Fryslân opheffen voor lansdeel Noord?, 30-01-2009 (P-FD) Fryslân opheffen voor lansdeel Noord?, 30-01-2009 (P-FD) Friesch Dagblad – In zijn nieuwjaarstoespraak waarschuwde burgemeester Van den Berg van Ferwerderadiel dat de provincie net zo goed opgeheven kon worden als door de herindeling te grote gemeenten zouden ontstaan. Volgens Doede Damsma heeft van den Berg gelijk. Hij vindt dat de ondermijning van de provincie moet worden gestopte door de herindeling tegen te houden.
Opinie
De schaalvergrotingswaanzin dendert in onze provincie nog altijd rustig door
Burgemeester Wil van den Berg kreeg begin dit jaar heel wat over zich heen. Niet alleen met zijn opmerkingen over (vermeende) rellende jongeren en hun ouders in Blije, maar ook met zijn betoog over schaalvergroting, Fryslân en een landsdeel Noord. Hij zag zelfs het voortbestaan van Fryslân bedreigd. De reacties waren, vooral op internet, niet bepaald mild. Pek en veren was wel het minste wat de eerste burger van Ferwerderadiel werd toegewenst. Het (Friese) land was te klein. Maar sprak hij nu echt zulke onzin? En heeft de burgemeester toch niet een beetje gelijk?
Nederland telt in grote lijnen drie bestuurslagen: rijk, provincie en gemeente. In ons nogal centralistische land heeft d eerste het vrijwel alleen voor het zeggen. De gemeenten zijn belast met de uitvoering van dat rijksbeleid op het niveau dicht bij de burger. Het rijk gooit echter steeds meer taken bij de gemeente over de heg. Met name de kleinere hebben daar problemen mee. De Pavlov-reactie van bestuurders is dan schaalvergroting, of in de verhullende taal van politici: herindeling.
Sterke gemeenten zijn een regelrechte bedreiging voor het voortbestaan van Fryslân
De provincie dient daarin de regie te voeren, zoals dat zo mooi heet. De provincie is een soort relikwie uit het verleden; zij heeft nooit ‘it foech’ teruggekregen dat haar in de afgelopen eeuwen is afgenomen. Door zich intensiever met de gemeenten te bemoeien, heeft de provincie zich toch kunnen handhaven. Maar de provincie is en blijft de zwakste bestuurslaag en spreekt niet echt aan. In Fryslân leeft de provincie echter nog wel; dat komt door de historie, de eigen taal en het Frysk eigene.
Fusies
In de Zuidwesthoek is een gigantische gemeente in de maak. Liefst ziet de provincie aan dit ‘Groot Sneek’ ook nog Gaasterlân-Sleat toegevoegd. Het is deze schaal waar Van den Berg – terecht – voor waarschuwt. Stel je voor dat dit voor heel Fryslân de norm wordt. Met ook zulke gemeentes rond Leeuwarden, Heerenveen en Drachten. En rond Harlingen en Dokkum met de toevoeging van de Friese eilanden. We houden er dan minder dan tien over, vrijwel elke gemeente heeft daarna een grotere stad als centrum.
Deze sterke gemeenten zijn een regelrechte bedreiging voor het voortbestaan van Fryslân; daar doet het optimisme van gedeputeerde Sjoerd Galema niets aan af. De voorliefde van veel (beroeps-)bestuurders voor fusies is sowieso curieus. Zo positief zijn de ervaringen namelijk helemaal niet. De herindeling in Drenthe is mislukt. Van de voorspelde voordelen is er niet één uitgekomen. Ook de grote gemeentelijke en provinciale schaalvergroting in Denemarken bleek onlangs een teleurstelling. Zeer snel geregeld, maar alleen maar achteruitgang.
