Steun voor Frysk Taalsintrum. CDA heeft veel geld over voor bescherming taal; ‘Oanfalsplan Frysk’ gaat Statenfracties te ver, 07-05-2009 (A-FD) Steun voor Frysk Taalsintrum. CDA heeft veel geld over voor bescherming taal; ‘Oanfalsplan Frysk’ gaat Statenfracties te ver, 07-05-2009 (A-FD) Leeuwarden - De kans is groot dat er op termijn een Frysk Taalsintrum komt. Het centrum moet ertoe bijdragen dat de Friese taal en cultuur behouden blijven. Gedeputeerde De Vries wil echter eerst weten of de provincie de bevoegdheden over de Friese taal en alle bijbehorende financiële middelen krijgt overgedragen van het rijk.
Over de overdracht van de bevoegdheid over het Fries komt rond de jaarwisseling een advies. In de tweede helft van 2010 kunnen plannen voor een Sintrum foar Taal en Kultuer dan verder worden uitgewerkt, stelt De Vries.
De oprichting van een Frysk Taalsintrum is een idee van de werkgroep Oanfalsplan Frysk, waarin zes geleerde Friezen een ultieme poging doen de Friese taal voor uitsterven te behoeden.
Een volwaardig centrum zou volgens de werkgroep dertig fulltime werknemers moeten hebben, met daarnaast drie vaste krachten in de raad van bestuur en vijf vaste krachten op het stafbureau. De kosten zouden voor de provincie uitkomen op drie miljoen euro per jaar.
CDA: vijf miljoen
Statenleden van bijna alle fracties bleken gisteren grote sympathie te hebben voor de oprichting van zo’n taalcentrum, dat vergelijkbaar is met de Welsh Language Board (waar jaarlijks achttien miljoen pond naartoe gaat). Volgens de FNP kunnen alle bestaande organisaties die zich sterk maken voor het Fries, zoals de Fryske Akademy, in het centrum worden ondergebracht. Het CDA is volgens Geart Benedictus zelfs bereid vijf miljoen euro in een Fries centrum voor taal en cultuur te steken. Maar het rijk moet dan óók de portemonnee trekken.
Verplicht Fries praten
De Statenleden zijn het met de werkgroep eens dat het Fries binnen drie generaties verdwijnt als er niks gedaan wordt aan behoud van de taal. Hoe de werkgroep dat wil voorkomen, gaat echter veel te ver, vinden alle fracties met uitzondering van de FNP. Zo wil de werkgroep dat in alle publieke domeinen “Frysk as earste taal brûkt wurdt”, zei werkgroep-woordvoerder Thom Dykstra. Daarbij kunnen dwangmiddelen worden ingezet. “Allinnich yn útsûnderingsgefallen brûke jo it Ingelsk of it Hollânsk.”
Volgens de meeste Statenfracties zal de methode van de werkgroep weerstand oproepen en zal die het Fries juist niet ten goede komen. “De toan noasket ús net. It liket op ferlicht despotisme”, zei Benedictus. “It wurket krekt as mei myn skiep. Raas ik, dan rinne sy alle kanten op. Mar meitsje ik se in bytsje roppich, dan gean[e] se allegearre sa oer de dam [= daam] hinne. Wy sille fia in goede toansetting de posysje fan it Frysk fierder fuortsterkje moatte.”
Ook Retze van der Honing van GrienLinks vindt dat de mensen verleid moeten worden
Fries te gebruiken en niet verplicht. “Wy fine allegear ek dat eltsenien bewege moat, mar wy sette de minsken net ferplicht[e] op in home-trainer. Dat sil tsjin ús wurkje.”
Volgens gedeputeerde De Vries voorziet de huidige taalnota voor een groot deel al in de doelen die de werkgroep Oanfalsplan Frysk nastreeft. Om de taal te beschermen, wil ze zich meer gaan richten op jonge ouders. “Dy kieze at se it Frysk wol of net oerdrage. Dêr leit de kaai.”
Boarne: Friesch Dagblad, 07-05-2009, s. 12
FFU: Sjoch ek by ‘Brieven 2009’: 06-05-2009 > Provinsje (kommisje B en M): presintaasje wurkgroep ’Oanfalsplan Frysk’ om de ûnderskate ûnderlizzende stikken (‘links’) fan de FFU en oaren foar de Steatekommisje Boarger & Mienskip te iepenjen.