28-12-2006, Flink animo voor Ostfriesen-partij

SIMONSWOLDE – De regionalisten in Ostfriesland voelen in meerderheid voor oprichting van een eigen politieke partij naar het voorbeeld van der FNP in Friesland en de SSW in Schleswig-Holstein. Een internetpeiling bracht de afgelopen weken 85 procent voorstanders van partijvorming aan het licht.

Volgens voorzitter Arno Ulrichs van het Friesische Forum is de animo voor een eigen Ostfriesen-partij geen verrassing, omdat veel mensen ontevreden zijn met de gevestigde partijen in Nedersaksen.

Boarne: Leeuwarder Courant, 28-12-2006

27-12-2006, Akademy ontwikkelt logopedie voor Friezen

LEEUWARDEN – In opdracht van het provinciebestuur ontwikkelt de Fryske Akademy in Leeuwarden logopediemateriaal voor Friestalige kinderen. Volgens onderzoeker Jelske Dijkstra is dit nodig om deze kinderen goed te kunnen helpen.

Het is belangrijk om kinderen die logopedie nodig hebben, te benaderen in hun moedertaal en hen ook in die taal te helpen, stelt Dijkstra. Juist ook omdat er flinke verschillen bestaan tussen Nederlands en Fries, naast de overeenkomsten die er ook zijn.

Dijkstra is sinds maart 2005 met het onderzoek bezig, dat pas in 2008 klaar zal zijn. Ze richt zich op kinderen in de leeftijd van 21 maanden tot en met 4 jaar en 2 maanden. Ze onderzoekt onder andere hoe kinderen de taal al gebruiken, om later te kunnen vaststellen welk niveau bij welke leeftijd past. Vooral het uitwerken van geluidsopnamen neemt volgens haar erg veel tijd.

Boarne: Leeuwarder Courant, 27-12-2006

Desimber 2006, Nije Nederlânsktalige spraaklear fan it Frysk

Woansdei 13 desimber [2006] ferskynde, wat letter as oarspronklik ferwachte, Grammatica Fries fan Jan Popkema. Dêrmei is der sûnt tsientallen jierren wer in Nederlânsktalige spraaklear fan it Frysk. It is in boekwurk wurden fan sa’n 270 siden en it is in mienskiplike útjefte fan Het Spectrum yn Utrecht en de Fryske Akademy.

Der wie al lang ferlet fan in nije en wiidweidiger grammatika fan it Frysk en dan benammen in Nederlânsktaligen-ien. Want dy is der al desennia net mear sûnt de twadde printing fan Fokkema’s Beknopte Friese spraakkunst (1967, earste printing 1948) útferkocht rekke. In ferliking mei ‘Fokkema’ moat men ek net meitsje. Popkema’s boek is folle wiidweidiger en behannelet ek mear ûnderwerpen, en de skriuwer koe fansels ek gebrûk meitsje fan alle taalkundige literatuer dy’t der sûnt ferskynd is.

It boek hat seis haadstikken.
1 Inleiding tot het Fries (û.o. ek Noard-Frysk en Sealterfrysk, posysje fan it Frysk, Ald- en Midfrysk).
2 Fonologie en spelling (mei û.o. in beskriuwing fan de Fryske lûden en in oersjoch fan hokker lûd [oft] mei hokfoar teken stavere wurdt).
3 Morfologie en lexicon (oer ôflate en gearstalde wurden en oer útwreiding fan de wurdfoarrie).
4 Woordsoorten en flexie (alle tsien wurdsoarten wurde bydel rûn en, foarsafier oanwêzich, harren bûging en bysûnderheden dêrby).
5 Constituenten en woordgroepen (hoe sitte wurdgroepen yninoar en hokker funksjes kinne se hawwe).
6 Enkelvoudige en samengestelde zin (de opbou fan de sinnen). De skriuwer hat him dus net ta de lûdlear en wurdsoarten beheind (sa’t gauris it gefal is by in grammatika), mar is ek yngien op saken as wurdfoarming en syntaksis (de opbou fan wurdgroepen en sinnen). Nei dy seis haadstikken fine wy noch in stikmannich bylagen, lykas in list fan Fryske taalkundige terminology, de ûnregelmjittige tiidwurden en ‘Nuttige adressen’, in literatuerlist en twa wiidweidige registers (in wurdregister en in saakregister).

Neislachwurk
By it skriuwen fan it boek hat de auteur as ‘doelgroep’ benammen haad- en byfakstudinten Frysk (ek as se net Frysktalich binne) op it each hân. Mar, neffens it foaropwurd, net allinnich harren. Want hoefolle Friezen binne der ek net dy’t har taal better yn ’e macht hawwe wolle of dy’t ris wat neisjen wolle: ‘Hoe sit dat no eins?’ Om’t der sa’n soad yn stiet, is dit boek dus net allinnich in learboek foar bepaalde groepen, mar ek in neislachwurk foar elkenien. Foaral it wurdregister is dêr in goede help by. De skriuwer giet der wol fanút [fan út] dat de lêzer in lyts bytsje kennis fan de tradisjonele taalkunde hat, mar de begripen dy’t er brûkt, wurde foarsafier nedich ek wol útlein.

Utjouwerij Het Spectrum hat in hiel fûns oan taalútjeften en woe dêr ek wol graach mear Frysk yn hawwe. De Grammatica Fries is dan ek ferskynd yn de grammatika-rige fan it fûns Prisma taalbeheersing (in rige ‘grutte’ grammatica’s, net te betiizjen mei de rige Prisma basisgrammatica’s, dêr’t Popkema ek it dieltsje Basisgrammatica Fries foar skreaun hat, dat fan ’t simmer al útkommen is (gjin FA-útjefte).

De útjefte is finansjeel mooglik makke troch stipe fan de NHL (Noardlike Hegeskoalle Ljouwert).

De skriuwer, frisist en nearlandikus, is âld-Akademy-meiwurker by it Wurdboek fan de Fryske taal (WFT) en wie haad en dosint taalkunde fan de learare-opliedings Frysk en Nederlânsk oan de NHL.

Boarne: Ut de Smidte fan de Fryske Akademy, jrg. 40, nû. 4, desimber 2006, s. 9

21-12-2006, Twijfel over coaches van Friesland College

LEEUWARDEN - De onderwijsbonden willen met het college van bestuur van het Friesland College een gesprek over de onderwijsfilosofie van de school. Die loopt volgens de bonden niet op alle punten goed. Kritiek is er vooral op het feit dat coaches worden aangesteld “die van het beroep waarvoor leerlingen worden opgeleid, geen verstand hebben”.

Het onderwijsidee van de school, het zogenoemde ‘praktijkgestuurde leren’, bevat naast goede zaken ook knelpunten, schrijven de onderwijsbonden AOb, CNV en Unie/NFTO in een brief aan het bestuur. De bonden hebben de afgelopen weken ledenraadplegingen gehouden over de problemen bij de school met vooral de organisatie, lesuitval en gebrekkige communicatie.

De leden willen meedenken over het onderwijsconcept, dat ze niet als een “ídeologisch dogma” opgelegd willen krijgen. Kritisch zijn ze over de ‘brede coaches’ binnen de school: “Die zetten leerlingen regelmatig op het verkeerde been omdat ze van het vak, het beroep, geen weet hebben. Daarmee wordt schade toegebracht aan de leerling en het onderwijs.”

Medewerkers hebben het gevoel dat het college van bestuur geen vertrouwen in hen heeft. De bonden hebben hun brief maandag naar het college van bestuur verzonden, maar vanmorgen was die volgens de school nog niet gearriveerd. Daarom wilde het college van bestuur er nog niet op reageren.

Boarne: Leeuwarder Courant, 21-12-2006

21-12-2006, Fabeltjeskrant in het Twents

HENGELO (ANP) - De regionale omroep RTV Oost hoopt vanaf  medio 2007 de Fabeltjeskrant in het Twents dialect op het scherm te brengen. “De eerste proefuitzendingen zijn klaar en de reacties zijn bijzonder enthousiast”, aldus een woordvoerder van RTV Oost gisteren. Er moeten nog afrondende gesprekken worden gevoerd met de rechthebbenden van de auteursrechten, over de kwaliteit van de Twentse variant. Van de populaire kinderserie, die in 1968 voor het eerst werd uitgezonden, zijn meer dan duizend afleveringen gemaakt.

21-12-2006, Tv-tijd voor Friese geschiedenis

LEEUWARDEN – In de vaderlandse geschiedenis krijgt Friesland vaak niet de rol die het verdient. Er is sprake van een “Hollandocentrisch” beeld van de geschiedenis, vindt cultuurgedeputeerde Bertus Mulder. Door een bijdrage van € 100.000 aan een televisieserie hoopt hij dat bij de stellen.

Friezen worden historisch gezien vaak neergezet als indianen, meent Mulder. In de canon van de Nederlandse geschiedenis komen ze bijvoorbeeld enkel opdraven op het strijdtoneel als tegenstanders van de Romeinen, van keizer Karel en graaf Floris.

Maar de provincie zou bijvoorbeeld ook graag het terpenlandschap, de bedijkingen, de handel en de elf steden belicht zien. In de landelijke educatieve campagne ‘Het verleden van Nederland’ krijgt Friesland die aandacht wel.

Dankzij de subsidie wordt hiervoor in de achtdelige televisieserie, gepresenteerd door schrijver Geert Mak, voldoende plaats ingeruimd. De documentaires worden in 2008 uitgezonden. Bovendien krijgen alle basisscholen in het land lespakketten. Bij de vervaardiging van de serie zijn de Friese bibliotheken en musea betrokken.

Boarne: Leeuwarder Courant, 21-12-2006

20-12-2006, Geld voor Fryslân in geschiedenisles

Leeuwarden -De Stichting Het Verleden van Nederland, die in samenwerking met culturele instellingen en bibliotheken multimediale lespakketten gaat maken voor alle basisscholen van Nederland, krijgt geld van Gedeputeerde Staten van Fryslân. De bijdrage van een ton is bedoeld voor uitwerking van de Friese elementen in de educatieve campagne.

Naast de campagne, die in 2008 in Fryslân wordt uitgevoerd, komt er ook een door schrijver Geert Mak gepresenteerde achtdelige televisiedocumentaire. Ook hierin moet Friese geschiedenis als het terpenlandschap (de strijd tegen het water) en de (laken)handel aan bod komen.

Gedeputeerde Staten steunen het project, omdat ze ontevreden zijn over hoe Fryslân voorkomt in de onlangs verschenen canon van het Nederlands verleden. Daarin komen de Friezen volgens gedeputeerde Mulder niet aan bod. “Een ‘Hollandocentrisch’ Randstadverhaal. Er staat wel in dat Karel de Grote en Floris de Vijfde strijden tegen de Friezen, maar wie wij zijn, is nergens te vinden. Net als de indianen: er is mee gevochten, maar over hoe die leven, lees of hoor je zelden.” Omrop Fryslân komt ook met bijdragen aan de campagne.

Boarne: Friesch Dagblad, 20-12-2006

19-12-2006, Middel moet ook in het Fries schrijven

Drachten - Burgemeester Middel van Smallingerland moet zijn burgerjaarverslag voortaan ook in het Fries schrijven. Tenminste, dat vindt een meerderheid van de raadscommissie Samenleving en Zorg in Smallingerland.

De commissie sprak gisteravond over het Friese taalbeleid. De meeste commissieleden zijn het eens met het huidige beleid.

Volgens de FNP kan het echter nog vele malen beter. D. Oosterhof sprak namens de fractie de wens uit op straatnaambordjes de Friese namen boven de Nederlandse te zetten. Nu is dat nog andersom. Ook wil de fractie dat op vuilniswagens ‘Smellingerlân’ wordt gezet, waar nu alleen nog ‘Smallingerland’ staat. De FNP kreeg bijval van de SP, die ook pleitte voor tweetaligheid.

Verantwoordelijk wethouder Veenstra vindt dat de gemeenten genoeg doet aan het Fries. Hij wees de commissieleden erop dat de ambtenaren een cursus Frysk kunnen volgens bij de Afûk, en dat zelfs inwoners van Smallingerland dit met subsidie van de gemeenten kunnen doen. Een burgerjaarverslag in het Fries zou de gemeenten zo’n negenduizend euro extra kosten, aldus de wethouder. Wel zal Veenstra de wens overbrengen aan Middel.

Boarne: Friesch Dagblad, 19-12-2006

15-12-2006, Friesland voert rugzakje in om Fries te redden

De Provinciale Staten in Friesland proberen de tweetalige opvoeding te stimuleren door de ouders van in Friesland geboren baby's een rugzakje met educatief materiaal te geven over de Friese taal. Een meerderheid van de staten ging woensdag met dat voorstel akkoord. Het betreft circa achtduizend nieuwgeborenen per jaar.

‘In steeds meer gezinnen in Friesland worden de kinderen alleen nog met het Nederlands opgevoed. Dat vinden de Statenfracties jammer. Het rugzakje is bedoeld om ouders te stimuleren hun kinderen tweetalig op te voeden en zo de Friese taal een extra impuls te geven,’ zegt een woordvoerder van Provinciale Staten.

De fracties van PvdA, CDA en FNP (Fryske Nasjonale Partij) hadden het voorstel voor het rugzakje ingediend. Dit ‘Rugzakje Taal’ bevat straks onder meer Friestalige voorleesboekjes, dvd's en kortingsbonnen voor cursussen over opvoeding. Daarnaast krijgen nieuwkomers in Friesland een welkomstpakket met informatie over provincie en de lokale gemeente. Daarin worden de Friese taal en cultuur aangeprezen. Zo zouden nieuwkomers zich snel thuis en welkom voelen in Friesland. 

‘De Friese taal heeft sowieso nadrukkelijk de aandacht van de provincie,’ zegt de woordvoerder. ‘Zo is de Raad voor de Friese Taal actief met het promoten van de tweede landstaal van Nederland. De raad probeert bijvoorbeeld tweetalig onderwijs op Friese scholen te stimuleren. Kinderen pakken een tweede taal immers makkelijker en sneller op dan volwassenen.’

De komende maanden gaat de provincie het voorstel voor het rugzakje afstemmen met Friese gemeenten. ‘Daar worden immers de aangiften van de geboorten gedaan. Het is dan ook logisch de rugzakjes via de gemeenten te verstrekken.’ De Staten hopen dat uiterlijk in de zomer kan worden begonnen met het uitdelen van het Friese taalgoed.

14-12-2006, Friesland eist zelfbeschikking over het Fries

Friesland wil over Friese taal regeren

LEEUWARDEN - De zorg voor de Friese taal op school moet een zaak worden van de Friese bestuurders. Het rijk moet de bevoegdheden over de Friese taal en cultuur overdragen aan de provincie. Ook moet er meer geld op het kleed komen voor de Friese taal en cultuur. Dit eisen provinciale staten in een manifest van de toekomstige regering. [LC, s. 1]

Friesland eist zelfbeschikking over het Fries

LEEUWARDEN - De verantwoordelijkheid voor Friese taal op school moet overgeheveld worden van Den Haag naar Friesland. Ook moet er meer geld op het kleed komen voor Friese taal en cultuur. Dat eisen provinciale staten in een manifest van de toekomstige regering.

Friesland wil autonomie over de eigen taal en cultuur. De staten vinden dat alle bevoegdheden moeten verhuizen van de departementen in Den Haag naar het Provinsjehûs in Leeuwarden.

De staten brengen hun standpunt in een brief onder de aandacht van de informateur van het nieuwe kabinet. Ze vinden dat de rijksoverheid in gebreke blijft bij de bescherming van de minderheidstaal.

De staten beroepen zich op door Nederland ondertekende Europese verdragen en wijzen erop dat de Raad van Europa al twee keer, in 2001 en 2004, vergeefs bij Nederland heeft aangedrongen op een actiever beleid om het Fries in stand te houden. Vooral in het onderwijs wordt volgens de staten niet voldaan aan de Europese normen voor minderheidstalen.

Leraren in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs zijn onvoldoende geschoold op het gebied van Friese taal en cultuur. Bovendien ontbreekt het aan voldoende lestijd en leermiddelen. Hier zou meer geld voor vrijgemaakt moeten worden, net als voor taalbevorderende programma’s op radio en televisie, vinden de staten.

“Yn Den Haach is it Frysk gjin ûnderwerp. Sy behannelje ús as in stjonkend murd”, meent initiatiefnemer van het manifest Geart Benedictus (CDA). Hij vindt dat de provincie zich op dit punt in de toekomst hard moet opstellen. “Wy moatte it útûnderhannelje.” [LC, s. 15]

Boarne: Leeuwarder Courant, 14-06-2006, s. 1 en 15

FFU: Wy binne tige wiis de útkomst fan it inisjatyfútstel fan ûnderskate partijen: CDA (Geart Benedictus), PvdA (Hannah Ludwig), ChristenUnie/SGP (Rein Ferwerda), GrienLinks (Theo van de Bles), GBF (Jan Kloosterman), D66 (Johan Sieswerda), SP (Ad van der Kolk) en OFS (Piet Oosterhuis) fan 13 desimber 2006. Us kompliminten foar de oanbelangjende Fryske partijen yn de Steaten. Wy hoopje tige dat it brief oan de ynformateur fertuten dwaan sil. Fryslân hat rjocht op kulturele autonomy. Dêr sil ek it ûnderwiis yn de Fryske taal, kultuer en skiednis (û.o. de Fryske kanon) better fan wurde kinne. Mooglik wurdt dan ek de kwaliteit fan it Frysk fan de útstellen better.

Klik op: CDA-Brief Fryske taal en kultuer nei (yn)formateur.pdf om it inisjatyfútstel en it beslút dêroer te iepenjen. Boppedat nimme wy dat beslút hjirûnder yntegraal oer:

PROVINSJALE STEATEN fan FRYSLAN

Nei it lêzen fan it inisjatyfútstel fan it CDA, PvdA, FNP, ChristenUnie/SGP, GrienLinks, GBF, D66, SP en OFS fan 13 desimber 2006

Oerweagjende dat de mearderheid fan de Steaten it wichtich fynt dat de ûndúdlikheid en de knipepunten op it mêd fan it Frysk oplost wurde,

Oerweagjende dat dit barre kin as it nije regear him better ynspant  foar it Frysk,

                                                           BESLUTE

Deputearre Steaten foar 20 desimber in brief te stjoeren oan de ynformateur en formateur, dy’t dwaande binne mei de ûnderhandelings en gearstalling fan in nij kabinet. Yn dat brief wurde de neifolgjende punten opnaam:

• Foech op it mêd fan de Fryske taal en kultuer moat by de provinsje Fryslân komme te lizzen. Yn dizze regearperioade sil bestudearre wurde wat de meast optimale wetlike ynstruminten binne om dat foech stal te jaan;
• De ferplichtings, dy’t de ryksoerheid oangien is troch de ratifisearring fan it Hânfest en it Ramtferdrach, moatte útwurke wurde en rapportearre wurde oan de Ried fan Europa;
• Yn de mande mei it ryk sil Fryslân stal jaan oan de útwurking fan de ferplichtings;
• It ryk stelt, as ferdrachspartij fan likegoed it Hânfest as fan it Ramtferdrach, ek de finansjele middels beskikber foar de útfiering fan de ferplichtings.

Dêrnjonken beslute de ferskate partijen yn Provinsjale Steaten, om dizze brief fia de partijkanalen te stjoeren nei harren keamerfraksjes, foar safier’t hja deroer beskikke.

Sa fêststeld troch Provinsjale Steaten fan Fryslân
yn harren iepenbiere gearkomste fan 13 desimber 2006

                        , foarsitter

14-12-2006, ‘Informateur moet Friese taal rol geven’ 

Leeuwarden - De provincie Fryslân wil meer bevoegdheden op het gebied van taal en cultuur. In een brief aan informateur Hoekstra vragen Provinciale Staten het Fries een belangrijke rol te geven bij het tot stand komen van een nieuw kabinet. De brief gaat binnenkort op de bus.

De Staten hebben, met uitzondering van de VVD-fractie, onvoldoende vertrouwen in het Rijk als het gaat om aandacht voor het Fries. De staat heeft in 1996 het Europees Handvest voor regionale talen ondertekend en in 2005 het verdrag Bescherming Nationale Minderheden, waarin de Friezen door Nederland als enige nationale minderheid worden erkend. Het Rijk verbindt volgens de Staten echter nagenoeg geen consequenties aan die verdragen. Daarom willen de Staten dat de provincie regie zelf in handen krijgt.

Volgens CDA-Statenlid G. Benedictus moet er bijvoorbeeld rijksgeld beschikbaar zijn voor opleidingen in de Friese taal. Dat geld wil hij aanwenden om de vele leraren met te weinig kennis van het Fries bij te scholen. ‘Yn Den Haach is it Frysk gjin item. Se behannelje it as in stjonkende mu[r]d”, zei Benedictus gisteren in de Statenvergadering.

Boarne: Friesch Dagblad, 14-12-2006 

13-12-2006, Historische TomTom voor Friese wandelaar

LEEUWARDEN - De Fryske Akademy in Leeuwarden gaat een navigatiesysteem ontwikkelen met historische informatie voor wandelaars in Friesland. Op een handcomputertje moet over twee jaar overal in het landschap op te vragen zijn hoe sloten en vaarten er vroeger liepen, hoeveel kerken een dorp ooit had, welk huishouden welk geloof had en hoeveel belasting een grondeigenaar betaalde.

In de tweede helft van volgend jaar willen historici van de academie TomTom benaderen, de fabrikant van navigatieapparatuur voor in de auto. De ‘uitneembare’ boordcomputers van TomTom zijn prima geschikt om de informatie van de Fryske Akademy op weer te geven. Na het parkeren van de auto kan de TomTom zo worden meegenomen op pad.

