Aanrommelen met Friese les, 01-12-2010 (A-TR) Aanrommelen met Friese les, 01-12-2010 (A-TR) Trouw - De Friezen streden lang voor erkenning van hun taal. Maar nu het een verplicht vak is geworden op de scholen, blijkt de taal er maar wat bij te hangen. Hoe kan dat?
Ellis Ellenbroek
Thuis vertelde Lienke (10) dat ze in de klas al een hele tijd niks meer aan FGries hadden gedaan. Moeder Ria Luiking van Andringa was dat niet opgevallen. Zij en haar man komen beiden uit Friesland, maar in hun gezin in Sneek is het Nederlands de voertaal. Met Fries zijn ze niet zo bezig.
Maar dochter Lienkes argeloze mededeling illustreert het vorige week verschenen rapport van de Inspectie van het Onderwijs haarfijn. “Tussen wens en werkelijkheid/Tusken winsk en wurklikheid” stelt onomwonden dat scholen maar wat aanrommelen met het vak Fries.
Fries mag dan de tweede officiële rijkstaal zijn – de Friezen gaan daar prat op – de onderwijsinspectie constateert dat het er als schoolvak maar bij hangt. Veel scholen zeggen alleen Fries te geven omdat het moet, sommige doen er zelfs helemaal niets aan. De motivatie bij scholen, ouders en leerlingen is laag. Vorig jaar deden in de hele provincie maar veertig leerlingen examen in Fries.
De onderwijsinspectie twijfelt zelfs aan de taaltrots van de Friezen. Zij vraagt zich af of er wel voldoende draagvlak is om de positie van hun taal op de scholen te versterken. Sinds eerdere inspectierondes in 1999 en 2006 is er wel iets gebeurd, zag de inspectie. Er zijn meertalige crèches gekomen en drietalige basisscholen, waar Nederlands, Engels en Fries beurtelings voertaal zijn. Maar door de bank genomen is de positie van het Fries op school wankel;. Zo lukt het nog steeds niet om maatwerk te leveren, afgestemd op de kennis van het Fries die de kinderen meebrengen.
Basisscholen zijn sinds 1980 verplicht Fries te geven. In 1993 werd de taal ook verplicht voor de eerste en tweede klassen van het voortgezet onderwijs. Vier jaar later werd dat nog eens vastgelegd in het Handvest voor Regionale en Minderheidstalen van de raad van Europa. Allen voor het speciaal onderwijs geldt de verplichting niet. Daarnaast kunnen middelbare scholen vrijstelling aanvragen als ze bijvoorbeeld, zoals in steden als Leeuwarden en Drachten een landelijk publiek trekken.
“Door de vrijheid van onderwijs mogen scholen de verplichting zelf invullen, áls het vak Fries maar gegeven wordt”, zegt Reitze Jonkman. Hij is voorvechter van de taal én docent Fries op de Christelijke Scholengemeenschap Bogerman in Sneek. Daar geeft hij les aan 44 bovenbouwleerlingen die Fries hebben gekozen. “Wij zijn de best lopende school op dit gebied.” Zijn leerlingen willen goed Fries leren schrijven en ze zijn geïnteresseerd in Friese cultuur en historie, waar ze in de lessen ook veel over leren. Maar Jonkman kent het ook wel anders.
‘Nu het Fries overal opduikt, blijkt dat niet iedereen even enthousiast is over het vak’
“Ik heb in Leeuwarden in een nieuwbouwwijk lesgegeven. Nou, daar zijn jochies van 13, 14 jaar erg ongemotiveerd om iets aan Fries te doen. Hun ouders hebben er ook geen boodschap aan.” Jonkman vindt het niet zo raar dat de inspecteur die ongemotiveerdheid onderstreept. “Nu het Fries overal opduikt en het aanbod toeneemt, blijkt extra duidelijk dat niet iedereen even enthousiast is over het vak. Toen het Fries alleen voor liefhebbers was, viel dat niet zo op.”
Ursa Luiking van Andringa (13), de grote zus van Lienke, zit in de eerste van scholengemeenschap Bogerman en krijgt zeventig minuten in de week Fries. Ze vindt het wel aardig, maar gaat het in de bovenbouw zeker niet kiezen, zegt haar moeder Ria: “Te veel Fries kan nooit goed zijn voor je Nederlands.” Ze herinnert zich nog de kinderen uit de gezinnen waar ze vroeger als kraamverzorgster kwam. “Die spraken geen woord Nederlands, ik kon me amper verstaanbaar maken.”
Ursa is redelijk goed in het vak, maar moeder Ria heeft te doen met een klasgenootje dat vanuit Brabant in Sneek is komen wonen. “Die snapt er helemaal niks van. En het is wel een officieel vak. Ze moeten er wel voldoende voor staan.”
Twee van de vier docenten Fries op scholengemeenschap Bogerman zijn nog met hun opleiding bezig. Het sluit aan bij de constatering van de inspectie dat maar de helft van de docenten Fries bevoegd is. Directeur Hans Wildeboer van de Christelijke Scholengemeenschap Comenius in Leeuwarden – die overigens niet meedeed aan het inspectieonderzoek – zegt dat er amper gekwalificeerde leerkrachten te vinden zijn. De universitaire studie Fries in Groningen verwelkomde dit studiejaar niet één nieuwe student. Een meertalige pabo, die volgend studiejaar in Leeuwarden begint, moet meer docenten af gaan leveren.
