09-07-2004, Gruttere rol foar de Provinsje by it Frysk op skoalle

Ljouwert - Het provinciebestuur krijgt een zwaardere rol bij het Fries in het onderwijs. De provincie wordt meer betrokken bij de ontwikkeling van een toetsingskader voor Fries in het basisonderwijs. Samen met de rijksoverheid en de Inspectie van het Onderwijs zal het provinciebestuur een beoordelingsinstrument ontwikkelen dat duidelijk moet maken of basisscholen goed presteren als het om Fries gaat. 'Dat is in stap foarút', vindt Mulder. Minister Maria van der Hoeven heeft dat gistermiddag schriftelijk toegezegd in overleg met gedeputeerde Bertus Mulder.

2004, Underwiisminister: Nederlânsk mei net op kosten gean fan it Frysk op skoallen

Ministearje fan Underwiis sprekt him út tsjin mear omtinken foar it Nederlânsk op kosten fan it Frysk op de skoallen yn Fryslân.

Okkerlêsten is yn de Earste Keamer in wiziging behannele yn de wet op it primêr ûnderwiis. It gie dêrby om it beëinigjen fan de bestuivering fan it ûnderwiis yn libbene allochtoane talen. Reden is dat it Nederlânsk mear omtinken krije moat. Dat omtinken '[...] is gericht op een effectief onderwijsleerproces van kinderen van allochtone afkomst en op hun integratie in de Nederlandse samenleving.'

De fraach dy't út de Keamer wei steld waard, wie wat dat betsjut foar it ûnderwiis yn it Frysk. De Ried fan de Fryske Beweging hat al ferskate kearen omtinken frege foar it feit dat troch de fersterking fan it taalûnderwiis - dy't yn ‘e regel as Nederlânsk taalûnderwiis begrepen wurdt - it Frysk yn de knipe komt.

It Ministearje hat yn it antwurd oan de Keamer sein dat: 'Het Fries is de tweede rijkstaal [...]. De status van het Fries is in Nederland dan ook van een andere orde dan die van allochtone levende talen.' Wat de sabeare efterstannen by Frysktalige bern oanbelanget waard dêr nochris oan taheakke: 'Bij kinderen met een Friestalige achtergrond is er geen sprake van een integratieprobleem in de Nederlandse samenleving.'

It soe moai wêze as dit net allinnich oan de leden fan de Earste Keamer melden waard, mar ek oan de ûnderwiisynspeksje en guon learkrêften op de skoallen yn Fryslân.

It folsleine stik stiet op Parlando , keamerstik 29019 C. De oanbelangjende sitaten steane op s. 4.

Ut: Keamerstik 29 019 C, s. 4

Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs, onder meer in verband met de beëindiging van de bekostiging van het onderwijs in allochtone levende talen; Nota n.a.v. het verslag.

04-09-2003, Europees Parlement wil steun minderheidstalen

Koos van Houdt
Straatsburg - De Europese Commissie moet een beetje opschieten met wetgeving die het mogelijk moet maken financiële steun te verlenen aan de bevordering van minderheidstalen als het Catalaans, het Keltisch en het Fries in de Europese Unie (EU). Sinds 1998 kunnen dergelijke Europese subsidies niet worden uitbetaald omdat het Europese Hof van Justitie in een arrest uitsprak dat er geen juridische basis voor was. Alleen voor bestaande instellingen, zoals de Fryske Akademy in Leeuwarden, die honderdduizenden euro per jaar krijgt, is de subsidie niet stopgezet.

Het Europees Parlement is het zat dat de Commissie in al die tijd er nog niet in is geslaagd passende wetgeving voor te stellen om dat verzuim goed te maken. Het initiatief van het parlement in Straatburg is gebaseerd op jarenlange steun voor de verscheidenheid van de talen in de EU. In een verslag van de Italiaanse christen-democratische afgevaardigde Ebner staat dat al meer dan twintig jaar aan deze zaak aandacht wordt gegeven. Zo is al in 1982 het Europees Bureau voor minderheidstalen opgericht en is het sindsdien de bedoeling dat er ook geld voor wordt uitgetrokken op de Europese begroting.