Het is niet de bedoeling dat een computerstem ellenlange verhalen gaat voorlezen. Gebruikers van de historische TomTom moeten vooral zelf even snel dingen kunnen  aanklikken.

De academie kan de apparatuur ontwikkelen, omdat historici vrijdag hebben vernomen dat ze een subsidie van € 45.000 kunnen verwachten van de stichting RGI, die namens het rijk een deel van de zogeheten kenniseconomiegelden verdeelt. Er is nog meer geld nodig, maar hiermee kan de Fryske Akademy eerst door  met de uitbouw van het historisch-geografische informatiesysteem.

Dit informatiesysteem is sinds een jaar voor iedereen beschikbaar op internet (www.hisgis.nl). Het is een enorme databank van honderden (kadaster)kaarten, waaraan ook archiefcentrum Tresoar heeft meegewerkt. Van honderdduizenden percelen in Friesland is historische informatie op te vragen, bijvoorbeeld over eigenaren van grond en wat zij aan belastinggeld moesten afdragen of hoe de bebouwing er vroeger uitzag.

Volgens historicus Hans Mol van de Fryske Akademy wordt het digitale kaartensysteem, waarbij Friesland een voorbeeldproject is voor heel Nederland, steeds populairder. En niet alleen onder historici of ‘sneupers’. Ook makelaars, notarissen, stichtingsbesturen, musea, monumentenzorg, gemeenten en waterschappen weten de weg naar de site steeds beter te vinden.

Gemeenten om bijvoorbeeld uit te zoeken waar vroeger fabrieken stonden en nu dus mogelijk nog verontreinigde grond kan liggen. En waterschappen om bijvoorbeeld de exacte loop van een later ‘rechtgetrokken’ riviertje te achterhalen in verband met eventuele verzakkingen nu.

13-12-2006, Rêchseksje taal en wolkomstpakket

Op 13 desimber 2006 hawwe wy yn de mande mei it CDA en de PvdA in inisjatyfútstel rêchsekje taal en wolkomstpakket yn de steaten brocht. Alle nije âlden krije dan as sy  harren bern op it gemeente- of stedshûs  oanjouwe in rêchsekje dat in stipe wêze kin by it meartalich grutbringen fan harren bern. Alle nije ynwenners fan Fryslân krije in wolkomstpakket mei ynformaasje oer de saken dy’t foar Fryslân wichtich binne. It inisjatyfùtstel [inisjatyfútstel] is oernommen en hat ek in protte omtinken krige yn ferskate media.

It rêchsekje taal befettet ynformaasje oer it meartalich grutbringen fan bern en nijsgjirrige saken – lykas Frysktalige foarlêsboekjes, dvd’s, koartingsbonnen foar kursuskes – dy’t de âlden dêrby yn de praktyk stypje kinne. Hieltyd mear âlders, foaral yn mingdtalige relaasjes, meitsje de kar om mei harren bern Hollânsk te praten. Se tinke dat soks better foar harren bern is en hawwe gjin kennis fan de wierheid dat it in rykdom is foar bern [en beseffe net dat it in rykdom foar bern is] om meartallich grut te wurden. Meartalige bern binne meastentiids taalgefoeliger en kreativer. Boppedat fine wy dat alle bern yn Fryslân de kâns ha moatte om har twatalich te ûntwikkeljen [Wy fine dat alle bern yn Fryslân har twatalich ûntwikkelje kinne moatte].

It wolkomstpakket is ornearre foar minsken dy’t yn Fryslân wenjen komme [komme te wenjen]. It pakket jout ynformaasje oer de provinsje en oer de foar dizze provinsje sa wichtige saken, lykas taal en kultueraspekten [oer de provinsje en syn taal en kultueraspekten]. Op dy wize komme de nije Friezen yn de kunde mei de taal, mei bygelyks it Fryske téater [teater] en mei de Fryske musea. Sa begjinne hja mei in positive hâlding foar de Fryske taal en kultuer oer en fiele hja har wolkom yn ús provinsje.

Dizze [dy] wichtige doelegroepen krije no aanst ekstra stipe mei it rêchsekje en it wolkomstpakket [Wy geane derfan út dat dizze wichtige doelgroepen aanst ekstra stipe krije mei it rêchsekje taal en it wolkomstpakket]. Foaral [de] oansteande âlden sille derfoar soargje [moatte] dat de Fryske taal oerdroegen wurdt oan harren bern en dêrnei noch generaasje op generaasje [generaasjes lang] bestean bliuwe sil.

Annigje Toering

Boarne: Nijbrief FNP-Steatefraksje, desimber 2006, s. 5 [boppesteand berjocht stiet likernôch ek sa yn ‘Frijbûtser’, Moanneblêd fan de FNP, des. 2006, nû. 376, Rêchseksje taal en wolkomstpakket, s. 4, en is benammen op basis fan dat stikje ferbettere]

12-12-2006, Rugzakje moet Friese taal redden

LEEUWARDEN (ANP) - De provinciale Staten in Friesland proberen de regionale taal te redden door nieuwkomers in de provincie en ouders van baby’s een rugzakje met educatief materiaal te geven.

Dat lieten de Statenfracties van PvdA, CDA en FNP (Fryske Nasjonale Partij) dinsdag weten.

Het Rugzakje Taal voor jonge ouders bevat onder meer Friestalige voorleesboekjes, dvd’s en kortingsbonnen voor cursussen over opvoeding. Nieuwkomers in Friesland krijgen een welkomstpakket met informatie over de provincie en de lokale gemeente. Daarin worden de Friese taal en cultuur aangeprezen. Zo zouden nieuwkomers zich snel thuis voelen in Friesland. Met het initiatief hopen de drie partijen, samen een meerderheid in de Friese Staten, mensen weer Fries te laten spreken.

Het Fries staat flink onder druk. Steeds meer ouders, ook diegenen die Friestalige zijn, voeden hun kinderen Nederlandstalig op.

Boarne: Reformatorisch Dagblad, 12-12-2006

FFU: Sjoch ek  by ‘Aktueel’: 25-09-2006, FNP: Friese ‘blije doos’ voor ouders.

12-12-2006, Dringende roep om een Friese canon

Leeuwarden - Het is de hoogste tijd dat de provincie een commissie in het leven roept die een Friese canon opstelt; een standaard van Friese historische feiten die leerlingen op school zouden moeten leren. Het Pedagogisch Wurkferbân van de Fryske Akademy, de Feriening Frysk Underwiis, de Vereniging van Leraren in Vreemde [= Levende] Talen, sectie Fries en de Rie[d] foar [fan] de Fryske Beweging roepen de provincie daartoe op in een brief.

De ondertekenaars wijzen erop dat in de nationale canon die onlangs werd opgesteld door de commissie-Van Oostrom amper aandacht is voor de Friese geschiedenis of taal. “Wêrom wol de Franken en net de Fryske keningen en de Fryske hannel yn ’e iere midsieuwen? Wêrom wol de Beeldenstorm en net Menno Simons?”, vragen de vier zich af.

Niet alleen zou er een Friese canon moeten worden opgesteld, maar die zou ook door de scholen moeten worden gebruikt. De landelijke canon heeft een verplichtend karakter; een regionale variant heeft dat niet. Het inpassen van de Friese canon in het onderwijs zou daarom in de vorm van eigen Friese kerndoelen moeten gebeuren, vinden de vier instellingen.

Boarne: Friesch Dagblad, 12-12-2006

09-12-2006, Opmaat voor een Friese canon

Pieter de Groot
De vraag wie of wat in een canon van de Friese geschiedenis niet zou mogen ontbreken, heeft een kleine tachtig inzendingen opgeleverd. Vier inzenders hebben hun best gedaan een naar hun mening zo compleet mogelijke canon samen te stellen, te beginnen bij de ijstijd en eindigend bij het 250-jarig bestaan van de Leeuwarder Courant in 2002. Dat zijn degenen die vaker met het bijltje van de geschiedenis hebben gehakt. De meesten doen wat van hun werd gevraagd: noem de onderwerpen of figuren, die niet mogen ontbreken. Daaruit blijkt hoe ver de meningen uiteenlopen. […]

Boarne: Leeuwarder Courant (‘Sneon en Snein’, s. 10), 09-12-2006

Klik op: LC-Tiidbalke en Opmaat Fryske Kanon.pdf om wichtige eleminten út in Fryske kanon op in tiidbalke te besjen en om te lêzen wat de kar is fan ûnderskate lêzers fan de Ljouwerter Krante (LC, 09-12-2006).

Klik op: LC-Vrouwelijke kanonnen.pdf om te lêzen hokfoar wichtige froulju oft in plak hawwe moatte soene yn de Fryske kanon (listke fan Trudi Dorrebooom-Rosenboom; LC, 09-12-2006).

06-12-2006, Nordfriesland strijdt tegen opheffing

BERLIJN – De Nord-Friezen in Duitsland wijzen een nieuwe districtsindeling af. Dat heeft de Friisk Foriining deze week bekend gemaakt op een conferentie over minderheidstalen in het Duitse Berlijn. De situatie van autochtone minderheden in Duitsland werd daar besproken. In de deelstaat Schleswig-Holstein bestaan plannen het district Nordfriesland op te heffen.

Bij Nordfriesland hoort het eiland Helgoland, maar ook elders in het district wonen Friezen. Zij hebben moeizaam vooruitgang geboekt op het gebied van behoud van taal en cultuur en willen dat niet kwijtraken, aldus Jörgen Jensen Hahn, voorzitter van de Friisk Foriining. Bij de vorming van een groter district, worden de Friese bevolkingsgroepen aan de kant gedrukt, vreest hij.

02-12-2006, Leerlingen krijgen Friese les via docent op tv-scherm

DOKKUM - Het Dockinga College in Dokkum en Bogerman in Sneek gaan lessen Fries verzorgen via een moderne beeldverbinding. Eén docent kan daarmee rechtstreeks lesgeven aan een groot aantal leerlingen tegelijk, verspreid over de hele provincie. De docent en de leerlingen zien elkaar op een televisiescherm. De beeldverbinding loopt via het internet en de apparatuur wordt geleverd door Kabel Noord in Dokkum. Het is de bedoeling om op deze manier meer eindexamenkandidaten voor het vak Fries te krijgen, aldus Kabel Noord-directeur Niek Geelhoed. Op Ameland krijgen enkele leerlingen op deze wijze al lessen Frans van een docent in Drachten.

Boarne: Leeuwarder Courant, 02-12-2006

Novimber 2006, Strenge controle op Friese les

Scholen zullen voortaan nauwgezet aan minister Maria van der Hoeven van onderwijs moeten rapporteren hoe het met het lesgeven in de Friese taal gaat. Via de onderwijsinspectie vraagt de bewindsvrouw jaarlijks de gegevens op over het vak Fries, het voertaalgebruik en het beleid van de school ten aanzien van de tweede rijkstaal. De dienst zal elk jaar bij een kwart van de scholen de kwaliteit van de lessen in het Fries onderzoeken. Op die manier hoopt Van der Hoeven het niveau van het Fries op de scholen te verbeteren, schrijft ze aan de Eerste Kamer. De strengere controles beginnen in het basisonderwijs en worden later uitgebreid naar het voortgezet onderwijs.

De maatregel van de minister is een succes voor OSF- senator Hendrik ten Hoeve, die eerder in een beleidsdebat Onderwijs stelde dat de provincie Friesland meer bevoegdheden moet krijgen om de inhoud van het onderwijs in de Friese taal, en de controle er van, te regelen. Op die manier kan het onderwijs in de Friese taal alsnog voldoen aan de verplichtingen van het Europese Handvest Minderheidstalen (EHM) en aan de bedoelingen van de Nederlandse wetgeving. Hij ontlokte toen de minister de toezegging dat de relevante kwaliteitsaspecten voor het Fries alsnog in het toezicht op scholen worden opgenomen.   

Boarne: Nieuwsbrief, OSF-fractie Eerste Kamer, nû. 31, novimber 2006   

30-11-2006, Roemenië en Bulgarije definitief bij EU

KOOS VAN HOUDT
Brussel - […] Onbesproken
Intussen is ook al duidelijk welke nieuwe leden zullen toetreden tot de Europese Commissie. Uit Roemenië komt Leonard Orban en uit Bulgarije Meglene Kuneva. Mevrouw Kuneva was een onomstreden en onbesproken kandidaat voor de post consumentenbeleid. […]

Ook de heer Orban werd zonder veel problemen geaccepteerd. Hij was echter wel tweede keus, nadat voorzitter Barroso eerder de heer Vosganian, de eerste kandidaat van de Roemeense regering, had geweigerd. De heer Orban kreeg de portefeuille meertaligheid. Baas van de tolken, werd hij genoemd. “Een flinterdunne portefeuille, een volwaardig lid van de Europese Commissie onwaardig”, oordeelde voorzitter Martin Schulz van de sociaal-democratisch fractie in het Europees Parlement.

Maandag deden de leden van het Europees Parlement nog allerlei pogingen de portefeuille uit de breiden. Eerder had voorzitter Barroso dat althans in woorden ook al gedaan. Meertaligheid is niet alleen het beheer over de tolkendienst, maar het bevorderen van de meertaligheid en interculturele dialoog overal in de Europese Unie, zei hij. De heer Orban wordt geacht daaromheen allerlei nieuwe initiatieven te ontwikkelen. Hij zou nog interessant kunnen worden voor Fryslân, waar meertaligheid ook een zaak is van de alledaagse praktijk.

30-11-2006, ‘Maar één uurtje Friese les per week?’

Leren van kritische Moldaven
Leeuwarden - Fryslân kan nog veel leren van Moldavië; dat is de conclusie van het bezoek van een Moldavische delegatie aan Fryslân. Duidelijk was dat er grote verschillen zijn tussen de onderwijssituatie in beide landen.

Zo wordt in Moldavië onder meertalig onderwijs iets anders verstaan dan in Fryslân; de delegatieleden verbaasden zich er over dat één uur Fries per week voldoende wordt geacht. Ook wordt hier heel anders omgegaan met het leren zelfstandig werken dan in Moldavië.

De conclusie werd getrokken dat in de toekomst dergelijke uitwisselingen van groot belang kunnen zijn.

Van 21 tot 24 november organiseerden de Fryske Akademy en de Mercator-Education projectgroep een studieverblijf van een delegatie van onderwijsdeskundigen, wetenschappers en beleidsmakers uit Moldavië. De deelnemers aan de studiereis kwamen naar Fryslân om te leren over de lokale situatie in verband met meertalig onderwijs. Het bezoek vond plaats in het kader van een tweejarig project over ‘Het verhinderen van etnische conflicten door een zinvolle onderwijspolitiek met het oog op integratie’. Dit project wordt financieel ondersteund door de Europese Unie. Stafmedewerkers van Mercator-Education zijn ook uitgenodigd voor een tegenbezoek aan Moldavië, waar volgende week in [de] hoofdstad Chisinau een conferentie is over taalkundige diversiteit en multicultureel onderwijs.

29-11-2006, De noordelijke streektalen

Eind september overhandigden de provincies Groningen, Drenthe en Overijssel en de gemeenten Oost- en Weststellingwerf een petitie aan de vaste Kamer Commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties. Het Nedersaksisch taalgebied beslaat ruim 3 miljoen inwoners. Het valt momenteel onder het Europese Handvest voor regionale talen (deel II). Met de petitie werden de kamerleden opgeroepen om ook deel III van het Europese Handvest op het Nedersaksisch toe te passen. Deze verandering kan onder meer leiden tot betere toegang tot landelijke en Europese fondsen en tot het vastleggen van de bescherming van de taal in een programma. De kamercommissie zei toe dat het onderwerp geagendeerd zal worden. Voor de verkiezingen is dat niet meer gelukt. Het is nu even afwachten wanneer het in de Tweede Kamer komt.

Het Fries valt al onder deel III van het handvest en heeft al meer mogelijkheden voor bescherming. Zo is het Fries volgens een recente afspraak de schrijftaal geworden tussen zeker 8 Friese gemeenten en de provincie Friesland. Dit is deels voortgekomen uit het handvest. Toen Nederlands dit ondertekende, kon over nieuwe bestuursafspraken worden nagedacht en ontstond een juridische onderbouwing voor het taalbeleid.

Boarne: Nieuwsbrief 47, Partij van het Noorden, 29-11-2006 [dy’t as eksterne boarnen GIC, 29-07-206 en NRC Next neamt]

28-11-2006, Canada erkent Quebec als en aparte natie

OTTAWA (AFP) – Het Canadees parlement heeft gisteren een resolutie aangenomen waarin de inwoners van de Franstalige regio Quebec worden erkend als natie binnen een verenigd Canada. De resolutie, ingebracht door premier Stephen Harper, werd met 266 stemmen voor en 16 tegen goedgekeurd. Uit protest tegen de motie heeft Harpers partijgenoot staatsecretaris Michael Chong zijn functie neergelegd. Hij zei zich niet te kunnen vinden in de erkenning van ‘etnisch nationalisme’.

Boarne: Leeuwarder Courant, 28-11-2006

27-11-2006, FNP: earliker, sosjaler, Frysker

Wirdum - “It moat oars: earliker, sosjaler, Frysker.” Onder dat motto gaat de FNP in maart de Statenverkiezingen in. Dat heeft de FNP op een algemene ledenvergadering in Wirdum vrijdag besloten. Als lijsttrekker werd Johannes Kramer, fractieleider in de Staten, benoemd.

De FNP wil het bestuur dicht bij de mensen houden en is daarom tegen een gemeentelijke herindeling. Het opheffen van de provincie is onbespreekbaar. Met het versterken van de zeedijken moet zo snel mogelijk worden begonnen, stelt de FNP. Verder pleit de partij voor woningbouw voor mensen met een smalle beurs. Om de Friese taal en cultuur te versterken, pleit de FNP voor drietalig onderwijs: Fries, Nederlands en Engels. “Alle skoallen trijetalich.” Net als het CDA is de FNP voorstander van een eigen universiteit. De FNP is tegen het Zuiderzeespoor.

Naast Kramer ziet de kandidatenlijst er als volgt uit: Annigje Toering; Douwe Bijlsma; Pytsje de Graaf; Marten van der Veen; Sybren Posthumus; Lolke Folkertsma; Auke Bijlsma en Liskje Flapper.

De FNP heeft momenteel zeven leden in Provinciale Staten. Het huidige college van PvdA, CDA en VVD moet weg, vindt Kramer.

27-11-2006, DeFriezen solo verkiezingen in

LEEWARDEN - De nieuwe politieke partij DeFriezen wil bij de komende statenverkiezingen niet samenwerken met andere provinciale partijen. Een verzoek van de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF) daartoe is door partijleider Doede Damsma afgewezen. Wel is zijn partij bereid, als er zetels in provinciale staten gehaald worden, om daarmee de OSF te steunen bij Eerste Kamerverkiezingen. Voor de OSF zit FNP’er Hindrik te Hoeve in de Eerste Kamer.

Samenwerken met andere leden van de OSF zou in Friesland betekenen dat DeFriezen op een lijst komen met de Partij voor het Noorden. “Dy partij wol Fryslân opheffe, wylst wy dizze provinsje opwurdearje wolle. Dy stânpunten lizze tefolle úttinoar”, aldus Damsma. VoorzitterEmma Kraak van de OSF bevestigt dat het streven is om samen te laten werken, maar dat dit in Friesland niet gelukt is.

Boarne: Leeuwarder Courant, 17-11-2006

FFU: Sjoch by ‘Aktueel’: 30-10-2006, Partij voor zelfstandig Friesland. En ek by ‘Poadium’: 09-11-2006, Voorman deFriezen: ‘Fryslân nei earedivyzje’ en 03-11-2006, Gjin ferlet fan dreamers (Pieter de Groot).

As wy lykwols it konseptferkiezingsprogramma fan der Partij voor het Noorden (23-11-2006) lêze, dan is it byld dochs wat mear nuansearre as deFriezen tinke. Fryslân rekket dêryn nèt fan de kaart en wurdt nèt opheft. Wy helje inkelde foar it ûnderwiis relevante parten út dat programma oan: “ [...] Het betekent niet dat de oude, vertrouwde provincies verdwijnen. Wel kunnen bepaalde taken geheel bij de provincies worden weggehaald. Economisch, planologisch en financieel beleid worden de verantwoordelijkheid van het landsdelig bestuur. Voor andere taken, bijvoorbeeld taal-, cultuur- en onderwijsbeleid behoren provincies veel sterker te worden toegerust. In Fryslân betekent dit dat de provincie volledige bevoegdheid en verantwoordelijkheid krijgt voor taal-, onderwijs- en cultuurbeleid, zonder tussenkomst van de rijksoverheid. Dit is overeenstemming met de door de Nederlandse rijksoverheid geratificeerde doelstellingen in het Europees Handvest voor Minder Gesproken Talen, die snel in praktische wetgeving dienen te worden omgezet.

25-11-2006, Noord-Brabant krijgt toch geen eigen volkslied

Noord-Brabant blijft de enige provincie zonder volkslied. Uit onderzoek blijkt dat onder de Brabantse burgers geen grote behoefte bestaat aan een eigen lied. Dat is voor Gedeputeerde Staten (GS) reden om af te zien van de invoering van een volkslied.

Van de ondervraagde Brabanders sprak 44,3 procent zich uit vóór een volkslied. Ruim 40 procent stemde tegen en 15,3 procent van de ondervraagden had geen mening. Omdat een duidelijk draagvlak ontbreekt, is de invoering van een volkslied wat GS betreft niet meer aan de orde.

Uit de enquête blijkt dat mannen vaker tegen het volkslied stemden. Vrouwen stemden juist vaker voor het lied. De meeste tegenstanders zitten in de groep van 25 tot 50 jaar.

