoera! Of is dit eerder een kwestie van geveltjesfries?
Marcel de Jong
Wat was toenmalig minister Ben Bot van buitenlandse zaken in het najaar van 2004 hooghartig. Er kwam een grondwettelijk verdrag van Europa aan. Met daarin de mogelijkheid om het te vertalen in talen die in bepaalde regio’s van groot belang zijn.
Spanje greep de kans aan en zorgde voor Catalaanse en Baskische versies. De Britten gunden Wales een grondwet in de eigen taal. Waarom dan geen grondwet in het Fries? Bot vond dat niet nodig. De Europese grondwet was zo’n dik document, 492 pagina’s, dat het vertalen kostbaar zou zijn. De doelgroep was beperkt. De Britten hadden dat ook geconcludeerd voor het Schotse Gaelic. Wie zou de grondwet lezen en dan ook nog eens in het Fries?
Bovendien zijn Friezen ook het Nederlands aardig machtig, benadrukte de CDA-bewindsman. Hij was er van overtuigd dat een Nederlandse versie afdoende zou zijn. Daarbij kwam dat Nederland nooit Europese verdragen in het Fries vertaalt. Waarom deze keer wel?
Verzet
Tegen de afwijzing van Bot kwam verzet van de FNP, uit de Tweede Kamer van GroenLinks en van gedeputeerde Bertus Mulder. Een Friese vertaling zou symbolisch van grote waarde zijn. Bovendien was dit niet zo maar een verdrag. Het was de grondwet voor Europa.
Uiteindelijk ging Bot in het voorjaar van 2005 om. Er was een referendum over de grondwet in aantocht. Waarom de Friezen tegen je in het harnas jagen als dat kostbare stemmen kan kosten? Het lukte niet meer om de Friese vertaling voor het referendum op 1 juli klaar te hebben. Er kwam alleen een Friese versie van de samenvatting. De kosten van al het vertaalwerk zouden rijk en provincie delen.
De belofte van een Friese vertaling was niet voldoende om het referendum te winnen. Nederland stemde de grondwet af. Er volgden nieuwe onderhandelingen. Europa zwakte mede op verzoek van Nederland het grondwettelijke verdrag af tot een gewoon verdrag.
Deze maand liet De Haag weten dat ook van dit Verdrag van Lissabon een Friese vertaling komt. Gedeputeerde Jannewietske de Vries was ermee in haar nopjes. Ze prees de symbolische waarde. Een gewaarmerkt afschrift van de Friese vertaling komt in het archief van de Raad van Ministers en verhoogt daarmee de status van de taal. Daar kan de provincie zich in de correspondentie met het rijk op te beroepen.
Maar hoe valide is het om dat uitgebreide verdrag – al 270 bladzijden en daar komen volgende week nog de protocollen bij – in het Fries te vertalen. [?] Het mag nu van Den Haag nadrukkelijk geen grondwet heten, maar is een ‘gewoon’ Europees verdrag. Verdient die status de uitzondering om deze keer wel tot een vertaling over te gaan? Al is dit dan het eerste verdrag dat nadrukkelijk vermeldt dat de stukken ook in regionale talen [= minderheidstalen] mogen verschijnen.
Sentimenten
De Nederlandse Grondwet bestaat bijna tweehonderd jaar. Daar is nooit een officiële Friese vertaling van verschenen. Toch begrijpen de Friezen redelijk goed wat er in die grondwet staat en proberen ze ernaar te handelen. De argumenten van Bot waarom hij de vertaling drieënhalf jaar geleden afwees, gaan weer helemaal op. Al die moeite om wat Friese sentimenten te sussen!
Ongemerkt maakt Den Haag ook zonder een Friese vertaling van het Verdrag van Lissabon al meer werk van de tweede rijkstaal. Van Tresoar verschenen de statuten tweetalig [= dubbeltalig] in de Staatscourant. Ook de advertentie voor de opvolger van Nijpels verscheen voor het eerst tweetalig [= dubbeltalig] in het officiële mededelingenblad van het rijk.
Er zullen meer mensen zijn die dergelijke Friese teksten lezen, dan die ooit de ruim vierhonderd Friese pagina’s van het Europese verdrag zullen spellen. Zo is er vast aan meer praktische zaken voorrang te geven. Op de website van het ministerie van binnenlandse zaken staan wel teksten in het Papiaments, maar niet in het Fries. Zou daar pas echt iets aan te veranderen zijn nadat er een Friestalig boekwerk in de onderste bureaula bij de Raad van Ministers ligt?
Boarne: Leeuwarder Courant, ‘Sneon & Snein’, 12-04-2008, s. 6
FFU: Sjoch oer de fersprieding fan de Frysktalige gearfetting fan it grûnwetlik ferdrach ek by ‘brieven 2005’.