Reitze Jonkmans verklaring: het is voor een minderheidstaal als Fries gewoon altijd vechten tegen de bierkaai. De taal zal altijd in de schaduw van grote broer Nederlands blijven staan. Neem dat leraarschap. “Ik heb het geluk dat ik een voltijdbaan heb, maar die vind je niet snel, zeker niet op één plek. Als je kiest voor een lerarenopleiding Nederlands of Engels gaat dat veel makkelijker. En het is dan weer jammer dat lessen Fries erbij worden gedaan door zo’n docent Nederlands of Engels.
‘It kin better’, stelt de onderwijsinspectie intussen vast. De lerarenopleidingen moeten beter, scholen moeten de prestaties van hun leerlingen beter volgen en de onderwijsprogramma’s moeten beter rekening houden met wat kinderen al van Fries hebben meegekregen.
“Het zal nog wel enige tijd duren voor de ideale situatie is bereikt”, vermoedt Reitze jonkman. Oer-Friezen als hij hebben een voortrekkersrol, beseft hij. Maar voor die ideale situatie is wel de hele maatschappij verantwoordelijk, niet alleen het onderwijs. Werkgevers in Friesland zouden bijvoorbeeld harder moeten roepen dat beheersing van het Fries in contact met het Friese publiek eigenlijk onontbeerlijk is. “Ze moeten het belang duidelijker aangeven, dan zullen kinderen ook meer gemotiveerd raken.”
Waarom schaffen we het verplichte schoolvak Fries niet gewoon af?
Waarom schaffen we het niet af als verplicht schoolvak, als het allemaal zo moeizaam gaat met dat Fries en als de onderwijsinspectie zelf zegt te twijfelen of de Friezen wel trots genoeg zijn op hun eigen taal?
Volgens Goffe Jensma, hoogleraar Fries aan de Rijksuniversiteit Groningen, is dat te makkelijk. Er is lang gestreden voor de erkenning dat Fries meer is dan een dialect. Dat Fries nu als tweede rijkstaal verplicht is op scholen, moet gekoesterd worden, vindt Jensma. De verplichte lessen zijn belangrijk voor het behoud voor [= van] het Fries, zegt hij. En wie echt aan de lessen Fries wil ontkomen, moet z’n heil maar elders zoeken. “Als je niet wilt dat je kind het op school krijgt, moet je niet in Friesland gaan wonen. Het hoort nu eenmaal bij die provincie. Scholen die het niet willen geven, moeten maar een ontheffing aanvragen.”
Ook voor gedeputeerde Jannewietske de Vries van de provincie Fryslân is afzien van verplichting geen optie. Die verplichting is maar licht, zegt zij, en uit onderzoek is trouwens gebleken dat het leren van Fries helpt bij andere talen. “Bovendien: Fries is de tweede rijkstaal en in levend gebruik. Het is geen dode taal die wij conserveren. De Friezen hebben recht op hun taal en we willen niet dat kinderen analfabeet worden in hun eigen taal.”
Boarne: Trouw, woensdag 1 december 2010
FFU: As oanfolling en korreksje twa ynstjoerde stikjes as reaksje op Ellenbroek har stik yn Trouw (hjirûnder):
Friese les, 03-12-2010 (P-TR)
Trouw - De onderwijsinspectie twijfelt aan het draagvlak bij ouders om Fries in het onderwijs te versterken (Trouw, 1 december). In het inspectierapport is niet gevraagd naar de wensen van de ouders. In het vorige rapport over het onderwijs in het Fries (2006) bleek, dat de scholen dachten, dat de ouders Friese lessen niet zo belangrijk vinden. De inspectie constateerde toen echter, dat driekwart van de ouders met kinderen in het basisonderwijs Fries (heel) belangrijk vindt, en dat tweederde het goed vindt dat er Fries gegeven wordt. Jammer. Door het gesprek met ouders kan het draagvlak voor Friese les versterkt worden.
Alex Riemersma, lector Fries en meertaligheid Fryske Akademy [ynstjoerd]
Boarne: Trouw, 03-12-2010
Taalachterstand, 04-12-2010 (P-TR)
Trouw - Frysk en Nederlands zijn verwante talen. Net als Duits en Nederlands. Je kunt als Nederlander de Nederlandse taal goed beheersen, zonder van het Frysk ook maar enige kennis te hebben. Omgekeerd kan niet. Wie het Frysk goed beheerst (kan spreken én schrijven), behoort dientengevolge tot het kleine groepje Nederlanders dat het Nederlands nagenoeg perfect beheerst, ‘had geweest’, hoor ik prominenten Hollanders nog wel eens zeggen. Iemand die goed Frysk spreekt, zul je dat nooit horen zeggen. Want hij of zij weet het verschil tussen beide talen te maken: ‘Hie (had) west’ is Frysk en ‘was geweest’ Nederlands. Een halve eeuw geleden kon je in Fryslân nog Friezen tegenkomen die goed Frysk spraken, maar gebrekkig Nederlands. Kom je nu echter in Fryslân een Fries tegen wiens of wier Nederlands niet echt perfect is, dan weet je zeker dat zijn Frysk nog veel beroerder is. Over deze taalachterstand lees je bij Ellis Ellenbroek weinig (Trouw, 1 december). Voor haar schijnt de tijd stil; gestaan te hebben.
Fokke van der Heide, Zwolle
Boarne: Trouw, 04-12-2010 [ynstjoerd]