Boarne: Leeuwarder Courant, 15-11-2006

25-11-2006, Strenge controle op Friese les

DEN HAAG – Scholen zullen voortaan nauwgezet aan minister Maria van der Hoeven van onderwijs moeten rapporten hoe het met het lesgeven in de Fries taal gaat. Via de onderwijsinspectie vraagt de bewindsvrouw jaarlijks de gegevens op over het vak Fries, het voertaalgebruik en het beleid ten aanzien van de tweede rijkstaal.

De dienst zal elk jaar bij een kwart van de scholen de kwaliteit van de lessen in het Fries onderzoeken. Op die manier hoopt Van der Hoeven het niveau van het Fries op de scholen te verbeteren, schrijft ze aan de Eerste Kamer. De strenge controles beginnen in het basisonderwijs en worden later uitgebreid naar het voortgezet onderwijs.

Boarne: Leeuwarder Courant, 25-11-2006

22-11-2006, ‘Fear yn ’e broek’ voor Frivius energie

DOKKUM - De jaarlijkse prijs ‘Fear yn ’e broek’ van de Ried fan de Fryske Beweging gaat in 2007 naar Frivius energie. Het in Dokkum gevestigde bedrijf profileert zich volgens voorzitter Jaap van der Bij van de Ried door Friestalige reclame. Maar het blijft niet alleen bij ‘geveltsjefrysk’, constateert Van der Bij. “It sit djipper, it hiele bedriuw stiet der posityf tsjinoer.” Wie Frivius belt, krijgt ‘wat kin ik foar jo dwaan?’ te horen, de website van het bedrijf is zowel in het Nederlands als in het Fries en de slogan van het bedrijf luidt: energie op zijn Fries.

Het is voor het eerst dat de prijs van de Ried, die in januari tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst wordt uitgereikt, maar een bedrijf gaat. Voorgaande jaren werden personen of niet-commerciële organisaties in het zonnetje gezet. Van der Bij hoopt dat het een stimulans wordt voor andere bedrijven om meer met de Fries taal te doen.

20-11-2006, Verdonk sceptisch over Fries taalbeleid

Leeuwarden - Minister Verdonk van Vreemdelingenzaken en Integratie zet grote vraagtekens bij het taalbeleid in de provincie Fryslân. Ze vroeg zich zaterdag op campagne voor de VVD in Fryslân openlijk af of de provincie niet te ambitieus is met de doelstelling om de meeste basisschoolkinderen in de toekomst drietalig (Nederlands, Fries en Engels) op te voeden.

“Er zijn elders in Nederland genoeg scholen waar ze het al moeilijk genoeg hebben de kinderen goed Nederlands te leren spreken. En dan wilt u hier met drie talen aan de slag. Dat is heel ambitieus, maar is het wel te realiseren?”, vroeg Verdonk, die als ze in een nieuw kabinet plaatsneemt onder meer in is voor de portefeuille Onderwijs, bij een werkbezoek aan Tresoar en de Algemiene Fryske Underrjocht Kommisje.

De uitleg van Afûk-directeur K. Eekma dat jonge kinderen heel goed in staat zijn meerdere talen naast elkaar te gebruiken en dat Engels en Fries aan elkaar verwante talen zijn, nam de scepsis van Verdonk niet weg.

Boarne: Friesch Dagblad, 20-11-2006

18-11-2006, Meer in het Fries over EU praten

Weekboek Europa
KOOS VAN HOUDT
Joan I Mari Bernat zit in het Europees Parlement voor Spanje. Maar in zijn hart is hij geen Spanjaard, maar Bask. En dus kon de goede man, eenmaal benoemd tot rapporteur voor “de meertaligheid” in de Europese Unie niet thuis komen zonder een warm pleidooi te houden voor de bevordering van de plaats van minderheidstalen. En zo kwam het dat ook het Fries in Straatsburg weer eens de aandacht kreeg, die het volgens sommigen moet hebben.

In werkelijkheid is er echter niets veranderd. De dappere rapporteur van het Europees Parlement stelde voor er een echt Europees agentschap tegenaan te gooien. Maar daarvan zijn er inmiddels binnen de Europese Unie zoveel, dat het Europees Parlement dat idee maar verwierp. En dus ging de Bask naar huis met voorstellen die allang praktijk zijn of die een lege doos verhullen. Nationale taalplannen, dat is wat ervan overbleef. In dat opzicht heeft het Fries het al goed genoeg in Nederland. […]

18-11-2006, Iederwijsscholen door de mangel

De kwaliteit van de meeste Iederwijsscholen schiet tekort. Vijf scholen verdienen de titel ‘school’ niet. Dat blijkt uit een evaluatie van de Onderwijsinspectie van scholen die niet worden bekostigd door de overheid.

In september 2005 is de inspectie in opdracht van het  ministerie van Onderwijs bij 45 vernieuwende scholen nagegaan of zij zich hielden aan de leerplichtwet. Dit was voor een aantal scholen al voldoende reden te stoppen. De inspectie heeft vervolgens tot april 2006 achttien scholen voor vernieuwingsonderwijs aandachtiger onder de loep genomen: elf in het primair en acht in het voorgezet onderwijs. Bij slechts drie basisscholen was de kwaliteit voldoende. In het voorgezet onderwijs was de inspectie over slechts één school tevreden.

Drie scholen voor voortgezet onderwijs en twee basisscholen – de Ruimte in Soest, Iederwijs Deventer (bao+vo) en Iederwijs Betuwe (bao+vo) – verdienden volgens de inspectie de titel ‘school’ niet. Alle vijf zijn Iederwijs-scholen of scholen die tot voor kort die naam droegen.

Leerplichtwet
Uit de evaluatie van de inspectie blijkt dat de Iederwijsscholen vaak tekortschieten in hun verantwoording over de leerstof en de voortgang die leerlingen boeken. In het voortgezet onderwijs hebben Iederwijsscholen bovendien moeite om de wettelijke vereiste leerwegen en profielen aan te bieden. Sommige scholen zijn daarvoor niet alleen te klein, maar ook onwillig. Zij vinden dat ‘leerlingen volledig vrij moeten kunnen zijn’ om hun eigen doelen te stellen, merkt de inspectie op.

Hoewel de scholen niet betaald worden door de overheid, moeten zij zich net zo goed aan de minimumeisen houden. Doen zij dit niet, dan zijn zij officieel geen school en ontduiken hun leerlingen de leerplichtwet.

Zolang de leerplichtambtenaar het oordeel van de inspectie niet overneemt, mogen de scholen doorgaan. De inspectie heeft begin november brieven de deur uitgedaan naar de leerplichtambtenaren. Sinds 2004 sloten 21 scholen met een vernieuwend concept de deuren. (LD)

Boarne: het Onderwijsblad, nû. 20, 18-10-2006, s. 8

Neiskrift FFU:
Iederwijsskoallen soene mei har saneamd ‘nije learen’ ek in ramp west hawwe foar it ûnderwiis yn de Fryske taal en kultuer. Dêr binne wy wis fan. Der soe ek op dat mêd hielendal gjin of amper fuortgong by de learlingen west hawwe yn sokke boarterstunen.

17-11-2006, Europarlement wil steun voor Fries

Straatsburg - Kleine talen zoals het Fries moeten meer gebezigd worden, vindt het Europees Parlement. Ze staan onder druk door het oprukkende Engels.

In een oproep die woensdag is aangenomen, vraagt het parlement de EU-landen om een stimulans voor de minder gebezigde talen. EU-instellingen zouden zelf ook meer moeten communiceren in talen die geen officiële status hebben.

De Europese Unie telt vanaf 1 januari 23 officiële talen, zoals het Nederlands en Bulgaars. Tolken en vertalers werken echter niet met kleinere talen als het Fries, Catalaans of Iers (Gaelic). Vanaf de jaarwisseling is er voor het eerst een Europees Commissaris die zich louter met de Europese meertaligheid gaat bezighouden: de Roemeen Leonard Orban.

Taalgedeputeerde Mulder van Fryslân is erg ingenomen met de uitspraak van het Europese Parlement. “Nederlanders die Fries spreken, schrijven of verstaan, weten nu dat het gebruik van deze taal vanzelfsprekend is en concreet erkend wordt door de hoogste Europese overheid. Het Fries kan nu worden opgenomen in de Europese subsidieprogramma’s op het gebied van onderwijs en cultuur.”

17-11-2006, Friese overheden gaan in hun eigen taal schrijven

LEEUWARDEN – Zeker acht Friese gemeenten gaan in het Fries met de provincie Friesland corresponderen. Fries is vooral een spreektaal en zeker in het officiële verkeer wordt de taal nauwelijks op schrift gebruikt. De provincie verwacht echter dat op termijn zeker 24 van de 31 Friese gemeenten in meer of mindere mate in de eigen taal gaan schrijven, aldus een zegsman donderdag.

17-11-2006, Fries als voertaal

De Friese taal staat in de belangstelling. Op dezelfde dag dat zes Friese gemeenten afspraken hun correspondentie voortaan in het Fries te voeren, besloot het Europese Parlement om het gebruik van minderheidstalen te stimuleren.

Gedeputeerde Bertus Mulder, met Friese taal, cultuur en onderwijs in de portefeuille en Europees rapporteur van de Raad van Europa voor de Minderheidstalen, is verheugd. ‘De minderheidstaalpolitiek krijgt nu een taalplan. Dat is een mooi moment.’ Het Friese onderwijs zal vergeleken worden met dat in Wales, Catalonië, Baskenland en andere gebieden met een minderheidstaal. Dat moet onder meer leiden tot een Europese norm van onderwijsuren. 

Ondertussen behaalde Mulder een andere overwinning in de emancipatie van het Fries. Deze week ondertekenden de gemeenten Boarnsterhim, Dongeradeel, Ferwerderadiel, Leeuwarderadeel, Littenseradiel, Menaldumadeel, Tytsjerkstradiel en Wymbritseradiel een intentieverklaring om van nu af aan in het Fries te corresponderen over bijvoorbeeld subsidieaanvragen of bezwaarschriften. 

‘Fries is primair een mondelinge taal,’ zegt Mulder. ‘De ontwikkeling is dat schriftelijke stukken nu worden uitgewisseld.’ Dat beleidsvoornemen werd al in de jaren tachtig geformuleerd, maar stuitte op juridische bezwaren: overheidsinformatie moest in het Nederlands. Een aanpassing van de wet bestuursrecht maakte het in 1995 mogelijk om Fries te gebruiken in documenten op basis van een taalverordening. Vijftien gemeenten hebben nu zo’n taalverordening. 

De nieuwe vuistregel is dat er ‘taalvolgend’ te werk wordt gegaan: wie in het Fries wordt aangesproken, reageert ook in het Fries. Taalvaardigheid is het probleem niet, zegt de gedeputeerde. Wie bij zijn aanstelling als ambtenaar geen Fries spreekt, gaat op cursus. Toch  zullen mensen even moeten wennen, voorspelt hij. ‘Spreektaal veranderen in ambtelijk jargon is nog een hele stap.’ Er is 15.000 euro uitgetrokken voor een correctiedienst, waaraan ambtenaren hun geschreven tekst voor publicatie kunnen voorleggen. Een Friese spellingchecker behoedt ze voor de ergste fouten.

De bedoeling is dat gemeenten taalvolgend naar burgers zijn. Mulder: ‘Je wilt naast de mensen staan, je wilt je niet via de taal boven mensen verheffen.’

17-11-2006, Frysk is ek in skriuwtaal

Zeker acht Friese gemeenten zullen voortaan alleen nog in het Fries met het provinciebestuur corresponderen. Gedeputeerde Bertus Mulder nam het initiatief voor deze afspraak.

Arjen Ribbens stelt yn de NRC HANDELSBLAD (17-11-2006) yn it Frysk fjouwer fragen oan Mulder, dy’t yn dy lanlike krante ek yn it Frysk beäntwurde wurde. In Nederlânske oersetting is oan te klikken op www.nrc.nl/next.

17-11-2006, Europarlement wil steun voor Fries

Straatsburg - Kleine talen zoals het Fries moeten meer gebezigd worden, vindt het Europees Parlement. Ze staan onder druk door het oprukkende Engels.

In een oproep die woensdag is aangenomen, vraagt het parlement de EU-landen om een stimulans voor de minder gebezigde talen. EU-instellingen zouden zelf ook meer moeten communiceren in talen die geen officiële status hebben.

De Europese Unie telt vanaf 1 januari 23 officiële talen, zoals het Nederlands en Bulgaars. Tolken en vertalers werken echter niet met kleinere talen als het Fries, Catalaans of Iers (Gaelic). Vanaf de jaarwisseling is er voor het eerst een Europees Commissaris die zich louter met de Europese meertaligheid gaat bezighouden: de Roemeen Leonard Orban.

Taalgedeputeerde Mulder van Fryslân is erg ingenomen met de uitspraak van het Europese Parlement. “Nederlanders die Fries spreken, schrijven of verstaan, weten nu dat het gebruik van deze taal vanzelfsprekend is en concreet erkend wordt door de hoogste Europese overheid. Het Fries kan nu worden opgenomen in de Europese subsidieprogramma’s op het gebied van onderwijs en cultuur.”

16-11-2006, Europarlement wil steun voor Fries

STRAATSBURG, 16 NOV. Kleine talen zoals het Fries moeten meer gebezigd worden, vindt het Europees Parlement (EP). Ze staan onder druk van het Engels. In een oproep die gisteren met ruime meerderheid is aangenomen, vraagt het EP de EU-landen om een stimulans voor deze talen. De EU telt 46 miljoen inwoners die zich vooral uitdrukken in minderheidstalen als Fries of Baskisch. (ANP)

16-11-2006, ‘Friese spraak en schrift als eis aan ambtenarij’

JOURE - Elke nieuw aangestelde gemeenteambtenaar moet het Fries actief beheersen, oftewel deze taal kunnen spreken en schrijven. Dit stelde FNP-wethouder Gerben Gerbrandy van Wymbritseradiel gistermiddag tijdens een werkconferentie in Joure met provincie, gemeenten, de Berie foar it Frysk en de Afûk. De overheden maakten afspraken over onderling gebruik van de Friese taal.

Burgemeester Johanneke Liemburg van de gemeente Littenseradiel veegde de vloer aan met het pleidooi van Gerbrandy en kreeg prompt een ovatie. Baliemedewerkers op gemeentehuizen moeten bezoekers in het Fries te woord kunnen staan, maar harde taaleisen drukken te veel een stempel op ambtenaren van ‘Hollandse’ komaf aldus Liemburg. ,,Dizze meiwurkes dogge ferskriklik har bêst op it Frysk. It giet om tolerânsje oer en wer.”

Tot besluit van de bijeenkomst tekenden acht gemeenten een intentieverklaring met de provincie over het onderlinge schriftelijke verkeer. Daarbij beloofden ze voortaan zoveel mogelijk in het Fries te schrijven. Het gaat om alle brieven en bezwaarschriften. Ambtelijke stukken zoals nota’s krijgen in ieder geval een Friese samenvatting. Alleen in documenten rondom regelgeving zoals vergunningen en verordeningen blijft vanwege de wet de voertaal Nederlands. Deelnemende gemeenten zijn Boarnsterhim, Dongeradeel, Ferwerderadiel, Leeuwarderadeel, Littenseradiel, Menaldumadeel, Tytsjerksteradiel en Wymbritseradiel.

Boarne: Leeuwarder Courant, 16-11-2006

FFU:By de plysjekwestje krige boargemaster Liemburg by ús de hannen noch opinoar, no net mear. Gjin ovaasje dus fan ús kant foar frou Liemburg.

Amtners moatte yn Fryslân it Hollânsk goed prate en skriuwe kinne, oars wurde se net oannommen. As jo de Friezen en har taal lykweardich en lykberjochtige behannelje wolle, dan moat dat likegoed foar it Frysk jilde. Sa’n funksje-eask is ek wer tige fan belang foar it Frysk op de skoallen. Wat mear taalmacht oft it Frysk kriget, wat mear oft de learlingen it belang derfan ynsjogge. Dat is dus goed foar har tolerânsje-ûntjouwing. En likegoed foar dy fan de amtners!

16-11-2006, Europees Parlement wil meer steun voor Fries

STRAATSBURG (ANP) - Kleine talen zoals het Fries moeten meer gebezigd worden, vindt het Europees Parlement. Ze staan onder druk door het oprukkende Engels. In een oproep die woensdag met ruime meerderheid is aangenomen, vraagt het parlement de EU-landen om een stimulans voor de minder gebezigde talen. EU-instellingen zouden zelf ook meer moeten communiceren in talen die geen officiële status hebben.

De Europese Unie telt vanaf 1 januari 23 officiële talen, zoals het Nederlands en dan ook het Roemeens, Bulgaars en Gaelic (Iers). Tolken en vertalers werken echter niet met kleinere talen als het Fries, Catalaans of Baskisch. De EU heeft 46 miljoen inwoners die zich vooral uitdrukken in deze minderheidstalen. In Friesland  spraken in 2004 ongeveer 440.000 mensen Fries.

Boarne: Leeuwarder Courant, 16-11-2006

16-11-2006, Provinsje bliid mei stipe Frysk

De provinsje is bliid mei it beslút fan it Europeesk Parlemint om mear oan de Fryske taal te dwaan. De ferwachting is dat it Ryk no ek mear jild op it kleed leit. Fersterking fan it ûnderwiis is fan grut belang, fynt deputearre Mulder.

It Frysk kin no opnommen wurde yn Europeeske subsydzjeprogramma's. It Europeeske parlemint wol de lidsteaten derta oansette om in nasjonaal taalplan op te stellen. Dêrtroch wurde minder brûkte, dus lytsere talen stimulearre. Dat moat ûnder oare ek barre troch taalûnderwiis oan folwoeksenen.

Boarne: Omrop Fryslân, 16-11-2006

16-11-2006, Ofspraken oer brûken Frysk

16-11-2006, Provincie en gemeenten gaan meer brieven schrijven in het Fries
 
Provinsje en gemeenten meitsje ôfspraken oer skriftlik gebrûk Fryske taal

Op woansdei 15 novimber hawwe op De Jouwer seis gemeenten mei it offisjeel ûndertekenjen fan in yntinsjeferklearring ôfspraken mei de provinsje makke oer it ûnderlinge skriftlike gebrûk fan it Frysk. De gemeenten Ljouwerteradiel en Tytsjerksteradiel sille de yntinsjeferklearring meikoarten ek noch ûndertekenje. Dizze ferklearring hat ta doel it skriftlik Frysk taalgebrûk tusken provinsje en gemeenten te befoarderjen. De ôfspraken waarden fêstlein op in gearkomste mei sa’n 60 gemeentlike bestjoerders en amtlike meiwurkers oer it plak fan it Frysk yn de gemeentlike organisaasje.

De ôfrûne jierren die út oerlizzen fan Deputearre Mulder mei de ferskate gemeenten al bliken dat in oantal gemeenten ree wie om de skriftlike korrespondinsje mei de provinsje yn it Frysk te dwaan. Deputearre Mulder: “De ôffspraken dy’t wy mei dizze yntinsjeferklearring meitsje,  binne tige wichtich foar it fierder stal jaan fan de foarbyldfunksje dy’t wy as provinsje en gemeenten hawwe by it befoarderjen fan it gebrûk fan it Frysk.”

De gemeenten Boarnsterhim, Dongeradiel, Ferwerderadiel, Ljouwerteradiel, Littenseradiel, Menameradiel, Tytsjerksteradiel en Wymbritseradiel en de Provinsje Fryslân hawwe de yntinsje om fan no ôf oan ûnderling yn it Frysk te briefkjen oer bygelyks subsydzje-oanfragen of beswierskriften. Rapporten en nota’s wurde safolle mooglik yn it Frysk publisearre, mar as soks net kin, wurde de nota’s foarsjoen fan in Frysktalige gearfetting. De stedsgemeenten Ljouwert en Snits steane geunstich foar de yntinsjeferklearring oer en sille besjen yn hoefier’t de realisaasje fan de ambysjes dêrfan útfierd wurde kinne. Dat jildt ek foar Wûnseradiel en Opsterlân.

De provinsje hat ynearsten € 15.000,- beskikber steld, dêr’t de Afûk ûnder oare in neisjochtsjinst foar amtners fan gemeenten foar opsetten hat, om sa de drompel fan it Frysk skriuwen te ferleegjen. Yn 2007 sil de Provinsje in nulmjitting op priemmen sette nei it ûnderling skriftlik gebrûk fan de Fryske taal mei gemeenten dy’t in taaloardering fêststeld hawwe.

Boarne: Parseberjocht provinsje Fryslân, 16-11-2006

15-11-2006, Europarlement wil steun voor Fries

STRAATSBURG - Kleine talen zoals het Fries moeten meer gebezigd worden, vindt het Europees Parlement. Ze staan onder druk door het oprukkende Engels.
 
In een oproep die woensdag is aangenomen, vraagt het parlement de EU-landen om een stimulans voor de minder gebezigde talen. EU-instellingen zouden zelf ook meer moeten communiceren in talen die geen officiële status hebben.

De Europese Unie telt vanaf 1 januari 23 officiële talen, zoals het Nederlands en Bulgaars. Tolken en vertalers werken echter niet met kleinere talen als het Fries, Catalaans of het Iers (Gaelic).
Vanaf Nieuwjaar is er voor het eerst een Europees Commissaris die zich louter met de Europese meertaligheid gaat bezighouden: de Roemeen Leonard Orban. De socialisten in het Europees Parlement vinden de taak zo klein, dat ze daar ook Minderheidsbeleid aan willen toevoegen.