In het handvest voor de grondrechten dat onderdeel zal worden van de nieuwe Europese grondwet staat dat “culturele, godsdienstige en taalkundige verscheidenheid” door de Unie moet worden geëerbiedigd en dat discriminatie ten aanzien van onder meer taal verboden is.

De Europese Commissie is op zichzelf niet tegen de bevordering van de kennis en het gebruik van de bestaande talen in de Europese Unie. Zo zijn al een aantal jaren maatregelen van kracht waarbij het taalonderwijs op alle mogelijke manieren wordt gestimuleerd.

Officiële doelstelling is sindsdien dat jongeren in de EU na het voortgezet onderwijs zich naast de beheersing van hun moedertaal in minimaal twee vreemde talen kunnen redden. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling te streven naar het terugdringen van het gebruik van de eigen taal ten gunste van bijvoorbeeld het Engels, het Frans of het Duits. Alleen binnen de instellingen van de EU is een tendens zichtbaar naar steeds meer toepassingen van het Engels en daarnaast alleen nog Duits en Frans als ‘werktalen’.

Het initiatief dat in het parlement aan de orde komt, vraagt om bescherming van minderheidstalen binnen een algemeen beleid waarin de bestaande verscheidenheid aan taalgebruik binnen de Unie wordt beschermd. Volgens het parlement is het verdedigen van mensenrechten in het algemeen en van minderheden in het bijzonder niet geloofwaardig, wanneer daarbij niet ook de positie van minderheidstalen wordt ondersteund.

Volgens het parlement moet de Europese Commissie in voorstellen die nog dit najaar worden verwacht, aangeven dat er een nieuw Europees Agentschap voor taalverscheidenheid en het leren van talen wordt opgericht.

Volgens gegevens van de Europese Commissie spreken binnen de huidige EU ongeveer 40 miljoen burgers regelmatig een minderheidstaal. Na de uitbreiding komen daar nog eens 6 miljoen burgers bij.

19-08-2003, Fries vaker gebruikt in familieberichten

Leeuwarden - De familieberichten in de beide Friese kranten bevatten steeds meer Fries. Een kwart van de geboorte- en rouwadvertenties in het Friesch Dagblad en de Leeuwarder Courant was in 2002 geheel in het Fries. In 1932 was dat 8 procent. Dat blijkt uit een onderzoek van It Berie foar it Frysk, het adviesorgaan voor het Friese taalbeleid van de provincie Fryslân.

Nog eens 13 procent van de familieberichten stond vorig jaar in het Nederlands in de krant, met toevoegingen in het Fries. Het gaat dan om woorden als ‘heit’ en ‘pake’ of bepaalde Friese dichtregels. Tot 1972 bestond een dergelijke combinatie van beide talen nog niet, zegt onderzoeker Egbert de Vries.

De Vries heeft gekeken naar het gebruik van het Fries in familieberichten in de jaargangen 1932, 1952, 1972, 1992, 1997 en 2002 van beide kranten. Hij bekeek telkens de advertenties uit de laatste twee weken van mei, de laatste week van september en de eerste week van oktober. In 2002 telde de onderzoeker in die vier weken globaal achthonderd rouwadvertenties en tachtig geboorteadvertenties. Hij bestudeerde ook de commerciële advertenties in het Friesch Dagblad en de Leeuwarder Courant. In 2002 telde De Vries ongeveer tweeduizend van die advertenties. In commerciële advertenties werd vorig jaar sporadisch Fries gebruikt, blijkt uit het onderzoek.