Vreemd is dat allemaal niet. Fusieprofessor Hans Schenk meldt al jaren dat in het bedrijfsleven meer dan 80 procent mislukt. En de Sorbonne Universiteit concludeerde met de Hay Group dat door cultuurverschillen bijna 90 procent van de fusies verkeerd afloopt. Waarom dit voor de stroperige en bureaucratische overheid niet geldt, kon Bas Eenhoorn op een bijeenkomst in Koudum echter niet duidelijk maken.
De Friese bevolking voelt dit op haar klompen aan. De meerderheid is tegen herindeling, blijkt uit vrije recent onderzoek; bij de Friezen met een mening over dit onderwerp is dat zelfs 80 procent. En ook de voorstanders zijn tegen fusies van meer dan twee à drie gemeenten. En gelijk hebben ze. Vrijwel niets wijst op voordelen. Toch dendert deze schaalvergrotingswaanzin rustig door. Alsof fusies en schaalvergrotingen ons inmiddels niet ook wereldwijd een enorme financiële crisis hebben opgeleverd.
Groot Groningen
Denk nu niet dat het voortbestaan van Fryslân zeker is. Al tijden wil het bedrijfsleven van de noordelijke provincies af. Een grootschalige herindeling is daarvoor een mooie tussenstap. Dat is voor VNO/NCW de opmaat voor een provincie Noord-Nederland, een soort ‘Groot Groningen’. De Friese VVD gaf al vast een schot voor de boeg door voor een ‘ruimhartige overdracht van provincietaken naar fusiegemeenten’ te pleiten.
Maar ook partijen als D66, PVV, TON en Partij voor het Noorden (PvhN) steunen dit idee. Van Rita Verdonk “mag Fryslân nog een klein kantoortje aanhouden”, voor het organiseren van de Elfstedentocht! Ook de PvhN is er duidelijk over. “De provincie Fryslân moet zich concentreren op het conserveren van het Fries eigene; maar de Friese verkiezingen kunnen wel verdwijnen.”
Zo zijn we terug bij de waarschuwing van Wil van den Berg. De conclusie van de vernieuwingsbeweging deFriezen is dat hij zich wat onhandig heeft uitgedrukt, daarom die ‘fûleinige reaksjes’. Maar im Grunde genommen heeft de burgemeester volkomen gelijk. Zijn waarschuwing is dan ook terecht. Dat zal na een enorme schaalvergroting snel genoeg blijken. Gelukkig beginnen ook de Friese burgers zich te roeren. Het initiatief ‘fanûnderop’ is een eerste hoopvol teken. De bevolking in de Zuidwesthoek accepteert niet alles meer dat van bovenaf gedumpt wordt.
Onze bestuurders stellen Fryslân in de waagschaal. Dat baart ons grote zorgen. Het landsdeel Noord van de PvdN wordt de laatste jaren steeds door maar 6 tot 8 procent van de Friezen gesteund. De Friese burger voelt er dus niets voor; meer dan 90 procent is zelfs tegen opheffing van Fryslân. Het opgaan van Fryslân in een landsdeel Noord of een provincie Noord-Nederland is niet acceptabel. Het antwoord: mear foech foar Fryslân en absolút gjin grutskalige weryndieling.
Doede N.T. Damsma is voorzitter van vernieuwingsbeweging deFriezen
Boarne: Friesch Dagblad, 30-01-2009, s. 5
FFU: Sjoch foar oare bydragen fan Damsma ek by ‘Poadium 2008’ (‘Kulturele autonomy nearne in sukses’, 23-09-2008; ‘East- of Noard-Fryske eilannen is better as ‘Duitse waddeneilanden’’, 25-02-2008). Fierders û.o. by ‘Poadium 2006’: 24-05-2006, ‘De Fries lit it der sels by sitte …’; 11-08-2006, ‘Baden-Württemberg foarbyld foar Fryslân’.En syn artikel ‘Hoezo, ondernemers willen forse herindeling?’ (Friesch Dagblad, 05-06-2009, s. 5).