11-11-2006, Tv-signaal Omrop nu via satelliet

AMSTERDAM - Omrop Fryslân is sinds gistermiddag te zien via de satelliet. Minister Maria van der Hoeven van mediazaken gaf gistermiddag bij de studio’s van RTV Noord-Holland het startsein voor de omschakeling van alle regionale omroepen. Vanaf nu zijn hun tv-uitzendingen via de satelliet te ontvangen in een groot deel van Europa. De komende maand wordt het signaal van de Omrop ook noch doorgestuurd via de gewone antenne. Dat houdt half december op. Het analoge signaal wordt vervangen door een digitaal signaal.

Boarne: Leeuwarder Courant, 11-11-20006

10-11-2006, Eindtoets Fries op driekwart van basisscholen

Leeuwarden - Over zes jaar dient driekwart van de Friese basisscholen deel te nemen aan een eindtoets Fries. De toets moet mee ontwikkeld worden door een deskundig instituut zoals het CITO. Dit hebben Provinciale Staten op initiatief van de FNP besloten.

Het betreft een aanscherping van voorstellen in de onderwijsnota Boppeslach. Het dagelijks bestuur van de provincie wilde dat de toets in 2012 door de helft van de Friese basisscholen zou worden afgenomen. Tegen die tijd moet het aantal basisscholen dat drietalig onderwijs geeft (Nederlands, Fries en Engels) zijn toegenomen tot 25. De fracties van de PvdA en VVD waren tegen de aanscherping.

Boarne: Friesch Dagblad, 10-11-2006

10-11-2006, Reclame maken in het Fries ‘docht fertuten’

LEEUWARDEN - Bedrijven die in hun reclames Fries gebruiken, zijn daar dik tevreden over. De taal wekt vertrouwen bij consumenten en biedt bedrijven de mogelijkheid om zich te onderscheiden. Dat alles resulteert in een hogere omzet. “It is noait yn sifers út te drukken, mar ik wyt seker dat it sa is”, aldus Symen Jansma van het gelijknamige kunststofkozijnenbedrijf uit Burdaard gisteren in Leeuwarden op een studiebijeenkomst van It Berie foar it Frysk.

Onderzoek van It Berie wees uit dat de meeste Friese bedrijven positief staan tegenover Friese reclame-uitingen, maar er toch niet toe overgaan. It Berie maakte een film en een folder. Zes Friese bedrijven geven uitleg: Jansma Burdaard, Peugeot Haaima (Leeuwarden, Wirdum), Sonnema in Bolsward, Makelaardij D. van de Witte in Dronrijp, Kerst Koopman in IJlst en energiebedrijf Frivius in Dokkum.

Oene van der Meulen van Frivius, een dochterbedrijf van Enerco, merkte op dat het gebruik van Fries alleen zinvol is als het “naturel brûkt wurdt. Te faak termen brûke as bjusterbaarlik barren, wurket ferkeard.”

Ook in Wales zijn de ervaringen met de eigen taal in reclame-uitingen uiterst positief, verklaarde Rhodri Morgan van de Welsh Language Board. Tweetalige reclame is er zelfs een hype die ook navolging heeft gevonden bij grote (internationale) concerns. Zo geeft vervoersconcern Arriva op de perrons reisinformatie in beide talen.

Mirjam Vellinga van de Afûk constateerde een flinke toename van Friestalige advertenties in dorpskranten. Onbegrijpelijk vind ze het geringe gebruik van Friestalige reclame bij Omrop Fryslân: “Angst om het verkeerd te doen”, gaf Omrop-manager Peter van de Zande als verklaring.

10-11-2006, Emigratie remt bevolkingsgroei

VOORBURG (ANP) - Steeds meer Nederlanders emigreren. In de eerste negen maanden van 2006 zijn bijna 100.0000 mensen geëmigreerd, 12.000 meer dan in dezelfde periode vorig jaar. In drie jaar tijd is het bevolkingsverlies door migratie opgelopen tot 75.000 inwoners, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Uit Friesland trokken dit jaar al 2500 inwoners naar het buitenland, tegenover bijna 1700 immigranten. In drie jaar verloor Friesland per saldo tweeduizend inwoners aan emigratie.

09-11-2006, ‘Te stil rond meertaligheid’

Groningen - Wouter Bos en Jan-Peter Balkenende hebben het helemaal bij het verkeerde eind. De premier prijst in een verkiezingsspotje een Marokkaanse ondernemer omdat hij thuis met zijn kinderen Nederlands spreekt. En de PvdA-leider wil allochtone ouders van wie de kinderen een taalachterstand hebben, dwingen tot het volgen van Nederlandse les.

Helemaal fout, concluderen onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen in twee rapporten die deze week verschijnen. Ze gaan over meertaligheid en ze zeggen met grote stelligheid dat Marokkaanse (of vul maar in: Friese) ouders hun kinderen veel beter een goede basis in hun eigen taal [kunnen] meegeven dan imperfect Nederlands met hun kinderen [te] spreken.

Het ene onderzoek belicht de behoeften en ervaringen van anderstalige ouders en het tweede onderzoek geeft aan hoe de informatievoorziening over meertaligheid verbeterd kan worden. In 2005 onderzocht de Wetenschapswinkel al de kennis van leerkrachten over meertaligheid. De trilogie komt erop neer dat er [over] meertaligheid niet wordt gepraat door ouders of leerkrachten. Het is domweg geen onderwerp, al zeggen beide partijen veel belang te hechten aan de taalontwikkeling van kinderen. Er zijn ook veel misverstanden. Het is al vaak gezegd en geschreven, maar toch denkt nog steeds één derde van de ouders en zelfs twéé derde van de leerkrachten dat een andere moerstaal negatieve effecten heeft op het Nederlands. Dat is beslist niet zo; beide talen kunnen elkaar juist versterken. Maar in de praktijk is er een groot statusverschil tussen het Nederlands en welke andere taal dan ook. Zowel ouders als leerkrachten vinden de ontwikkeling van het Nederlands belangrijker dan die van hun eigen moedertaal. Dat noemen de onderzoekers ‘opvallend’; ze pleiten voor betere communicatie. Die is op het moment op zijn zachtst gezegd ‘niet optimaal’. Ook het huidige onderwijsbeleid en de toon van het integratiedebat zijn  wellicht debet aan het blijven bestaan van misverstanden over meertaligheid, zegt coördinator Saskia Visser van de Wetenschapswinkel Taal, Cultuur en Communicatie van de RuG. “Nederlands leren is niet hetzelfde als alléén Nederlands leren. We moeten stoppen tweetalige kinderen te associëren met problemen, maar juist in ze investeren. In deze tijden van globalisering zijn mensen die vloeiend meer dan één taal spreken, onmisbaar.”

In 2000 verscheen, met dezelfde strekking als bovenstaand, het taalkundig manifest Het multiculturele voordeel, ondertekend door ruim 100 taalkundigen. Maar in de zes jaar daarna is er niets verbeterd. Een gemiste kans, zeggen de onderzoekers.

09-11-2006, ‘De tweetalige knop moet om’

MARTIN DE VRIES
Peuterscholen hebben  nog veel te leren
Joure - “Het is voor crèchemedewerker en moeder verboden om dezelfde taal te spreken.” Orthopedagoog Sieneke Gooruis-Brouwer opende gisteren het Tomke-symposium over ontwikkeling van tweetaligheid in Fryslân met de woorden van schrijver Midas Dekkers. De peuterscholen moeten beter inspelen op tweetaligheid. “De peuter moet een taal bij een persoon hebben. Spreekt de moeder Fries, dan moet zij ook consequent bij het Fries blijven. Dat geldt ook voor de leerkracht, als die Nederlands spreekt.

Het onderscheid aanbrengen in talen gebeurt volgens Goorhuis-Brouwer nog veel te weinig. Peuterscholen trekken vaak geen duidelijke lijn. “Eén leerkracht, één taal. Wil je tweetalig onderwijs aanbieden, dan moeten er ook twee leraren zijn die afzonderlijk een [één] taal aanbieden, zodat de peuters de talen beter kunnen  onderscheiden.” De leerkrachten moeten dan ook vasthouden aan die taal, stelt ze.

Goorhuis-Brouwer merkt dat er nog veel fout gaat in taalontwikkeling bij peuters. “Geregeld lezen ouders of leerkrachten leesboekjes aan kinderen voor die niet bestemd zijn voor de betreffende leeftijdsgroep. Een kind van vier wordt uit ‘Pluk van de Petteflet’ voorgelezen, terwijl het boek eigenlijk bestemd is voor vijfjarigen.”

In de conversatie gaat ook veel mis, met name op de peuterschool. “Een leraar wil het kind te veel leren. De leerkracht zegt: wat heeft die giraf een lange nek. Het kind reageert enthousiast met: ‘dat heb ik eens gezien!’ Vervolgens legt de leerkracht uit dat de giraf met die lange nek bij de blaadjes van de boom kan komen. Het kind heeft de interesse verloren en loopt weg.” De leraar mag volgens Goorhuis-Brouwer een kind geen dingen na laten spreken [zeggen] en niet om een benoeming vragen. Een boek, stelt ze, moet vaker dan één keer voorgelezen worden.

Als elke ouder en leerkracht zijn eigen taal blijft spreken tot [met?] het kind, zijn er geen problemen. Het is dus niet waar dat tweetaligheid voor kinderen een risico in zich draagt [met zich meebrengt?].” Dat geldt ook voor de ouders, stelt ze. “Praat mar Frysk, daar is niets op tegen!”

Marike Elsinga van Sintrum Frysktalige Berne-opfang sluit graag aan bij de woorden van Goorhuis-Brouwer. Het centrum heeft een taalbeleid opgesteld voor de voorschoolse periode. “Bij één persoon hoort één taal, in alle gevallen”, vindt Elsinga. “De knop moet om! We moeten consequenter zijn in ons taalgebruik. Als de groten hun taal houden, dan kunnen de kleintjes zich beter en rijker tweetalig ontwikkelen.”

Die ontwikkeling moet wel spelenderwijs gebeuren. Het Tomke-sympoasium bood gisteravond in Joure de aanwezige peuterjuffen en -meesters ideeën aan. Een ‘verteljas’ om taal te ontlokken, een ‘sneuptafel’ om de woordenschat te vergroten, een simpele poppenkast met verschillende voorleestips voor ouders en een bezoek met de peuterklas aan de bibliotheek. “It pjutteplak moat in boartersplak bliuwe!”

Op een informatiemarkt, georganiseerd door drie pabo-studenten van de Christelijke Hogeschool Nederland, konden de leraren nog meer tips bij elkaar krijgen [verzamelen?]. “Zij hebben allerlei leermethoden bij elkaar gescharreld zonder een budget. Dit om de leerkrachten te laten zien dat verschillende werkmanieren makkelijk te vinden zijn”, aldus W. Groen van de werkgroep Tomke.

Ondertussen is Tomke nog steeds bezig de wereld verder te veroveren. Nadat het Friese figuurtje in gebieden met minderheidstalen in Noord-Duitsland en Suriname verschenen is, zijn ook andere gebieden enthousiast geworden.

‘De ferteljas’ voor taalontlokking
Een grote kleurrijke jas met grote zakken waar verschillende attributen over een bepaald thema in kunnen [der stie: waarin in verschillende attributen kunnen …], bijvoorbeeld [over] de herfst. Anneke Hoogeveen is de ontwerpster van deze ‘ferteljas’. De jas is getest op peuterschool ’t Plankje in Balk. Leraar Attie Wobbes is erg enthousiast over deze manier van lesgeven. “De bern fine it geweldich, al die [dy] grutte bûsen.” De jas sluit aan bij het boek Mûske sol yn ’t waar sjen. De peuters lopen als het ware door de seizoenen heen. Wobbes heeft echter wel een kritische kanttekening: “Ik soe it beperke [beheine] ta ien seizoen. Mei alle jiertiden moatte de bern tefolle ynformaasje ferwurkje.” De insteek van de ferteljas is het bevorderen van de taalontwikkeling bij peuters.

08-11-2006, Eintoets Frysk yn basisûnderwiis

Yn de nije provinsjale ûnderwiisnota Boppeslach komt te stean dat 75% fan de Fryske basisskoallen diel nimme moat oan de eintoets Frysk. It giet om in soarte fan CITO-toets, dy’t spesjaal ûntwikkele wurde moat foar it Frysk. In grutte mearderheid yn Provinsjale Steaten hat him oansluten by it amendemint dat troch de FNP yntsjinne wie.

“It is geweldich dat in grut tal oare partijen mei gien is mei ús amendemint”, sa jout wurdfierder Pytsje de Graaf oan. “It is al in ferriking dat de Fryske taal yntegraal meinommen is yn de ûnderwiisnota. En mei sa’n soarte fan CITO-toets foar it Frysk, krijt it fak Frysk in better plak yn it ûnderwiissysteem. De eintoets kin ek in bydrage leverje oan de evaluaasje en ynspeksje fan it nije ûnderwiisbelied en it plak fan it Frysk.”

Yn de nije ûnderwiisnota Boppeslach sil de ynspeksje foar it earst op beliedsmjittich mêd te set mei it Frysk yn it basisûnderwiis.

Boarne: Parseberjocht FNP-steatefraksje, 08-11-2007

08-11-2006, Docenten terug naar school voor Frysk

BURGUM – Scholen in onze provincie hebben rekening te houden met de bijzondere situatie dat Friesland een tweetalige provincie is, waar beide landstalen, Fries en Nederlands, worden gesproken.

In het beleidsplan van Singelland Openbare Scholengemeenschap – met scholen in Drachten, Burgum en Surhuisterveen – is onder meer opgenomen dat de school rekening wenst te houden met de tweetalige situatie van de leerlingen.

Om hieraan tegemoet te komen, heeft Singelland haar medewerkers het aanbod gedaan om een cursus Frysk te volgen op school. Deze cursussen worden gegeven door de Afûk. Er is een twaalfdelige cursus ‘Fries voor beginners’ en een zesdelige cursus ‘Fries schrijven’. Voor beide cursussen hebben zich twaalf medewerkers aangemeld. De mogelijkheid om deze cursussen te volgen wordt ook bijzonder op prijs gesteld voor medewerkers die elders vanuit hert land naar Friesland zijn verhuisd en bij Singelland zijn gaan werken.

07-11-2006, Duitse Friezin krijgt gedenkteken

WREMEN (D) - De deelstaat Wursten in Noord-Duitsland krijgt een gedenkteken voor de Friese vrijheidsstrijdster Tjede Peckes. Het gedenkteken wordt op 23 december in Wremen onthuld en is een initiatief van de ‘Wurtfriesischer Stammtisch’. De zeventienjarige Tjede Peckes stierf in de slag van 23 december 1517 toen de Friezen het opnamen tegen een leger van 15.000 man van de aartsbisschop Christof von Bremen.

Een eerdere aanval wisten de Friezen in Wursten, dat in de Middeleeuwen als laatste Friese enclave standhield, nog te weerstaan. Dat was in 1498 toen Hertog Von Lauenburg probeerde de Friezen aan zijn macht te onderwerpen. In 1517 hield Wursten niet langer stand.

Tjede Peckes, die in 1500 in Padingbüttel werd geboren, droeg toen het oorlogsvaandel en kwam om in de strijd. Van haar is bekend dat ze bewust niet trouwde, omdat je alleen als ongetrouwde vrouw politiek actief kon zijn. Naast Peckes kwamen destijds zo’n vijfhonderd vrouwen en meisjes om het leven.

07-11-2006, Singelland geeft docenten Fryske les

Drachten - Docenten van openbare scholengemeenschap Singelland gaan op Fryske les. De school die locaties heeft in Drachten, Burgum en Surhuisterveen, biedt medewerkers cursussen aan, die worden gegeven door de Afûk.

De school wil met het initiatief tegemoet komen aan de tweetalige situatie van veel leerlingen. Scholieren op scholen spreken buiten de les om vaak Fries en in sommige gevallen ook Gronings. Daar moeten docenten rekening mee houden, vindt de school. In het beleidsplan van de scholengemeenschap is opgenomen dat de school oog heeft voor tweetaligheid. Tegelijk wil de school haar medewerkers enthousiast maken voor de Friese taal.

Docenten die niet of nauwelijks Fries spreken, kunnen de twaalfdelinge cursus ‘Fries voor beginners’ volgen. Voor collega’s die de taal wel spreken, maar niet schrijven, is er de zesdelige cursus ‘Fries schrijven’. Inmiddels hebben zich voor beide cursussen twaalf docenten aangemeld.

Vooral medewerkers die vanuit andere delen van het land naar Fryslân zijn verhuisd, zijn volgens de schoolleiding blij met de lessen. Gisteravond werd de eerste cursusavond gehouden.

06-11-2006, Forum: meer rechten Fries in Nedersaksen

HANNOVER - De viering van het zestigjarig bestaan van de Duitse deelstaat Nedersaksen vorige week in Duitsland is door de Friezen daar aangegrepen om voor een sterkere rol voor deze bevolkingsgroep te pleiten. Volgens voorzitter Arno Ulrichs van het Friesisches Forum was de datum van 1 november voor de Friezen zeker geen feestdag.

Ulrichs wijst erop dat de Friezen in Oost-Friesland, Oldenburg en Wursten destijds tegen hun zin zijn opgenomen in Nedersaksen. De naam staat hen nog steeds tegen omdat de Friese identiteit daar helemaal niet in tot uitdrukking komt. “Friezen zijn nu eenmaal geen Saksen”, aldus Ulrichs.

Het stoort het Friesisches Forum dat in het verdrag van Nedersaksen over het “volk van Nedersaksen” gesproken wordt, terwijl er meer bevolkingsgroepen leven. In Sleeswijk-Holstein is dat beter geregeld, aldus het Forum. Daar worden de Friezen uitdrukkelijk als bevolkingsgroep genoemd. Het wordt hoog tijd dat dat in Nedersaksen ook gebeurt, stelt Forum. Gepleit wordt voor beschermingsmaatregelen en gelijke kansen.

Als eerste stap zou er een Friese raad moeten komen die invloed krijgt bij de deelstaatregering, vindt Ulrichs. Hij wijst opnieuw op Sleeswijk-Holstein, waar zo’n raad al bestaat, boven de partijen staat en een goede belangenbehartiger voor de Friese bevolkingsgroep is gebleken.

01-11-2006, Ontheffing Fries lastiger

Leeuwarden - Scholen voor voortgezet onderwijs krijgen minder makkelijk een ontheffing voor het vak Fries dan nu het geval is. De rijksoverheid heeft die bevoegdheid overgedragen aan de provincie Fryslân. Gedeputeerde Mulder wil nu met alle scholenclusters voor voortgezet onderwijs die niets of weinig doen aan Fries, in gesprek over de reden daarvan. Volgens Mulder behoort de ontheffing van tijdelijke aard te zijn.

De provincie heeft momenteel onvoldoende zicht op het aantal scholen voor voortgezet onderwijs dat weinig of niets aan Fries doet. Het staat vast dat vier scholenclusters – Piter Jelles, Liudger, Bogerman en het Dockinga College – actief iets aan Fries doen. Verder is bekend dat op scholen in de Stellingwerven, het Noordzee College in Harlingen, Gomarus in Drachten en Leeuwarden en op de eilanden ontheffing is verleend voor het geven van Fries. Tot afgelopen zomer verleende de rijksoverheid die. De ontheffing moest jaarlijks worden aangevraagd, maar werd zonder toetsing verlengd. Nu de provincie die bevoegdheid heeft overgenomen, wil Mulder goede argumenten horen voor het verlenen van een ontheffing. Scholenclusters moeten een plan van aanpak schrijven over hoe ze in de toekomst wel wat aan het Fries willen doen.

In het primair onderwijs is de provincie al langer verantwoordelijk voor het verlenen van ontheffing voor Fries. Op het geven van Fries op de basisschool en in het voortgezet onderwijs zal voortaan ook toezicht worden gehouden door de onderwijsinspectie. Dat is de provincie onlangs met de inspectie en minister Van der Hoeven overeenkomen. Er wordt onder meer speciaal een toezichthouder voor benoemd. “Voor het eerst wordt het Fries serieus genomen door de inspectie”, aldus Mulder, die sprak van een doorbraak. “Het was natuurlijk idioot dat de inspectie in de ruim vijfentwintig jaar dat het verplicht is op de scholen in Fryslân, nooit aandacht heeft gegeven aan het Fries.”

Boarne: Friesch Dagblad, 01-11-2006

01-11-2006, Minister tegen extra geld voor Omrop

DEN HAAG - Omrop Fryslân kan extra rijksgeld vergeten. Minster Maria van der Hoeven van mediazaken wil niet meer geld voor de regionale omroepen uittrekken, zei ze gisteren in een Kamerdebat. Joop Atsma (CDA) had vrijdag in Leeuwarden aangekondigd zich tijdens het overleg sterk te maken voor de regiozenders. Atsma bepleitte € 1 miljoen extra in het stimuleringsfonds waar de provinciale kanalen dramaseries en docusoaps uit bekostigen.

01-11-2006, Inspectie let op Friese les

LEEUWARDEN - De onderwijsinspectie besteedt voortaan serieus aandacht aan Friese les op scholen in deze provincie. Tot nu toe was dat een ondergeschoven kindje.

Minister Maria van der Hoeven van onderwijs heeft het provinciebestuur hierover een toezegging gedaan. Volgens gedeputeerde Bertus Mulder liepen inspecteurs tot nu toe op basisscholen en middelbare scholen rond zonder zich druk te maken om de positie van het Fries, hoewel de lessen verplicht zijn. “Tenei wurdt it fak Frysk ek troch de ynspeksje serieus nommen. Dat is in grutte ferbettering”, vindt Mulder.

De provincie neemt bovendien het gezag van het ministerie van onderwijs over waar het de positie van Friese les op middelbare scholen betreft. Scholen die geen Friese els willen geven en daarvoor een ontheffing vragen, moeten zich voortaan melden op het provinciehuis in Leeuwarden.