Het percentage Friestalige familieberichten in de onderzochte jaargangen is in de Leeuwarder Courant telkens zo’n 3 procent hoger geweest dan in het Friesch Dagblad. De Vries denkt dat dit verschil heeft te maken met de christelijke identiteit van het Friesch Dagblad . Het Hollands is de kerktaal en dat zie je terug in de advertenties, aldus de onderzoeker.

Taalkeus
It Berie concludeert dat veel mensen het belangrijk vinden op bepalende momenten in hun leven het Fries te gebruiken. Daarom moeten bijvoorbeeld begrafenisondernemers tijdens gesprekken met nabestaanden de taalkeus nadrukkelijk aan de orde stellen. It Berie vindt verder dat ondernemers meer moeten inspelen op de emotionele waarde die het Fries voor veel mensen heeft. Zij zouden hun advertenties vaker in het Fries kunnen opstellen, aldus It Berie.

It Berie pleit voor meer Fries op de redactionele pagina’s; de kranten zouden het aantal redactionele pagina’s in het Fries moeten afstemmen op het percentage Friestalige familieberichten.

04-07-2003, Schoolinspectie ‘net Frysksinnich’

ITENS - De Feriening foar Frysk Underwiis (FFU) vindt dat er onder de onderwijsinspecteurs te weinig zijn die het Fries beheersen en een warm hart toedragen. De club constateert “te min oan Fryskkundigens en te min oan Frysksinnigens” bij de inspectie. Daardoor is er onvoldoende zorg voor de tweetaligheid in de klassen, zo blijkt uit een brief aan gedeputeerde staten van Friesland.

Nieuwe inspecteurs hebben onvoldoende oog voor de Friese taal en cultuur, oordeelt de FFU. Ook is de vereniging ongelukkig met de opheffing van het kantoor van de onderwijsinspectie in Leeuwarden, eind vorig jaar. De inspecteurs werken sindsdien vanuit Groningen. “Sa’n situaasje is bepaald net geunstich foar in ynspeksje mei in iepen each foar de twatalige situaasje yn Fryslân”, oordeelt de FFU.

18-03-2003, Verzoek om verplicht Fries in havo en vwo

LEEUWARDEN - Leerlingen in de bovenbouw van havo en vwo moeten op termijn verplicht een vak Fries volgen. Het kan gaan om het huidige taalvak, maar ook om een nieuw cultureel vak Fries, dat in ontwikkeling is. De Feriening Frysk Underwiis en de sectie Fries van de Vereniging van Leraren in Levende Talen  schrijven dit in een brief aan onderwijsminister Maria van der Hoeven.

Een maatschappelijke elite in Friesland moet het Fries mondeling en schriftelijk op een goed niveau beheersen, wil de taal zich voldoende kunnen ontwikkelen, schrijven de verenigingen. “De leerlingen van het havo en vwo moeten tot die elite gerekend worden.” Dispensatie voor individuele leerlingen is niet aan de orde, omdat in de toekomst gekozen kan worden uit twee varianten Fries, stelt de brief.

De rijksoverheid heeft volgens beide verenigingen een ereschuld in te lossen. Ze betogen dat het Nederlands in de loop van de vorige eeuw te koste van andere talen een “zeer sterke machtspositie” heeft gekregen omdat de overheid het verplicht stelde. Met het Engels gebeurt hetzelfde. Ook dat is verplicht, in tegenstelling tot Fries, aldus de verenigingen.

In de brief wordt de overheid een verwaarlozende cultuurpolitiek en slechte regelgeving voor het Fries in het onderwijs verweten. Voor het Fries geldt gelijkwaardigheid en gelijkberechtiging. Daarom moet het in havo en vwo dezelfde plaats krijgen als het Nederlands.

Het culturele vak wordt ontwikkeld door vier scholen voor voortgezet onderwijs, de Fryske Akademy en de NHL. Henk Jongsma van csg Bogerman in Sneek hoopt dat het najaar 2005 kan worden ingevoerd in de bovenbouw. Tweede- en derdeklassers zouden het najaar 2004 al als keuzevak moeten kunnen kiezen.