Volgens Mulder gaat het om scholen in Harlingen, op de Waddeneilanden en in de Stellingwerven. Die zullen voortaan niet meer automatisch vrijstelling van Fries les krijgen. Ze moeten met goede argumenten komen en verbetering beloven. “Wy sille dizze skoallen goed befreegje”, aldus Mulder.

31-10-2006, ‘Lichte’ portefeuille EU-commissaris Orban

BRUSSEL (ANP) - Wanneer Leonard Orban (45) de nieuwe eurocommissaris voor Roemenië wordt, krijgt hij de lichtste portefeuille binnen de Europese Unie. José Manuel Barroso, voorzitter van de Europese Commissie, heeft bekend gemaakt dat Orban verantwoordelijk zal worden voor de portefeuille ‘meertaligheid’, nu nog in handen van de Slowaak Jan Figel. Vooraf werd aangenomen dat een van de nieuwe eurocommissarissen de politiek gevoelige portefeuille ‘migratie’ zou krijgen.

31-10-2006, Ynternasjonale erkenning foar Alex Riemersma: in FIPLV-award

Op freed 3 novimber wurdt in FIPLV-award útrikt oan dr. Alex Riemersma. Dat bart op de jierlikse lanlike stúdzjedei fan de Vereniging van Leraren in Levende Talen yn Swol. FIPLV stiet foar ‘Fédération des Professeurs en langues vivantes’. Dat is in  ynternasjonale organisaasje fan ferienings foar taledosinten. By de FIPLV binne ferienings fan taledosinten út mear as 60 lidsteaten oansletten. De Vereniging van Leraren in Levende Talen yn Nederlân is mei har 10 taleseksjes (ûnder oare ek de seksje Frysk) oansletten by de FIPLV. De FIPLV-award is in erkenning dy’t alle jierren oan in pear minsken op de wrâld takend wurdt dy’t har jierrenlang tige fertsjinstlik makke hawwe foar it tale-ûnderwiis.

De FIPLV-award wurdt oan Alex Riemersma takend fanwegen syn aktiviteiten foar it tale-ûnderwiis yn it algemien en foar it Frysk, sawol op provinsjaal, nasjonaal as ynternasjonaal nivo. Alex Riemersma hat sûnt 1978 ferbûn west oan de learaarsopliedings fan de pabo Mariënburg (1978-1985) oan de Vrije Universiteit (1985-1992) en sûnt 1984 oan de learaarsoplieding Frysk fan de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden.

Alex Riemersma wie oprjochter fan de seksje Frysk fan de Vereniging fan Leraren in Levende Talen yn 1990. Sûnt hat er redakteur west fan it Levende Talen Magazine en hat er in tal jierren lid west fan it deistich bestjoer fan dy feriening.

Sûnt 2004 is Alex Riemersma fise-presidint fan de Europeeske organisaasje fan de minderheidstalen: it European Bureau for Lesser Used Languages.

Alex Riemersma is wurksum as stêfmeiwurker fan it Berie foar it Frysk, it advysorgaan foar it Fryske taalbelied fan de provinsje Fryslân, en siktaris fan it Consultatief Orgaan Fries fan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties inzake het ‘Europeesk Hânfest foar Regionale of Minderheidstalen’.

Boarne: parseberjocht, 31-10-2006

30-10-2006, Partij voor zelfstandig Friesland

LEEUWARDEN - Voor de komende statenverkiezingen heeft zich een nieuwe politieke beweging gemeld: deFriezen. De groep wil een betere toekomst voor Friesland en de Friezen. Daartoe moet volgens hen de provincie Friesland veel meer bevoegdheden krijgen. Dat kan volgens de beweging alleen als de provincie een land wordt binnen het Koninkrijk der Nederlanden.

Voorzitter van de vereniging deFriezen, die inmiddels opgericht is om later een kandidatenlijst samen te kunnen stellen, is de ondernemer Doede Damsma uit Leeuwarden. Hij publiceert regelmatig over Friese zaken. Jaap Jager uit Amsterdam is secretaris.

De achterban bestaat volgens Damsma vooral uit ‘Friezen om utens’, Hollanders die in Friesland wonen en mensen van de Antillen die in Nederlands wonen en precies weten hoe het zit met de status van de Antillen. Die wetenschap gebruikt de beweging ook om voor Friesland meer bevoegdheden te krijgen. Van de achterban heeft niemand ervaring in een politieke partij, aldus Damsma.

Hij denkt dat veel Friezen zich in de nieuwe beweging kunnen vinden. Zo zijn er heel veel reacties geweest op het voorstel van Alexander Pechtold om één noordelijke provincie te vormen. ‘Dêrút meitsje ik op dat in protte Friezen net foar opheffen fan ús provinsje binne.”

De Leeuwarder heeft zich verbaasd over wat de politieke partijen in hun programma’s over Friesland zeggen. “Fan de FNP hoege wy neat te ferwachtsjen. Neffens FNP-lieder Johannes Kramer is Fryslân gjin efterstânsgebiet en gjin probleemregio. Dat hat er by de betinking op it Reaklif sein. Dat neam ik apekoal.”

De toekomst van Friesland moet volgens hem het centrale punt bij de statenverkiezingen worden. As yn it Westen provinsjes gearfoege wurde, dan moatte wy sels ek wat betinke”, vindt Damsma. De FNP schrijft wel over meer bevoegdheden voor Friesland, maar verbindt daar geen tijdpad en einddoel aan, stelt hij vast.

Binnen de FNP is de nieuwe beweging onbekend, reageert Johannes Kramer. Zijn eerste reactie op het belangrijkste standpunt van de beweging is dat dit ‘frij ekstremistysk’ is. De FNP streeft ook naar een betere plek voor de Friezen binnen Nederland en naar meer bevoegdheden en middelen voor de provincie Fryslân, maar probeert dit volgens Kramer op normale wijze, via het sluiten van verdragen.

Boarne: Leeuwarder Courant, 30-10-2006

Oktober 2006, In nije ensyklopedy fan Fryslân

De finansiering fan de nije ensyklopedy fan Fryslân moat takomt jier klear wêze. Bureau Varenius yn Ljouwert is it kommende healjier dwaande mei it binnenheljen fan acht euroton. Meindert en Klazien Schroor binne eigener fan it geografysk en histoarysk ûndersyksburo. ‘Wy wolle ferskate bedriuwen en fûnsen safier krije om it projekt te sponserjen. Wy ha de helberheid alris metten en wy witte dat der draachflak genôch is. Mei-inoar is oardel miljoen euro nedich,’ fertelt Meindert Schroor. ‘Dêrfoar ha wy in ûnôfhinklike stifting oprjochte, de Stichting Nieuwe Encyclopedie van Fryslân.’

Yn 1999 wie Rein Ferwerda fan de Christenunie dejinge dy’t in nije Fryske ensyklopedy yn de Steaten op it aljemint brocht. Fryslân wie bot feroare sûnt 1958, it jier dat de foarige Encylopedie van Friesland útkaam, ûnder redaksje fan Jelle Hindrik Brouwer. Der is oars mids santiger jierren al in Encyclopedie van het hedendaagse Friesland makke, mar net ûnder auspysjes fan de Fryske Akademy. De haadredaksje fan dy twadielige ensyklopedy wie yn hannen fan Klaas Jansma en Gerben Abma.

Yn july 2000 joech de provinsje de Fryske Akademy de opdracht om mei it Bureau Varenius mei it wurk út ein te setten. Mar troch ferskate omstannichheden kaam dêr neat fan op ’e hispel.

Meindert Schroor is de haadredakteur. ‘It is in prestiizjeprojekt, it moat echt in nammekaartsje foar Fryslân wurde. Oer in healjier witte wy oft der foldwaande jild is, en dan pas kinne wy mei de ynhâld út ein sette. De ensyklopedy sil yn twa dielen útjûn wurde. As lemmataskriuwers wurdt gebrûk makke fan in grutte groep wittenskippers en betûfte amateurs. Oeral wei: de histoarje, de kultuer, de biology, de geografy, sport, polityk, taal, neam mar op.’

De ensyklopedy bliuwt Nederlânsktalich. ‘Yn it Frysk is net helber, it soe twa kear sa djoer wurde en boppedat, elk yn Fryslân kin Nederlânsk lêze.’ [...]

Boarne: de Moanne, nû. 8, oktober 2006, s. 3

28-10-2006, Oproep voor Friese canon

LEEUWARDEN - Naast de canon van de Nederlandse geschiedenis moet eer een canon van de Friese geschiedenis komen. Dat is werk voor historici, maar voordat deze vakmensen zich hierover buigen, roepen wij onze lezers op personen, zaken of gebeurtenissen noemen. Meer hierover in de rubriek Harje.

Boarne: Leeuwarder Courant, 28-10-2006

28-10-2006, Tomke yn it Papiamintsk

Noch altiten is it Nederlânsk de fiertaal op de skoallen yn Curaçao. Pas yn 2002 is it Papiamintsk as ynstruksjetaal ynfierd, tagelyk mei de ynfiering fan it fundearjend ûnderwiis. Omdat der Fryske wegebouwers behelle west hawwe by it opknappen fan de Koningin Emmabrug (‘pontjessbrug’) yn Willemstad Curaçao , hawwe se besletten om it Tomkeboekje
út te jaan yn it Papiamintsk. Om sa in brêge te slaan tusken it Frysk en it Papiamintsk, twa talen fan Het Koninkrijk der Nederlanden. Alian Akkermans, Siets Ypenga, Auck Peanstra en Riemkje Hoogland hawwe it boekje fan ’e wike oanbean op Curaçao.

28-10-2006, Nieuwe browsers ook beschikbaar in Fries

LEEUWARDEN - De nieuwe versie van de alternatieve webbrowser Firefox die woensdag is uitgekomen, is ook in het Fries beschikbaar. De verbeterde vertaling is gemaakt onder leiding van Wim Benes uit Leeuwarden.

Het programma zelf is ook verbeterd. Het uiterlijk is gewijzigd en er zijn onder andere betere zoekmogelijkheden, uitgebreider mogelijkheden voor het gebruik van tabbladen en bladwijzers. Nieuw is de anti-phishing tool waardoor gebruikers nog veiliger op het internet kunnen surfen.

Een toevoeging is de spellingcontrole die gebruikt kan worden bij formulieren, maar ook op webfora. Het Friese woordenboek is nog niet beschikbaar, maar dat zal niet lang op zich laten wachten, beloven de makers.

Berend Ytsma uit Noardburgum heeft de Avant-browser uit Noardburgum in het Fries vertaald. Dit programma is een schil om Internet Explorer dat standaard op elke pc staat, die het surfen gemakkelijker en veiliger maakt. Gebruikers van de Avant-browser kunnen na het downloaden bij de taalkeuze Fries selecteren.

28-10-2006, Kamerleden over positie Fries: Eerst oude afspraken nakomen

Leeuwarden - De komende kabinetsperiode moet de positie van het Fries worden versterkt door het nakomen van oude afspraken met het Rijk. Dat is belangrijker dan het smeden van nieuwe plannen, vinden Friese (aspirant-)Kamerleden van CDA, PvdA, VVD en GroenLinks.

Zittend kamerlid Joop Atsma (CDA) en de aspirant-leden Lutz Jacobi (PvdA), Tom Kuperus (VVD) en Isabella Diks (GroenLinks) kregen gisteravond in de De Bres in Leeuwarden verschillende stellingen voorgelegd over de positie van het Fries in onderwijs, cultuur en samenleving.

De Ried fan de Fryske Beweging stelde onder meer dat Europese aanbevelingen over maatregelen om het Fries te bevorderen, niet serieus worden genomen door het Rijk. Atsma en Jacobi reageerden door te verwijzen naar de bestuursafspraken die Gedeputeerde Ploeg [dat moat grif Mulder wêze, FFU] nog onlangs met minister Van der Hoeven van OCW heeft bevestigd. Daardoor gaat de Onderwijsinspectie vanaf volgend jaar onder meer het niveau van de Friese les serieus beoordelen.

Een andere bestuursafspraak betreft Omrop Fryslân. Een heikel punt, want het huidige budget (13 miljoen euro) haalt het niet bij de benodigde 29 miljoen euro voor een volledige programmering. En dat was wel een van die bestuursafspraken. De drie aspirant-Kamerleden zeiden dat ze zich daar wel sterk voor wilden maken, maar Atsma smoorde de discussie met een nuchtere constatering dat de politieke realiteit heel anders ligt. “Nije wike is it debat oer de mediabegrutting. Ik kin jo no al sizze, dat ekstra jild komt der net.”

Gedeputeerde Ploeg [yn werklikheid wie it Mulder, FFU], aanwezig in het publiek, zei vooral te hopen dat het Rijk met de provincie en het onderwijs nu werk maakt van de batterij aan afspraken die er ligt. “Dêr moatte wy hurd mei oan ’e gong. En dan sjogge wy yn 2010 wol wat der noch oerbliuwt.” Een houding die overeenkwam met die van de vier politici in het forum.

De Ried had in de stellingen nog wel een aantal provocerende [yn ús eagen wiene se dat net, FFU] ideeën opgenomen, maar kreeg de politici daar niet in mee. Zo werd gepleit voor een ‘status aparte’ op taal- en cultuurgebied, en in een andere stelling voor een verplichte cursus om het Fries passief te beheersen voor nieuwkomers. “Als u dat doet, had ik hier vanavond niet mogen zitten” [sleau praat fan har fansels, FFU], reageerde de net naar Fryslân verhuisde Diks, nu nog Statenlid in Gelderland.

28-10-2006, Kamerleden samen op de bres voor Fries

LEEUWARDEN - De toekomstige Friese Tweede Kamerleden willen zich gezamenlijk inzetten om de positie van het Fries te verbeteren. Niet nagekomen afspraken tussen rijk en provincie moeten alsnog worden nageleefd. CDA’er Joop Atsma en PvdA’er Lutz Jacobi doen dat het liefst met de andere Friezen in Den Haag, zoals Isabelle Diks (GroenLinks) en Tom Kuperus (VVD).

Die vier waren gisteravond in debatcentrum De Bres in Leeuwarden te gast by de Rie fan de Fryske Beweging.”Wy moatte de hannen yninoar [‘ynien’ is in hollânisme; better is ‘yninoar’, FFU] slaan, sadat wy in stapke fierder komme yn Den Haag”, vindt Jacobi.

De Friezen vormen straks maar een klein groepje in de Kamer. Ook Atsma vindt dat een eenzame politieke strijd geen zin heeft. “Dit moat oer de partijgrinzen hinne. It CDA, de PvdA, de VVD binne grut genôch om de posysje fan it Frysk oan de oarder te stellen. Dit is in gemienskiplike doel fanút Fryslân” [twa hollânismen efterinoar; goed Frysk is: ‘in mienskiplik doel út Fryslân wei’, FFU].

Het zit Friesland dwars dat het rijk afspraken met de provincie niet nakomt. Bij die afspraken wordt ervan uitgegaan dat bij alles beleidsnota’s en wetvoorstellen rekening wordt gehouden met de gevolgen voor het Fries.

Atsma wil nog voordat de bestuursafspraken in 2010 aflopen en mogelijk vernieuwd worden een grondige evaluatie. Diks ziet daar het nut niet van in. Ze prefereert alsnog uitvoering van de afspraken. “Onderzoeken leiden vaak tot vertraging.”

Kuperus is verwoed voorstander van de invoering van drietalige scholen in Friesland, waar Engels, Fries en Nederlands op gelijkwaardig niveau worden gegeven. Ook de anderen voelen er veel voor. Atsma vindt wel dat de eerste verantwoordelijkheid van [‘voor’?, FFU] het Friese taalonderwijs bij de scholen ligt, die moeten het aanbieden. Ouders moeten er ook naar vragen, vindt hij.

De Ried fan de Fryske Beweging pleitte gisteravond onder andere voor meer geld voor Omrop Fryslân. CDA’er Atsma wil zich daar maandag in het kamerdebat over de mediabegroting sterk voor maken, maar komt dan wel op voor alle regionale omroepen. “Allinnich mear jild freegje foar Omrop Fryslân docht gjin rjocht oan de oare omroppen.”

25-10-2006, Omrop niet te porren voor idee Friese Lingo

LEEUWARDEN - Producent IDTV voelt wel voor een Friese variant op Lingo, maar adjunct-hoofdredacteur Rein Tolsma van Omrop Fryslân ziet het idee niet zitten.

Een Friese versie van Lingo is een van de voorstellen die Tweede Kamerkandidaat Lutz Jacobi (PvdA) uit Jirnsum wil doen om het haperende Friese taalbeleid van het rijk een impuls te geven.

“Het lijkt me geweldig”, reageert uitvoerend producent Monique Visser van IDVD, dat het programma levert aan de TROS en tevens de rechten heeft. “We hebben wel eens in een brainstorm nagedacht over regionale varianten, maar verder is het nooit gekomen.”

Bij de Omrop is de reactie veel minder enthousiast. “Ik leau net dat wy dêr daliks inisjativen ta nimme sille”, zegt adjunct-hoofdredacteur Rein Tolsma. “We dogge leaver wat orizjinelers.”

Volgend jaar brengt de Omrop wel een nieuwe quiz op de buis. Die krijgt een algemener karakter dan de bestaande taalkwis Tûkelteammen die met de Afûk is ontwikkeld en al zo’n zes jaar bestaat. Tolsma: “Op in kwis dy’t allinnich basearre is op taal, binne jo ek in kear útsjoen.” Lingo wordt landelijk al zeventien jaar uitgezonden.

24-10-2006, Friese versie Lingo moet taal redden

JIRNSUM - Een Friese versie van het tv-spelletje Lingo kan bijdragen aan het versterken van de positie van de Fries taal, meent Tweede Kamerkandidaat Lutz Jacobi (PvdA) uit Jirnsum. Voorzien van een jeugdige formule moet Lingo volgens haar een kans krijgen op Omrop Fryslân.

De nationale versie van het taalspel dreigde eerder deze maand nog van de buis te verdwijnen vanwege een te oud publiek. Maar na protesten van kijkers en uit de politiek kwam de TROS ervan terug. Een Friestalige Lingo is een van de voorstellen van Jacobi om het haperende Friese taalbeleid van het rijk nieuw leven in te blazen.

Verder wil ze het Fries voor studenten aan de lerarenopleiding verplichten. Daardoor zal ook de Friese les op de basisschool en het voortgezet onderwijs verbeteren. De scheidende directeur van de GGD Fryslân doet haar voorstellen vandaag op de kieslog van de Leeuwarder Courant.

www.leeuwardercourant.nl/weblogs/kieslog

21-10-2006, Seurende gemeenten

Boargers binne seurkonten en jeuzelsekken neffens de amtners en oarsom kleie boargers de hûndert út oer amtners (LC 13 oktober). Ik haw oare ûnderfinings mei de amtnerij. Yn de tiid dat ik as in bakjeman mei eigentalige wetternammen gemeentehûsbylâns gie, haw ik eins rûnom âldersbehelpsumste amtners troffen, benammen op It Fean en yn Frjentsjer.

Mar de lêste tiden binne guon gemeentebestjoeren oan it seuren. Nei It Fean ta om in dûbeltalich boargerjierferslach, waard ik fan de muorre (boargemaster) nei it sket (ried) stjoerd. Yn Damwâld is de ienfâldige saak fan in eigentalige riedswurklist al moannen en moannen sûnder útiten te reitsjen. Nei jierren is yn Ljouwert de striid om ús eigen ‘Wurdum’ nóch altyd net ta in útdragen ein kommen. Yn in gemeentebestjoerd mei seurderij òf taalbarbarij hinnebruie, mar minder as de feriening fan dy beide yn ien en itselde bestjoer is der net.

Bitgummole, R.J. Postma

21-10-2006, Remkes wijst fusie van provincies af

WOLVEGA - Minister Johan Remkes van binnenlandse zaken is tegen een fusie van de provincies Friesland, Groningen en Drenthe, een idee dat D66-lijsttrekker Alexander Pechtold aan het begin van deze week lanceerde tijdens een bezoek aan onze provincie. ‘Provinciale herindeling speelt eigenlijk alleen in de Randstad”, aldus de VVD’er gisteravond op een VVD-bijeenkomst in Wolvega. In het Noorden wil ik dat zeker niet opleggen. Dan moet het echt van onderop komen.”

Ook de herindeling van Friese gemeenten heeft bij hem geen prioriteit. “Ik weet dat er in Friesland her en der wel wat gaande is. Maar de schaal van bijvoorbeeld Weststellingwerf is met zo’n 25.000 inwoners, is toekomstbestendig”, ze de VVD-bewindsman. Remkes hanteerde  in een recent plan een ondergrens van 20.000 inwoners. “Maar nogmaals: Friesland staat niet het hoogst op mijn agenda.”

Oktober 2006, Kolleezje wol him net ynspanne foar Fryske domeinnamme

It Kolleezje fan DS hat antwurde op FNP-fragen oer de Fryske topdomeinnamme *.FRL op it ynternet. De oanlieding wie dat nei de autonome regio Kataloanje yn Spanje no ek de Åland-Eilannen ûnder Finlân in eigen domein op ynternet krige hawwe.

It Fryske kolleezje hat der gjin fidúsje yn dat soks hjir ek slagje kin. As beswier wurdt oanfierd dat Fryslân net foarkomt op in basislist fan steaten en regio’s fan de Feriene Naasjes, dêr’t ynternet-autoriteiten harren op basearje. Wy besjogge no de mooglikheden om de domeinnamme fia oare wegen te realisearjen. Sjoch ek www.icann.org of www.iana.org.

Boarne: FNP- Nijsbrief Steatefraksje, nû. 4, okt. 2006, s. 4

Neiskrift FFU:
Wy hawwe as FFU ek belang by de oanbelangjende ekstinsje foar ús webstek: *.FRL. Wy hoopje tige dat it fia oare wegen slagje mei om it eardere selsstannige en autonome Fryslân oan syn natuerlike rjochten te helpen. Dêr heart in eigen topdomeinnamme likegoed by.

20-10-1006, CDA wil op radio en tv cursus Fries

LEEUWARDEN - Omrop Fryslân zou naast de huidige programmering ook Friese taallessen moeten uitzenden. Dat vindt het CDA in de provinciale staten. De partij is bereid geld uit te trekken voor cursussen Fries.

“Voor kinderen is al vrij veel lesmateriaal beschikbaar, maar ook het aanbieden van taallessen aan volwassenen kan bevorderlik zijn voor het voorbestaan en de ontwikkeling van het Fries”, meent Willemien Vroegindeweij van het partijbestuur. Het CDA vindt ook dat op basisscholen meer aandacht moet worden besteed aan Friese cultuur en geschiedenis. De provincie zou dat moeten subsidiëren.

Boarne: Leeuwarder Courant, 20-10-2006

18-10-2006, Pabo’s storten zich op Fries voor basisschool

LEEUWARDEN - De pabo’s van de hogescholen NHL en CHN in Leeuwarden gaan de markt op met digitale lessen Fries voor het basisonderwijs. Ze willen de scholen warm maken voor een cd-rom voor leerlingen in de groepen vijf tot en met acht. De scholieren krijgen veel vrijheid. Ze kiezen zelf thema’s en opdrachten.

‘Mei Pier op aventoer’ heet het schijfje, dat kinderen in beeld, schrift en geluid wegwijs maakt in het Fries. Studenten zullen leerlingen en onderwijzers leren hoe ze ermee kunnen werken, zegt Marc Thiry namens beide pabo’s. Daarnaast komen er vijf regionale voorlichtingsdagen, waar scholen kunnen kennismaken met de lessen.

Recent is er nog een nieuwe lesmethode voor het Fries gepresenteerd: Studio F, gemaakt door onderwijsbegeleidingsdienst Cedin in Leeuwarden. Beide methodes kunnen goed naast elkaar bestaan, zegt Thiry. De cd-rom met ‘Pier’ was ontwikkeld door het Onderwijs Advies Bureau in Beetsterzwaag, maar dat is de afgelopen zomer opgedoekt. De pabo’s voeren u de regie.

Boarne: Leeuwarder Courant, 18-10-2006

17-10-2006 - IBS ’t Holdersnêst op De Harkema wurdt in ‘Trijetalige Skoalle’           

De Harkema - Iepenbiere basisskoalle ’t Holdersnêst út De Harkema wol him, mei op advys fan de meisizzenskipsried, de kommende twa jier ûntwikkelje ta in trijetalige skoalle. Dat betsjut dat der les jûn wurdt yn it Nederlânsk, Frysk en Ingelsk. Om dat te realisearjen nimt de skoalle diel oan it projekt ‘Trijetalige Skoalle’.

De Fryske Akademy hat de ôfrûne acht jier sân trijetalige skoallen folge. Dy sân skoallen skoare wat de taalûntwikkeling fan it Nederlânsk oanbelanget neffens de lânlike trochsneed en binne dêrmei better as oare Fryske skoallen. Dêrneist konkludearret de Fryske Akademy dat lessen dy’t konsekwint foar in part yn it Nederlânsk en in part yn it Frysk jûn wurde, goed binne foar sawol de Nederlânsk- as Frysktalige bern. De Frysktalige bern skoare heger wat it Frysk oanbelanget en de Nederlânsktalige bern dogge dêr amper foar ûnder.

Op ’t Holdersnêst hat de ferdieling Frysk-Nederlânsk en it goed útinoar hâlden fan dy twa talen dit skoaljier de prioriteit. It kommende skoaljier stiet it Ingelsk op de aginda. It doel is dat de skoalle oer twa jier sertifisearre wurdt as ‘Trijetalige Skoalle’.

Yn 2004 is de skoalle begûn mei de metoade ‘Leefstijl’ om it selsbetrouwen fan de bern te fergrutsjen. Bern mei mear selsbetrouwen sille mear besykje en hawwe mear kâns op sukses.

Trijetalich ûnderwiis soarget derfoar dat de bern har mear bewust binne fan it bestean en de funksje fan ferskillende talen. Dêrmei sil it selsbetrouwen om har yn dy talen te uterjen, tanimme.

Boarne: Parseberjocht fan Willem Wouda, direkteur IBS ’t Holdersnêst út De Harkema

14-10-2006, Cultuurprijs voor gedreven Bernard Smilde

LEEUWARDEN - Bernard Smilde (84) heeft gistermiddag in het Leeuwarder Provinsjehûs de Friese Anjer 2006, € 2500 en een speldje ontworpen door Antonia Talamin en gemaakt door Els Vastenburg-Naeyé, uitgereikt gekregen. Een moment van rust voor de immer actieve componist, musicus, liedtekstschrijver en theoloog. Hij gaat nog bijna wekelijks in Friestalige kerkdiensten voor, waarvan hij er al meer dan tweeduizend leidde. Op zijn tachtigste schreef hij het oratorium Ruth, een jaar daarvoor werkte hij aan de liederen van Gysbert Japicx. Morgen wordt in Bolsward de Friese liedbundel ‘Tuskentiden’ gepresenteerd, waarvan Smilde initiatiefnemer en inspirator was. Bij de uitreiking van de Anjer roemde voorzitter Ed Nijpels van het Prins Bernhard Cultuurfonds Fryslân het veelzijdige oeuvre en de werkdrift van Smilde “gedreven door de geniale talenten die God u meegegeven heeft”.

Boarne: Leeuwarder Courant, 14-10-2006

Neiskrift FFU:
Us lokwinsken foar dûmny Smilde. Hy fertsjinnet in eareplak yn ús ‘Wytboek’. Sjoch: 09-10-2006, Friese Anjer voor Bernard Smilde. Nijpels bestie it lykwols om sa’n yngreven Fries yn it Hollânsk ta te sprekken. Wy achtsje soks misledigjend en in plak yn it ‘Swartboek’ wurdich. It soe net de earste kear wêze.

14-10-2006, Pompeblêdenjasje op Liet

ÖSTERSUND - De Friese rockband Van Wieren staat vanavond met een regionaal tintje op het podium bij het minderheidstalensongfestival Liet-Lavlut Internationaal in het Zweedse Östersund. Zanger Robbie van Wieren stapt in de schijnwerpers met een oogverblindend
wit jasje met rode pompeblêden en blauwe balken.

Het colbertje met Friese-vlag-motieven is op de valreep gemaakt oor Moniek Miedema uit Leeuwarden. De band is, net als de meeste deelnemers, donderdag per vliegtuig naar de Zweedse stad gereisd. Gisteren arriveerde een Friese delegatie met onder meer cultuurgedeputeerde Bertus Mulder, wethouder Yvonne Bleize van Leeuwarden en Liet 91-voorzitter Gerard van Klaveren.

13-10-2006, Talenknobbel nodig voor buschauffeurs

LEEUWARDEN - Buschauffeurs van de stadsdienst in Leeuwarden moeten over een talenknobbel beschikken, reclames op de bussen mogen niet aanstootgevend zijn en op belangrijke haltes komen displays met actuele informatie voor de reizigers.

Dit staat in het programma van eisen voor het stadsvervoer in Leeuwarden, dat volgend jaar opnieuw door de provincie wordt aanbesteed. Buschauffeurs moeten naast Nederlands en Fries ook Duits en Engels beheersen. Dat is bij andere concessies ook het geval.

De concessie gaat in op 1 januari 2008 en duurt vijftien jaar. De vervoerder ontvangt jaarlijks € 2,9 miljoen. Daarnaast zijn de inkomsten van de kaartverkoop voor de vervoerders. Die bedragen nu € 0,6 miljoen per jaar.

Bij het opstellen van dit programma zijn ook reizigersplatform Rocov, het bedrijfsleven, lokale politici en ander belanghebbenden gehoord. Inwoners kunnen het plan tot 7 november inzien en reageren.

Een van de eisen is dat 98 procent van de aansluitingen gehaald dient te worden. Reizigers die toch een aansluiting missen, mogen dan hooguit 30 minuten vertraging oplopen. Maximaal 5 procent van de ritten mag vertraagd zijn, terwijl te vroeg vertrekken nooit mag voorkomen.

11-10-2006, Friese taal centraal op onderwijsdag

DRACHTEN - Ruim 230 onderwijzers uit Smallingerland kwamen vorige week samen in het Fries Congrescentrum voor een conferentie over de Friese taal in het basisonderwijs. In verband met de recente invoeging van de nieuwe Friese taalmethode stortten de onderwijzers zich op dit onderwerp. Binnenkort moeten de scholen beslissen over de frequentie van de Friese lessen en de invulling daarvan. Het Openbaar Primair Onderwijs lichtte de onderwijzers daarover in en liet ze een workshop volgen over de nieuwe Friese taalmethode. Daarnaast volgden ze een tweede daaraan gerelateerde workshop naar keuze, zoals ‘kaatsen’ en ‘liedjes voor kinderen’.

09-10-1006, Verschillende Friezen voelen toch binding

Door Maria Del Grosso
LEEUWARDEN - Tweejaarlijks ontmoeten gemeentelijke bestuurders uit de drie Frieslanden elkaar afwisselend op elkaar grondgebied. Deze week is het Westerlauwerse deel aan de beurt. In de gemeenten Leeuwarden en Littenseradiel worden de Oost- en Noord-Friezen uit Duitsland rondgeleid. “Wy binne allegearre begeastere fan Fryslân. Dat is wat ús bynt”, zegt organisator Bearn Bilker.

Bilker is bij de Vereniging van Friese Gemeenten belast met de portefeuille taal en cultuur. Vanuit die functie is hij voorzitter van de wurkgroep ‘Bestjoerlike Moeting’. Ook jongeren, boeren en vrouwen houden dit soort samenkomsten onder de vlag van de Ynterfryske Rie.

Een jaar geleden begon Bilker mei zijn commissie aan de voorbereiding. Veel geld is er niet beschikbaar, zodat slaapplaatsen buiten Leeuwarden en Littenseradiel gezocht moesten worden. De gasten, die woensdag arriveren en zaterdag weer vertrekken, overnachten in Stayokay Oer ’t Hout in Grou.

In totaal hebben 37 bestuurders zich opgegeven, zowel lokale als provinciale politici. Hoewel, merkt Bilker op, van zijn eigen provincie neemt niemand aan het programma deel.* Wel zal commissaris van de koningin Ed Nijpels de groep ontvangen op het provinciehuis. Als thema voor het bezoek is water gekozen. Een actueel thema, aldus Bilker, dat de verschillende Friezen bindt. “De Waadsee ferbynt ús en wy ha allegear wat mei wetterrekreaasje.”

Uit ervaring – Bilker was tijdens de vorige ontmoeting delegatieleider – weet hij dat de voertaal binnen de groep voornamelijk Duits zal zijn. Enkele lezingen worden in het Engels gehouden en natuurlijk zal er ook wel eens Fries klinken. Maar de Oost-Friezen spreken amper Fries. Daar wordt vooral Platduits gesproken. Daaruit blijkt volgens hem maar weer eens dat onze provincie in een veel betere positie zit. “Wy kinne it provinsjaal dwaan. Dêr bart it lokaal. Sy binne yn Dútslân sa’n lytse minderheid.”

Slechts enkele dorpen in Duitsland slagen erin de Friese identiteit te bewaren. Daarmee zijn ze een beetje de Belgen van Nederland, vergelijkt Bilker. Maken wij Belgenmoppen, in Duitsland gaan de moppen over Friezen.

Contacten onderling zijn leerzaam, stelt Bilker. Dat is ook de reden dat de bestuurders elkaar wel willen ontmoeten. “Bestjoerders moatte ek hieltiten leare en byhâlde wat der spilet.” Zo zijn de Duitse gemeenten heel anders georganiseerd. Er is sprake van gekozen burgemeesters en er wordt gewerkt als in een nv of bv. Gemeenten zijn vooral uitvoerend, de ‘Kreis’ die erboven staat, maakt het beleid.  “Wylst ús gemeenten dat allegear dogge.”

Aan de andere kant kennen de Duitse Friezen geen instellingen als Tryater of een Omrop Fryslân. “Dêr ha wy it de foarige kear oer hân, mar sy ha der gjin ‘follow-up’ oan jûn.” Inwoners van de diverse gebieden zullen dan ook weinig merken van het bestuurdersuitstapje, beseft Bilker. Directe resultaten zijn er  niet. “Mar yndirekt krije wy allegear doch wat mei en dat kin letter yn projekten werom komme.”

Boarne: Leeuwarder Courant, 09-10-2006

03-10-2006, Auwerk ‘grutsk’ op kritiek vlag

LEEUWARDEN -  De Groep fan Auwerk is 'grutsk' op de kritiek die is losgekomen na de presentatie van de nieuwe interfriese vlag bij de herdenking van de Slach by Warns. Dat zegt Siwert Reinarda namens de groep. ,,Dit is hartstikke moai. De East-Friezen springe op omdat oaren foar harren beslisse. Nêst de Fryske taal komme hja ek foar oare kultueruterings op.''  Reinarda noemt de kritiek vanuit Duitsland niet terecht.

De kleuren van de Oost-Friese vlag, in ieder geval het blauw en rood, zitten wel degelijk in de door Auwerk ontworpen vlag voor alle drie de Frieslanden. Wel geeft Auwerk toe dat de blauwe kleur wat te licht uitgevallen is. Bij een volgende vlaggenbestelling moet dit donkerder worden.

Over de vlag is verder nog volop discussie mogelijk, stelt Reinarda. Het dundoek is alleen nog maar aangeboden aan de Ynterfryske Rie, sectie West. Daarna volgen sectie Oost en Noord nog en is het aan de Ynterfryske Rie om met een eindvoorstel te komen. Lukt dat niet, dan vindt Reinarda dat de Auwerk-vlag met het goudgeel, de vier pompeblêden en het blauw-witte kruis de officiële vlag moet worden.

02-10-2006, Nieuwe Friese vlag is net ‘geschenkpapier’

LEEUWARDEN - Onder de Friezen in het Duitse Oost-Friesland is een hoop kritiek losgebarsten op de nieuwe interfriese vlag die tijdens de herdenking van de Slach by Warns gepresenteerd is.

Via internet roepen de Oost-Friezen op met nieuwe ideeën te komen. Vooral het feit dat de kleuren van hun eigen vlag, zwart, blauw en rood, niet in de nieuwe vlag voorkomen, steekt hen. Het ontwerp van de Groep fan Auwerk wordt als “geschenkpapier” afgedaan.

De Oost-Friezen hebben inmiddels drie alternatieven bedacht, waarin de kleuren zwart, blauw en rood wel een rol spelen. In de vlag van de Groep fan Auwerk is goudgeel de hoofdkleur. Deze vlag wordt door de Oost-Friezen omschreven als lelijk. Ander kritiekpunt is dat de vlag in kleine kring voorbereid is, zonder de Friezen uit andere gebieden te vragen. De vlag is volgens de tegenstanders ondemocratisch tot stand gekomen.

Het mag dan typisch Fries zijn en kenmerk van de Groep fan Auwerk om ideeën snel in daden om te zetten en eenvoudig aan te pakken zonder al te veel discussie, maar bij een gezamenlijke vlag is instemming nodig, luiden de reacties. “Een vlag, die alle Friezen moet representeren, gaat ook alle Friezen aan”, meldt iemand.

Op de site van de Groep fan Auwerk zijn positieve reacties binnengekomen. Friezen uit onze provincie omschrijven het nieuwe dundoek als “moai”, “kreas” en “joppe”. Bareld Nijboer schrijft namens de Ried fan de Fryske Beweging dat hij de vlag een echte hommage aan de Friese wortels vindt. Er wordt tenslotte verwezen naar Scandinavië als oorspronkelijke afkomst van de Friezen. Toch sijpelt ook in deze commentaren kritiek door op het feit dat er geen overleg is geweest. “Het is irritant dat een interfriese vlag in het geheim is voorbereid”, aldus een van de reacties.

De alternatieven van de Oost-Friezen zijn een zwart-rood-blauw gestreepte vlag met bovenin gele pompeblêden die verwijzen naar de Friezen in Noord-Duitsland en onderin witte pompeblêden voor de Westerlauwerse Friezen. Het tweede ontwerp is ontleend aan de Europese vlag. De krans van sterren is nu veranderd in een krans va pompeblêden. Als laatste voorstel ligt een vlag met één enorm pompeblêd voor, waarin opnieuw de kleuren zwart, blauw en rood een hoofdrol spelen.

30-09/1-10-2006, Fries minder in trek op scholen

LEEUWARDEN, 30 SEPT. Steeds minder leerlingen willen les in het Fries. In het voortgezet onderwijs vindt de helft van de leerlingen les in hun eigen taal niet belangrijk. Ze hechten meer waarden aan Nederlands en Engels. Op de basisschool zegt 40 procent Fries minder leuk te vinden dan andere vakken. Dat staat in het rapport Fries op school van de Inspectie van het Onderwijs. (ANP)

Boarne: NRC Handelsblad, 30-09-2006

30-09-2006, Akademy wil groot aanvalsplan Fries

LEEUWARDEN - Er moet een grootschalig aanvalsplan voor de Friese taal en cultuur komen. Dat vindt Reinier Salverda, de nieuwe directeur van de Fryske Akademy. Volgens hem moet het vanzelf spreken dat de plek van het Fries systematisch aandacht krijgt binnen het algemeen provinciaal beleid.

Salverda zei dat gistermiddag tijdens de eerste ‘Akademy-dei’. De Fryske Akademy wil - in navolging van de Nederlandse universiteiten - ieder jaar zo’n dag als startsein van het nieuwe academiejaar.

Volgens de Akademy-directeur moet de provincie op alle terreinen - van economie en ruimtelijke ordening tot milieu en politiebeleid - de effecten meten die het beleid heeft op de Friese taalgemeenschap. “Dêrby moat it gean om de fraach hoe’t yn Fryslân de befoardering fan it Frysk en de twatalichheid yn alle beliedsmêden yntegrearre wurde kin.”

Boarne: Leeuwarder Courant, 30-09-2006

30-09-2006, Inspectie treedt strenger op bij verzuim van Friese les

LEEUWARDEN - De Inspectie van het Onderwijs wordt strenger voor scholen in Friesland die het vak Fries niet geven, terwijl ze dat wel verplicht zijn. In het basisonderwijs gaat het om 4 procent van de scholen, in het voortgezet onderwijs om 23 procent.

Inspecteur-generaal Kete Kervezee van de inspectie zei dit gisteren in Leeuwarden, waar ze commissaris van de koningin Ed Nijpels een onderzoek naar de Fries les aanbod. De bevindingen waren vorig jaar oktober al openbaar geworden. Belangrijkste conclusie was, in de woorden van Nijpels, dat het Fries in het onderwijs “een tamelijk marginale positie inneemt”.

Hoewel er de afgelopen jaren op organisatorisch vlak vooruitgang is geboekt, geldt dat goede toetsen ontbreken, goed lesmateriaal her en der niet voorhanden is, het niveau van de les beter kan en er vaak geen sprake is van een ‘doorlopende leerlijn’, zei Kervezee. De opvattingen over het Fries zijn echter ongunstiger geworden. Nijpels: “Een enigszins cynische conclusie is dat op sommige scholen de Fries les zelfs Nederlandstalig wordt gegeven”.

Op de meeste basisscholen krijgen leerlingen hooguit drie kwartier per week Friese les. Nijpels werpt de vraag op of het verstandig is om in die beperkte tijd nog schrijfles te geven, omdat de resultaten dan vaak gering zijn. Er is nauwelijks sprake van dat onderwijzers de scholieren lesgeven op een niveau dat bij de kinderen past. Friestalige en Nederlandstalige scholieren krijgen precies dezelfde stof voor de kiezen.

Het is volgens Nijpels nodig een inhaalslag te maken met behulp van meer voorlichting, beter lesmateriaal en beter geschoolde docenten. Ook Kervezee stelt dat er winst te maken is: “Wa’t brij ite wol, moat leppelje”. Voor de basisscholen is eerder deze maand een nieuwe lesmethode voor het Fries verschenen.

In het voortgezet onderwijs wil 13 procent van de brugklassers Fries als examenvak. Die interesse ligt hoger dan de directies denken. Eén school, rsg Simon Vestdijk in Harlingen, meende ten onrechte over een vrijstelling te beschikken. Ook deze school is volgens de inspectie verplicht Fries aan te bieden.

30-09-2006, Fryske Akademy jonger en zakelijker

Leeuwarden - De Fryske Akademy wil de komende jaren de kwaliteit ingrijpend verbeteren. Het wetenschappelijk centrum komt nog dit jaar met een plan waarin duidelijk wordt gekozen voor bepaalde prioriteiten. Dat heeft de nieuwe directeur Reinier Salverda op de Akademy-middei, de opening van het academisch jaar, gezegd.
De nasleep van de crises van 2004 doet zich nog altijd voelen, in de vorm van een beperking in de projecten, achterstallig onderhoud aan de gebouwen en een ict-achterstand. Salverda wil dat de Akademy de wetenschappelijke kerntaak weer gaat waarmaken met onderzoek van hoog niveau. Iets waarvoor hij onder meer een aio-programma wil opzetten met jonge onderzoekers. Als speerpunt in de komende jaren noemde de nieuwe directeur het onderzoek naar de onderwijsachterstanden in Fryslân en de drietalige school. Nu ontbreekt het in Fryslân nog aan een breed, integraal taalbeleid in de provincie, stelde Salverda in zijn toespraak vast.
Op de bijeenkomst werden ook dertien nieuwe leden benoemd, onder wie de hoofdredacteuren Lútsen Kooistra van het Friesch Dagblad en Rimmer Mulder van de Leeuwarder Courant.

29-09-2006, Allochtonen gaan weg uit Fryslân

Leeuwarden - Steeds meer allochtonen van niet-westerse afkomst verlaten Fryslân, blijkt uit de monitor integratie in Friesland 2006, een onderzoek van Partoer. Fryslân kent met 3,5 procent op ongeveer 660.000 inwoners al een relatief laag aandeel niet-westerse allochtonen. In 2005 was nog 3,7 procent van de inwoners van Fryslân van niet-westerse komaf.

De Friese allochtonen verhuizen vooral naar de Randstad. Voor de jongeren geldt dat in het westen meer werk is. De ouderen hebben vooral behoefte aan op migranten toegesneden voorzieningen, aldus projectleider I. Blankenspoor van Partoer. “En ouderen willen graag dichter bij hun familie wonen in verband met mantelzorg; vaak woont de familie in de Randstad.”

Wel integreren nieuwkomers in Fryslân beter dan gemiddeld. Ze leren sneller Nederlands en vallen minder snel af bij inburgeringstrajecten. Oudkomers presteren hier juist slechter dan landelijk, onder meer door het ontbreken van een goed sociaal netwerk

Boarne: Friesch Dagblad, 29-09-2006

29-09-2006, Wichtichste konklúzjes út it rapport fan de Ynspeksje fan it Underwiis ‘Frysk op skoalle/Fries op school’ (juny 2006)
 
De kwaliteit fan it fak Frysk yn it primêre en fuortset ûnderwiis yn Fryslân

Opset fan it ûndersyk
It ûndersyk bestie út:
1. in survey-ûndersyk mei fragelisten foar direksjes, learaars, âlden en  learlingen en
2. observaasjes fan lessen Frysk. Op de fragelisten is in respons fan mear as 80% kaam.

Alle Fryske skoallen foar primêr, basis- en fuortset ûnderwiis, skoallen foar spesjaal ûnderwiis en skoallen foar praktykûnderwiis dy’t gjin frijstelling hawwe foar it jaan fan it Frysk, binne yn it ûndersyk behelle.

By de observaasjes binne yn it basisûnderwiis 58 lessen Frysk besocht en by it fuortset ûnderwiis 42 lessen Frysk.

Basisûnderwiis
- By 51% fan alles basisskoallen yn Fryslân binne Frysktalige learlingen yn de mearderheid. By 31% fan alle basisskoallen is mear as 75% fan de learlingen Frysktalich.
- Learaars prate ûnder elkoar Frysk yn 66% fan de skoallen.
- It persintaazje learlingen dat fan hûs út Frysktalich is, is by 36% fan de basisskoallen tebekrûn, by 45% is it lykbleaun en by 2% is it omheech gien yn de ôfrûne 5 jier.
- 76% fan de âlden fan bern yn it basisûnderwiis fynt it wichtich dat it Frysk op skoalle jûn wurdt. Fan de learlingen fynt 73% it Frysk op skoalle wichtich.
- Op 6% fan de reguliere basiskoallen wurdt gjin Frysk jûn.

Fuortset ûnderwiis
- By 63% fan de skoallen foar fuortset ûnderwiis binne Frysktalige learlingen yn de mearderheid. By 26% fan alle skoallen is mear as 75% fan de learlingen Frysktalich.
- Learaars prate ûnder elkoar Frysk yn 60% fan de skoallen.
- 67% fan de âlden fynt it goed dat der Frysk jûn wurdt oan harren bern yn it fuortset ûnderwiis.
- 7% fan de learlingen is bot motivearre foar it Frysk en 13% fan de learlingen yn it earste learjier soe it Frysk graach as eksamenfak kieze wolle.
- 40% fan de learaars hat gjin foech foar it jaan fan it fak Frysk

Alden tinke by sawol it basis- as it fuortset ûnderwiis in stik positiver oer it fak Frysk as dat direksjes en learaars tinke.

Boarne: Inspectierapport 2006-21. De kwaliteit van het vak Fries in het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs in de provincie Fryslân. Technisch rapport. Utrecht: Inspectie van het onderwijs, juni 2006 (gearfetting Provinsje Fryslân)

29-09-2006, Ouders vinden Fries belangrijker dan gedacht

Leeuwarden -Ouders vinden Friese les in het basis- en voortgezet onderwijs belangrijker dan de meeste docenten denken. Dat blijkt uit een onderzoek van de Onderwijsinspectie naar de kwaliteit van het vak Fries op beide schooltypen, dat vandaag verschijnt. Friese les wordt vooral gegeven omdat het moet, constateren de onderzoekers. Zowel docenten als leerlingen zijn zwak gemotiveerd voor het vak. Bijna de helft van alle leerlingen vindt Fries niet belangrijk en leert liever Engels. [FD, p. 1]

Friese les vooral omdat het moet [FD, p. 7]
Friese les wordt in het basis- en voortgezet onderwijs vooral gegeven omdat het verplicht is. Steeds meer directies vinden het vak niet belangrijk en leerlingen zijn slecht gemotiveerd. Dat staat in een rapport van de Onderwijsinspectie, dat vandaag verschijnt.

Van de basisschoolleerlingen zegt 40 procent Fries minder leuk te vinden dan andere vakken. Ook in het voortgezet onderwijs betitelt de helft van alle leerlingen het Fries als niet belangrijk; in 1999 was dit nog maar een derde. De scholieren vinden Nederlands en vooral Engels veel belangrijker.

Docenten hebben dit niet goed in de gaten: slechts: slechts 22 procent van de basisschoolleraren heeft de indruk dat leerlingen zwak gemotiveerd zijn voor het vak. Ook in het voortgezet onderwijs overschatten leraren en directeuren de motivatie van leerlingen voor het Fries. Naar hun inschatting vindt minstens tweederde van de leerlingen Fries op zijn minst enigszins belangrijk.

Naast de verplichting wordt ook bescherming van de Friese cultuur door docenten regelmatig genoemd aas reden voor het geven van Friese les. Puur onderwijskundige factoren, zoals het leren functioneren in een tweetalige omgeving en het overbruggen van de kloof tussen thuis- en schooltaal, spelen nauwelijks een rol.

De inspectie onderzocht in het schooljaar 2004-2005 de kwaliteit van het vak Fries in het basis- en voortgezet onderwijs in Fryslân. Vanochtend werd het rapport in Leeuwarden aangeboden aan commissaris van de koningin Nijpels.

De onderzoekers vroegen zowel leerlingen, ouders, leraren als directies van alle scholen in het basis-, voortgezet en speciaal onderwijs enquêtes in te vullen over het vak Fries. Daarnaast observeerde de inspectie 55 lessen op basisscholen en 42 lessen in het voortgezet onderwijs. Opvallend is dat ouders het vak Fries belangrijker vinden, dan veel docenten in zowel het basis- als het voortgezet onderwijs denken. De meeste scholen hebben er nauwelijks beleid over op papier staan.

Bij vorige onderzoeken – het voortgezet onderwijs werd in 1999 onder de loep genomen en het basisonderwijs in 2001 – kwam al naar voren dat de organisatie van het vak Fries op veel scholen te wensen over liet. Wat dat betreft is de situatie nu verbeterd: iets meer docenten zijn bevoegd voor het geven van Fries en meer havo-leerlingen kiezen voor examen in het vak. Maar wat de opvattingen van docenten en leerlingen betreft, is de situatie verslechterd.

“Skoallen moatte mear harren bêst dwaan om it fak aardich te meitsjen foar learlingen”, vindt Jouke Douwe de Vries, teamleider en docent Fries op het Dockinga College in Dokkum. “Yn it fuortset ûnderwiis binne de Fryske lessen meastentiids bûten skoaltiid. Dat sterket learlingen fansels net fuort om it fak te folgjen.”

Het Dockinga College biedt leerlingen in het vmbo-tl (mavo) sinds dit jaar de keuze tussen Fries of Frans. Vanaf het tweede jaar kunnen leerlingen in plaats van Frans lessen Fries volgen, die in het gewone rooster zijn opgenomen. Dat werkt, constateert De Vries. Van de 90 leerlingen hebben 42 voor Fries gekozen.

Volgens de inspectie zou de overheid meer duidelijkheid moeten geven over de rechten en plichten wat betreft Fries. Meer toezicht op de lessen, een beter beleid en meer toetsen zouden ook helpen om de kwaliteit van het vak op te krikken. En tijdens de lessen zou meer rekening gehouden moeten worden met het verschil tussen Friestalige en niet-Friestalige kinderen.

Reacties op ‘hurd’ rapport
Atze Bakker, directeur van de Van Haersma Buma School in Hommerts en basisschool Klaver Trije in Oudega (W), zegt de conclusies van de inspectie ‘hurd’ te vinden.”It Frysk krijt wolris te min omtinken, dat is wier. Mar mei de nije lesmetoade dy’t we no hawwe, sjoch ik dat yn ’e takomst wol feroarjen.”

Ook Jelle Bangma van het Taalsintrum Frysk van de onderwijsbegeleidingsdienst Cedin ziet veel heil in de nieuwe basisschoolmethode Studio F, waarin kinderen op verschillende niveaus Fries leren. Leerlingen worden met het leerplan regelmatig getoetst. Bakker vindt dat schooldirecteuren en docenten zich meer moeten realiseren hoe belangrijk meertaligheid voor kinderen in Fryslân is. Zijn school in Hommerts is één van de zeven scholen die deze week het predicaat Trijetalige Skoalle kreeg. “Wy hawwe hjir ek Turkske jonges. It is grappich om te sjen hoe fluch oft se fjouwertalich wurde. Dêr hawwe se wat oan, ek yn it fuortset ûnderwiis.”

Boarne: Friesch Dagblad, 29-09-2006

29-09-2006, Inspectie van het Onderwijs: ‘Frysk op skoalle’

De kwaliteit fan it fak Frysk yn it primêre en fuortset ûnderwiis yn Fryslân
It ynspeksjerapport ‘Frysk op skoalle’ (juny 2006) is op 29-09-2006 ferskynd. De ynspeksje docht  periodyk ferslach oer de stân fan saken oangeande it twa- of meartalich ûnderwiis yn de provinsje Fryslân. Dat is yn oerienstimming mei de ôfspraken dêroer yn it Europeesk Hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden

It ûndersyk dêr’t oer rapportearre wurdt, is útfierd yn it skoaljier 2004/2005. Alle skoallen foar basisûnderwiis, spesjaal ûnderwiis en fuortset ûnderwiis binne derby behelle, foarsafier’t  se gjin ûntheffing hawwe foar it jaan fan Frysk. As dat relevant is, binne de ûndersyksresultaten yn ferbân brocht mei de resultaten út de ûndersiken dy’t de ynspeksje earder nei it Frysk die (1999 en 2001). It rapport jout de ûndersykbefinings op haadlinen wer, de folsleine ûndersyksresultaten binne dellein yn in apart technysk rapport dat ek oer te heljen is fan it webstek fan de ynspeksje: www.onderwijsinspectie.nl  (s. 6).

Gearfetting 
Yn de rin fan de tweintichste ieu hat him in grut tal feroarings foardien oangeande de posysje fan it Frysk yn it ûnderwiis. Yn de earste santich jier fan de ieu kamen der hieltyd mear wetlike mooglikheden om Frysk te ûnderwizen. Dêrnei waard it Frysk as ferplichting yn de ûnderwiiswetten opnommen. De ûntjouwing waard fersterke trochdat Nederlân mei it tekenjen fan Europeeske ferdraggen him ferplichte ta it beskermjen en befoarderjen fan it Frysk.

It ynspeksje-ûndersyk fan 2004/20005 jout oan dat de ferplichting op de measte, mar net op alle belutsen skoallen yn Fryslân, liedt ta it brûken en ûnderwizen fan Frysk. By neier besjen docht lykwols bliken dat der noch in soad te ferbetterjen falt.

Alderearst wurdt sawol yn it basisûnderwiis as yn it fuortset ûnderwiis benammen de ferplichting oanfierd as reden om Frysk te jaan. Ek de beskerming fan de Fryske kultuer wurdt geregeld neamd. Suver ûnderwiiskundige redenen, as it leare te funksjonearjen yn in twatalige omjouwing en it oerbrêgjen fan de kleau tusken thús- en skoaltaal wurde minder faak neamd.

Sawol yn it basisûnderwiis as yn it fuortset ûnderwiis ûnderskatte direksjes it belang dat âlders hechtsje oan it fak Frysk.

Sawol befoege gesaggen en skoallen yn it basisûnderwiis as ynstellings en festigingsdireksjes yn it fuortset ûnderwiis hawwe amper belied fêstlein op it mêd fan Frysk. Ek wurdt net folle neigien hokker taalachtergrûn [oft] learlingen hawwe.

Yn it basisûnderwiis hat in tredde fan de leararen gjin foech foar Frysk. Yn it fuortset ûnderwiis hat fjirtich prosint fan de leararen gjin foech foar it fak.

Op de basisskoalle ûntbrekt faak in trochgeande line yn it oanbod, omdat der gjin dúdlike ôfspraken binne. Tusken basisskoallen en it fuortset ûnderwiis is net folle kontakt oangeande it Frysk. As basisskoallen yn it ûnderwiiskundich rapport al ynformaasje opnimme oer it Frysk, wurdt dy selden brûkt troch de skoalle yn it fuortset ûnderwiis.

Leararen dy’t Frysk jouwe, binne trochgeans pedagogysk foldwaande kundich, se hawwe harren klasse yn ’e hân en jouwe ynstruksje fan reedlike kwaliteit. Sy geane lykwols faak net adekwaat om mei de ferskillen tusken Frysktalige en net-Frysktalige learlingen. (s. 55)

27-09-2006, Drietalige scholen werkt voor Friezen

Earnewâld - Lessen die consequent voor de ene helft in het Fries en voor de andere helft in het Nederlands worden gegeven, zijn goed voor zowel Nederlands- als Friestalige kinderen. Dat concludeert de Fryske Akademy, die de zeven deelnemende scholen aan het project Trijetalige Skoalle de afgelopen acht jaar volgde. De Master Franke Skoalle kreeg gisteren als eerste school het predicaat ‘drietalig’.

De zeven projectscholen scoren wat betreft hun Nederlandse taalontwikkeling op het landelijk gemiddeld, en zijn daarmee beter dan de andere Friese scholen. Kinderen op de overige scholen in Fryslân beheersen de Nederlandse taal namelijk slechter dan het landelijk gemiddelde.

De zeven onderzochte scholen geven in groep zeven en acht naast Nederlands en Fries ook twee dagdelen in de week les in het Engels. Daarbij is geen echte verbetering gevonden. Onderwijsonderzoeker Bernadet de Jager van de Akademy wil het meertalig onderwijs nog meer uitspitten. “Het zijn nu nog maar zeven scholen, dus dat hoeft niet alles te zeggen. Meer onderzoek kan interessant zijn, omdat veel meer scholen, ook buiten Fryslân, met meertaligheid te maken hebben.”

27-09-2006, Scholen door met drietalig onderwijs

EARNEWALD/HARKEMA - De scholen die hebben deelgenomen aan het project ‘Trijetalige Skoalle’ gaan door, hoewel het project officieel tot een einde is gekomen.

Op initiatief van de Fryske Akademy zijn zeven Friese scholen drietalig geworden. Het Nederlands, Fries en Engels wordt er als voertaal in de klas gebruikt en als schoolvak onderwezen.

De scholen die hebben deelgenomen, krijgen een certificaat. De Master Franke Skoalle in Earnewâld heeft dat gisteren als eerste school uitgereikt gekregen. Ook krijgt de school een cheque van 2000 euro, die mag worden uitgegeven aan profilering van de drietaligheid.

Op eigen verzoek gaan de scholen verder met het drietalige onderwijs. Het project gaat verder  onder de naam ‘Netwurk Trijetalige Skoallen’ en is met ingang van dit schooljaar uitgebreid met vier ‘aspirant-trijetalige skoallen’, waaronder IBS It Holdersnêst uit Harkema.

Boarne: Actief, 27-09-2006

26-09-2006, Scores op Fries beter in drietalige school

EARNEWALD - Drietalige basisscholen kunnen voor Friesland een uitkomst zijn. De beheersing van het Nederlands door de scholieren blijft op niveau, maar op Fries scoren ze beter. Op het gebied van Engels worden vooralsnog nauwelijks hogere resultaten geboekt.

Dit blijkt uit onderzoek van de Fryske Akademy, dat vanmorgen in Earnewâld bekend is gemaakt. In 1998 startten zeven scholen met drietalig onderwijs. In de onder- en middenbouw hanteren zij 50 procent van de lestijd Nederlands als voertaal en 50 procent Fries. In de groepen 7 en 8 wordt 20 procent van de lestijd Engelstalig ingevuld.

Een belangrijk doel, betere onderwijsprestaties op het gebied van het Fries, lijkt bereikt. Hetzelfde geldt voor het oogmerk om de scores op Nederlands minstens op hetzelfde peil te houden.

Niet alleen scoren Friestalige kinderen hogere resultaten met hun eigen taal, Nederlandstalige leerlingen doen daarbij nauwelijks voor hen onder. Omgekeerd zijn Friestalige scholieren bijna net zo goed in Nederlands als andere kinderen. Ze zitten dan op landelijke gemiddelden.

Op Engels scoren de leerlingen iets hoger dan leeftijdgenoten op andere basisscholen, maar de verschillen zijn niet erg duidelijk. Volgens Eelke Goodijk van onderwijsbegeleidingsdienst Cedin in Leeuwarden waren de omstandigheden voor Engels de afgelopen jaren nog niet optimaal. Zo was er bijvoorbeeld nog geen vakleerkracht Engels ingeschakeld.

26-09-2006, Actie noordelijke provincies voor regionale taal

Groningen - Groningen, Drenthe en Overijssel voeren actie voor het behoud van hun regionale taal. De overheden uit het Nedersaksisch taalgebied vinden dat minster Johan Remkes (Binnenlandse Zaken) veel te weinig doet om de regionale taal te beschermen en kloppen daarom aan bij de Tweede Kamer. Het Nedersaksisch wordt door 1,5 miljoen  Nederlanders gesproken.

De provincies verwijten Remkes dat hij zich te terughoudend opstelt ten opzichte van Europese regels, waarin staat dat de regionale talen actief beschermd moeten worden. De provincies overhandigen vandaag een petitie aan Tweede Kamerleden.

25-09-2006, Straatnamen

Suthuisterveen - De nieuwe woonwijken in Surhuisterveen-Zuid krijgen Friestalige straatnamen. Het zijn historische plaatsnamen die verwijzen naar het ontstaan van Surhuisterveen als gevolg van de vervening in de zeventiende eeuw. Er woonden verveners, schippers en later ambachtslieden. Voor de wijk stelt het college straatnamen voor die verwijzen naar gereedschappen die bij de vervening werden gebruikt. Het gaat daarbij om Oplizzer, Stikker en Ballêster.

Boarne: Friesch Dagblad, 25-09-2006

25-09-2006, ‘Friezen zelf schuldig aan uitverkoop Friesland’

WARNS - De Nederlandse staat onderschat de waarden van de Friese cultuur, maar de belangrijkste oorzaak dat het Fries achteruit holt, ligt bij de Friese bevolking zelf. FNP-voorman Johannes Kramer sprak heldere taal zaterdag bij de herdenking van de Slach by Warns. “De sleauwens leit by ússels. Friezen moatte sels de kar meitsje om harren taal te brûken.”

Friesland staat op een kruispunt, aldus Kramer. Als het zo doorgaat, loopt het met de taal en cultuur niet goed af. Us lânskip ferrommelet. Us taal slyt. Us mienskip yndividualisearret. Us ekonomy ferhurdet.” Tijd om een keuze te maken, drukte de FNP’er de schare toehoorders op het hart. “De útferkeap fan Fryslân moat stopset wurde.”

Probleem is volgens Kramer dat de Friezen hun eigen taal niet meer als een vanzelfsprekendheid zien. Tegelijkertijd beseft hij dat het onmogelijk is om de inwoners van Friesland te dwingen om Fries te gebruiken. “Neat is sa demokratysk as taal.”

Kramer is geen voorstander van meer regels. Probleem is dat het draagvlak ontbreekt om de regels te gebruiken. “Dêr sit him de oast. Aanst ha we allegear regels en wetten, mar gjin Fryskpraters mear.”

Een selecte club ‘Klifgongers’ discussieerde met politici over de invoering van een taalwet* voor de herdenking van de veldslag tussen Friezen en Hollanders in 1345. Afspraken die nu in Den Haag worden gemaakt over de Friese taal en cultuur, worden vaak niet nagekomen, aldus Roel Falkena, voorzitter van de stichting Slach by Warns. Een taalwet* kan daar een einde aan maken.

Den Haag zou meer verantwoordelijkheid naar de provincie moeten afschuiven. Een situatie als die in Wales of Vlaanderen zou het voorland van Friesland moeten zijn. De provincie kan dan zelf beleid maken op taalgebied en cultuur. “Wy meitsje de plannen, De Haach set in hantekening”, aldus Falkena. Om het Friestalige onderwijs op te krikken zou Den Haag bevoegdheid moeten overhevelen naar de provincie, vindt ook Johannes Kramer.

Het verplegend personeel in verschillende Friese zorginstellingen wordt verboden om Fries te spreken op de werkvloer. Dit om verwarring bij de patiënten te voorkomen. Een doorn in het oog van de ‘Klifgongers’. De invoering van een taalwet* zou een juridische basis geven om dit soort zaken aan te pakken.

Het probleem is niet op te lossen met een taalwet*, zegt gedeputeerde Bertus Mulder.”Dit giet om it gefoel. Dit pakke jo oan mei oertsjûging. It moat oars sûnder watfoar wet ek.” Mulder noemt de negatieve houding ten opzichte van het Fries de grootste barrière voor de taal. “Alden tinke dat Frysk in belemmering is foar harren bern en lizze it dêrom neist harren del.” Het zou een pré moeten zijn om de taal te spreken.

Boarne: Leeuwarder Courant, 25-09-2006

* Yn de moarnsgearkomste fan de Stifting Slach by Warns op 23 septimber 2006 jout Sytze T. Hiemstra, mei út namme fan de FFU, yn in ynlieding in stikmannich knyppunten oan yn it taalbelied dy’t foar ’t neist mei in bettere taalwetjouwing foar it Frysk op te lossen binne.

25-09-2006, FNP: Friese ‘blije doos’ voor ouders

Warns - Ouders van pasgeboren kinderen die in Fryslân wonen, moeten een welkomstgeschenk ontvangen met informatie over meertaligheid. De variant op de ‘blije doos’ moet ouders stimuleren hun kinderen zowel goed Nederlands als goed Fries te leren. Dat vindt fractievoorzitter Johannes Kramer van de FNP. “Fris, fleurich en útnoegjend”, noemde hij het initiatief. Binnenkort gaat hij het idee te berde brengen in de Provinciale Staten.

Tijdens de herdenking van de Slach by Warns zaterdag hield Kramer een pleidooi voor het behoud van het Fries als spreektaal..”Stopje it tebekrinnen fan it tal Fryskpraters en lit it wer tanimme”, stelde hij. “De middels soene alle gaadlike middels wêze moatte. Fan film, media, ûnderwiis, iepenbier bestjoer en de sport oan ta.” Der FNP wil dat op termijn alle Friese scholen drietalig zijn. Daartoe zouden subsidies vanuit Den Haag moeten terugvloeien naar de provincie Fryslân.

Ook wil Kramer een eigen Fryske Universiteit opzetten, met een Europees minderheidstaleninstituut. Zo’n instituut moet de problemen met  tweetaligheid wetenschappelijk en praktisch aanpakken.

Boarne: Friesch Dagblad, 25-09-2006

FFU: Yn de moarnsgearkomste fan de Stifting Slach by Warns op 23 septimber 2006 jout Sytze T. Hiemstra, mei út namme fan de FFU, yn in ynlieding in stikmannich knyppunten oan yn it taalbelied dy’t foar ’t neist mei in bettere taalwetjouwing foar it Frysk op te lossen binne.

23-09-2006, Een nieuwe volksvlag voor alle Friezen

WARNS - Goudgeel is de hoofdkleur van de nieuwe Interfriese vlag die vandaag voor het eerst tijdens de herdenking van de Slach by Warns is gehesen. De pompeblêden ontbreken niet. De vier rode elementen staan voor de hedendaagse verscheidenheid aan de Frieslanden. Hoewel de kleur macht verbeeldt, wijzen de pompeblêden naar elkaar toe als teken van de samenwerking van de Frieslanden. Het idee voor de vlag is van de Groep fan Auwerk.

De groep vroeg zich in 2004, tijdens het driejaarlijks samenkomen van alle Friezen, af waarom er geen gemeenschappelijke volksvlag bestond, een vlag waarbij alle Friezen zich thuis voelen. In samenwerking met de Fryske Rie foar Heraldyk is de nieuwe vlag vervolgens ontworpen.

Het dundoek is van het Scandinavische type vlag van de landen om de Noord- en Oostzee, waarmee de Friezen genetisch en cultureel verwant zijn. De verhoudingen op het doek zijn ontleend aan de vlaggen van Noorwegen en IJsland, omdat deze landen, net als Friesland, de oude democratische tradities beschermen. De vorm van het kruis verwijst naar de eeuwenoude band van het Friese volk met het christelijk geloof. Maar het kruis is ook een ouder teken dat als zonneteken dient.

De kleuren zijn geleend van de vele Friese vlaggen. De gele kleur komt uit de Noordfriese vlag en die van Saterland. In onze provincievlag en die van West-Friesland staan de gouden leeuwen. Goudgeel staat ook voor vruchtbare aarde en verwijst tegelijkertijd naar de wens voor een bloeiende toekomst.

Blauw is in alle Friese vlaggen terug te vinden en staat voor de wateren tussen de verschillende Frieslanden, de sloten en vaarten ten behoeve van afwatering en omheining van weiland en akkers. Het wit is het wit van het zonlicht dat over de wateren schittert en tevens het wit van de vrede. De Groep fan Auwerk ziet het geheel als een symbool van oeroude Friese beelden en idealen en tegelijkertijd de verbeelding van toekomstige idealen en wensen.

21-09-2006, Fries taalonderwijs weinig verbeterd

Leeuwarden - Het  Friese taalonderwijs op basisscholen is de afgelopen jaren maar weinig verbeterd. Ouders vinden Friese les belangrijker dan veel leerkrachten denken. Die conclusies trekt de Onderwijsinspectie in een onderzoek naar de kwaliteit van het Friese taalonderwijs.* De inspectie benadrukt dat de resultaten van leerlingen beter getoetst moeten worden.

J. Bangma van het Frysk Taalsintrum van onderwijsbegeleidingsdienst Cedin werkte mee aan het onderzoek. De resultaten zijn eigenlijk vrijwel gelijk aan die in 2000, stelt hij. Het Fries blijft volgens hem op veel scholen een geïsoleerd vak. “Yntegraasje fan Frysk mei oare fakken komt noch net in soad foar”, stelt hij. Een les aardrijkskunde bijvoorbeeld kan volgens hem net zo goed in het Fries gegeven worden. Leerkrachten doen dat vaak niet, omdat ze Fries als een extra vak zien. Ook in de contacten met ouders wordt Fries niet als een belangrijk vak beschouwd, stelt hij. “Learkrêften hawwe it earst oer rekkenjen en taal.” Bangma verwacht veel van het nieuwe taalprogramma Studio F, dat vorige week werd gepresenteerd. Daarin worden leerlingen regelmatig getoetst. ‘Wy kinne wer efkes foarút.”

Boarne: Friesch Dagblad, 21-09-2006

19-09-2006, Meer drietalige scholen in Friesland

LEEUWARDEN - Het aantal drietalige basisscholen in Friesland wordt iets groter. De zeven scholen die er al jaren mee bezig zijn, krijgen dit jaar versterking van vier andere scholen. Het gaat om De Trije Doarpen in Reduzum, It Holdernêst in Harkema, It Twaspan in Terkaple en De Krunenstrobbe in Jorwert. Het Fries krijgt op deze scholen een prominente plaats naast het Nederlands. In de bovenbouw wordt ook Engels gegeven.

16-09-2006, Nieuw pleidooi Fryske Ried voor taalwet

LEEUWARDEN - In de volgende regeerperiode moet een taalwet gemaakt worden, waarin de rechten van Friestaligen goed worden verankerd. Deze oproep doet de Ried fan de Fryske Beweging in een brief aan alle landelijke politieke partijen.

De Ried pleit in dezelfde brief voor een inspecteur die de plaats en het geven van Fries in alle vormen van onderwijs beoordeelt. Ook het Friese taalbeleid in zorginstellingen moet door een inspecteur gecontroleerd worden, vindt de Ried.

In april richtte dezelfde club zich al tot de Tweede Kamer met de vraag om een taalwet, waarin bevoegdheden en regels zijn vastgelegd.

In de brief wordt aangegeven wat er op het gebied van onderwijs verbeterd kan worden. Aan leidsters en leerkrachten in de voorschoolse opvang, het basisonderwijs en voortgezet onderwijs moeten eisen gesteld worden ten aanzien van het Fries. De Ried denkt aan verplichte bijscholing, zodat het lezen, verstaan, spreken en schrijven in het Fries op peil wordt gebracht.

Pabo’s moeten ervoor zorgen dat studenten die de opleiding verlaten, een bewijs hebben dat ze de Friese taal net zo goed beheersen als het Nederlands. Leerkrachten die van buiten de provincie komen moeten een verplichte scholing Fries volgen. In alle instellingen voor kinderopvang moet het Fries een gelijkwaardige plaats krijgen aan het Nederlands. Als Omrop Fryslân dan ook nog een landelijke zender wordt, worden kinderen niet meer uitsluitend overspoeld met Nederlandstalige programma’s, aldus de brief.

Boarne: Leeuwarder Courant, 16-09-2006

15-09-2006, Fries wordt een serieus vak

Anneke Visser
Leeuwarden - Leren van radio en televisie, oefenen op de computer. De nieuwe Friese taalmethode voor kinderen van de basisschool is vooral heel modern. Gisteren werd het leerplan, Studio F genaamd, gepresenteerd op vijf verschillende scholen in de provincie. “Kinderen zijn gewend aan mooie, kleurrijke uitgaven”, legt onderwijsadviseur Jelle Bangma van het Taalsintrum Frysk uit. Het centrum, onderdeel van onderwijsbegeleidingsdienst Cedin, maakte de methode daarom zo flitsend mogelijk. “Het oude leerplan komt uit begin jaren negentig. Het is uitgevoerd in zwart-wit en zonder enige vorm van ict. Dat gaf het vak een wat stoffig imago.”

Met de moderne middelen wil het Taalsintrum het vak tegelijk een wat serieuzer karakter geven. Regelmatig moeten de kinderen toetsen maken, aan de hand waarvan hun voortgang in de gaten wordt gehouden. En volgend jaar hoopt het centrum zelfs een heuse Cito-toets voor het Fries in groep 8 in te voeren. “Het vak Fries gaat strakker worden. Met de vrijblijvendheid is het straks gedaan”, zegt Bangma. “De Onderwijsinspectie wil ook graag dat scholen laten zien, dat ze de kinderen wat leren.”

In een schoolklas zitten geboren Friezen en Nederlandstalige kinderen naast elkaar. Om de controle op het geleerde eerlijk te houden, is de methode daarom opgedeeld in lesstof van verschillende niveaus. Kinderen die de taal nog moeten leren verstaan, krijgen een speciale Nederlandstalige instructie. Vervolgens zijn er vier niveaus:’verstaan’, ‘verstaan en lezen’, ‘verstaan, lezen en praten’ en ten slotte wordt daar nog ‘schrijven’ aan toegevoegd.

Bangma’s verwachtingen zijn hoog. “Het is voor het eerst dat kinderen op hun eigen niveau les krijgen”, vertelt hij. “Tot nog toe was de basis een grijs gebied. Voor de Nederlandstalige kinderen was de stof te moeilijk, voor de Friezen juist te gemakkelijk. Uiteindelijk is dat voor beiden niet goed.” Klassikaal lesgeven is bovendien uit, redeneert de onderwijsadviseur, dus past een trapsgewijze benadering veel beter op een moderne school.

Kinderen van De Paadwizer in Oentsjerk, De Wiksel in Houtingehage, De Spreng in Drachten, De Oudvaart in Sneek en De Hoekstien in Arum mochten gisteren vast een voorproefje nemen aan de hand van een letterspelletje met jurylid gedeputeerde Mulder. Zo’n honderd basisscholen in Fryslân hebben de methode alvast aangeschaft. Dit jaar kunnen alleen nog de groepen 4, 5 en 7 ermee aan de slag; vanaf volgend schooljaar ook de groepen 6 en 8. “Het jaar daarop hopen we voor groep 1, 2 en 3 een leerplan te hebben.”

13-09-2006, Friestaligheid niet meer nodig voor Friese les

DRACHTEN - De niet-Friestalige leerling van basisschool en middelbare school hoeft tijdens de lessen Fries niet langer zijn Friessprekende klasgenoten bij te benen. Door de invoering van nieuwe methodes kan elke leerling de taal op zijn eigen niveau leren.

In de oude taalmethodes op de scholen werd uitgegaan van het Fries als moedertaal. Maar de afgelopen jaren is het aantal kinderen dat van huis uit Fries spreekt, gedaald. In combinatie met ontwikkelingen als de komst van meer buitenlandse scholieren was er behoefte aan een nieuwe lesmethode. Ulbe Pranger, directeur van basisschool De Spreng in Drachten, beaamt dat. “De oude methode was verouderd. Nu wordt er veel meer rekening gehouden met onderlinge verschillen van leerlingen.”

Op de basisscholen en op het voortgezet onderwijs is met de ingang van het nieuwe schooljaar begonnen met die nieuwe methode. Het belangrijkste verschil is dat er niet langer vanuit wordt gegaan dat de leerling al Fries spreekt. “Der wurdt no ek in aspekt as frjemde taal behannele”, zegt Johan Bloem van Taalsintrum Frysk Cedin. Bloem is betrokken bij de ontwikkeling van de nieuwe methode voor middelbare scholen. “In soad bern binne fan hûs út net Frysk.”

Morgen wordt ook op de basisschool de nieuwe taalmethode geïntroduceerd. ‘Studio F’ heeft vier verschillende niveaus en richt zich op thema’s als feest, natuur, kunst en sport. De samenstellers van de methode en gedeputeerde Bertus Mulder van de provincie bieden op vijf scholen de eerste exemplaren aan, waaronder bij De Paadwizer in Oentsjerk, De Wiksel in Houtingehage en De Spreng in Drachten.

Aan ‘Sudio F’ is een gelijknamig tv-programma gekoppeld. Dat behandelt dezelfde onderwerpen als de boeken. Ook bij de methode op het voortgezet onderwijs, dat de naam ‘Freemwurk’ draagt, hoort een tv-programma. Dat heet ‘Linkk’, een al bestaande soapserie. De opnames daarvan vinden plaats in de buurt van Burgum. De huisopnames zijn bij de familie Prins aan de Navislaan. Zoon Romke Jan speelt in de serie.

Er hoort ook een gelijknamig tijdschrift en een website bij. “As in skoalle dan seit dat se it wichtich fine dat bern it Frysk ferstean en lêze kinne, dan kinne se harren benammen rjochtsje op it tv-programma en de boeken”, zegt Bloem. “Mei de tv en de side kinne de bern yn ’e kunde komme mei it Frysk. Wa’t mear oankin, kin him dwaande hâlde mei it skriuwen en de stavering.”

Met de nieuwe, in niveaus ingedeelde methode gaat de Friese les met zijn tijd mee. Dat is volgens Bloem ook te zien aan het uiterlijk van de boeken. “Dat is modern en eigentiidsk.”

09-09-2006, Mokkende pubers gebruiken hun hersen niet goed

NORWICH (ANP) - Ouders die hun puberkinderen toevoegen dat ze rekening moeten houden met anderen, kunnen zich de moeite besparen. Puber gebruiken maar gedeeltelijk het deel van hun hersenen waarmee ze rekening kunnen houden met de gevoelens van anderen, hebben wetenschappers ontdekt.

De ontwikkeling van hersenen is traag als het gaat om de mogelijkheid om beslissingen te nemen. Met die verklaring proberen de wetenschappers te begrijpen waarom er mokkende tieners bestaan. Bij volwassene van twintig tot dertig jaar zijn de hersen pas volledig ontwikkeld. Zij gebruiken het voorste deel van hun brein beter en kunnen daardoor vooruit denken, de gevolgen van hun daden beter over zien en meer rekening houden met de gevoelens van anderen, Dat meldden neurologen van het University College in Londen gisteren in Norwich.

Boarne: Leeuwarder Courant, 09-09-2006

09-09-2006, Nieuwe vlag voor drie Frieslanden

WARNS - De provincie Fryslân en de twee Friestalige gebieden in Noord- en Oost-Duitsland krijgen een gezamenlijke vlag. De ‘interfryske flagge’ wordt voor het eerst gepresenteerd bij de herdenking van de Slach by Warns op 23 september. Volgens voorzitter Roel Falkena van de Stiftling Slach by Warns wordt het een vlag die voor alle Friezen kan gelden en gebruikt kan worden naast de eigen vlaggen van de drie gebieden. Het ontwerp is gemaakt in samenwerking met de Fryske Rie foar Heraldyk.

Bij de steen zullen dit jaar ook aardig wat woorden Nederlands vallen. De buurttoneelgroep Muiderpoort uit Amsterdam voert een aantal scènes op uit een kolderiek stuk, waarin het gesjouw met botten van graaf Willen IV centraal staat. Na het verslaan van de Hollanders door de Friezen in 1345 bij Warns, werd deze graaf in Bolsward begraven. Het lijk werd later teruggeëist door de weduwe.

09-09-2006, Tomke ook in Papiamento

LEEUWARDEN - Tomke, het Friestalige leesbevorderingsproject voor jonge kinderen, wordt ook in het Stellingwerfs en Papiamento vertaald. Dat meldt de Bibliotheekservice Fryslân in het jaarverslag over 2005. In dat jaar ging Tomke ook al de grens over met drie verschillende vertalingen voor Friestalige gebieden in Noord-Duitsland.

Op het ogenblik is de Bibliotheekservice druk bezig met het introduceren van landelijk lenen. Het project ‘Zoek & Boek’ wordt dit najaar landelijk gepromoot. Een bibliotheeklid kan dan via internet lenen in alle Nederlandse bibliotheken. De Friese bibliotheken zijn al klaar voor dit systeem, de bussen worden nog dit jaar aangepast. Tresoar is van plan in dit landelijk project mee te doen.

05-09-2006, Veel geboorten in Fryslân

Voorburg - Fryslân is een vruchtbare provincie. Hier werden per vrouw gemiddeld 1,9 kind geboren in 2005, tegenover 1,71 als landelijk gemiddelde. Flevoland zorgde naar verhouding voor de meeste nieuwe kinderen: 1,99 per vrouw. Het gemiddelde ligt het laagst in Groningen en Limburg, met minder dan 1,6 kinderen per vrouw. Het aantal kinderen dat in 2005 is geboren in Nederland is 187.910. Dat bleek gisteren uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

04-09-2006, .FRL: calls for Friesland to have its own internet country code

Ljouwert, Monday, 04 September 2006 by Onno P. Falkena   

"If a small island group in Finland with a Swedish speaking minority of 26.000 people is able to get its own internet top level domain name, we should at least give it a try to get it as well,'' says political leader Johannes Kramer of the Frysk Nasjonale Party (FNP). He has asked the Provincial Government of Friesland to follow the example of the autonomous government of Aland and apply for a Frisian internet top level domain.

The Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN) recently announced that .AX has become operational as the country code top level domain name for the Aland islands. "In the case of Aland the regional autonomous government applied for the top level domain and received it within a year'', Kramer says. "In my view this means a new change for the Frisian ambition to get our own .FRL top level domain.''

Kramer points out that Friesland has more than 600,000 inhabitants and, like Aland, Friesland also has its own language, identity and regional government. This specific identity and entity merits its own place on the internet, Kramer believes. In the view of Kramer the .FRL toplevel domain code should not only be available for people, companies and institutions in Fryslân in the Netherlands, but also for Northfriesland (Nordfraschlönj) and Ostfriesland in Germany. "Having your own top level domain on the internet also constitutes a unique change to distinguish yourself in today's digital world.''

The Frysk Nasjonale Party has asked the provincial government of Friesland to follow the example of Aland and apply for a Frisian top level internet domain code. The Frisian government has not yet replied. It will probably do so when it publishes its policy on 'Frisian and ICT', which will appear at soon.

Although Friesland has far more inhabitants than Aland, a Frisian application lacks a few of the strong arguments Aland had. First of all the Aland application for a seperate internet domain was endorsed by the Finnish government. In the Netherlands it remains to be seen if the government in The Hague would support a Frisian application for a seperate domain name. In Aland many websites already function with the extension .ALAND.FI, which is now being replaced by the official coded .AX. Currently there is no collective Frisian subdomain. (Eurolang 2006)

Websites:
http://www.icann.org/announcements/announcement-23aug06.htm
(The ICANN press release on the .AX country code top level domain)

http://www.fnp.nl/?nijs/a/718/
(FNP press release)

26-08-2006, Friese televisie gaat per satelliet Europa in

LEEUWARDEN - De televisie-uitzendingen van Omrop Fryslân zijn vanaf eind november in vrijwel heel Europa te zien. De omroep gaat uitzenden via een satelliet. Kijkers kunnen dan via een satellietschotel zonder extra kosten de programma’s van de regionale omroep zien.
“Wij zijn er al sinds 2000 mee bezig, maar de kosten waren te hoog. Die dalen door de digitalisering aanzienlijk. Er zijn veel satellieten bij gekomen en er ligt al een glasvezelkabel van Leeuwarden naar het mediacentrum in Hilversum”, aldus directeur Pim Gaanderse. Ook draagt de overheid geld bij. De kosten bedragen enkele tonnen.

Eind november schakelt Nederland over van analoge naar digitale televisie. Omrop Fryslân vreesde dat daardoor, vooral in de buitengebieden, de ontvangst van de Friese tv slecht zou worden. “Dat ondervangen we gelukkig straks ook door via de satelliet uit te zenden”, aldus Gaanderse.

Bovendien stappen steeds meer kijkers over op satellietontvangst. Die blijven we nu bereiken.” De omroep stuurt de programma’s naar de Astra-satelliet op zo’n 36.000 kilometer hoogte. Die versterkt het signaal en stuurt het terug naar de aarde, waar het door een schotelantenne ontvangen wordt. Volgens Gaanderse heeft de kijker geen speciale decoder en smart-card nodig om de uitzendingen te kunnen zien.
Boarne: Leeuwarder Courant, 26-08-2006

25-08-2006, FNP: Fryslân moat eigen domeinnamme op ynternet krije

De Finske Åland-eilannen hawwe ferline wike in eigen ynternettopdomein krige dat einiget op .ax. Op de eilannegroep yn de Eastsee wennet in Sweedske minderheid fan likernôch 26.000 ynwenners. De domeinnamme is oanfrege troch it provinsjaal bestjoer fan de eilannegroep. De FNP trunet der by it Fryske provinsjebestjoer op oan om de ôfkoarting .frl foar Fryslân yn te fieren en hat dêr fragen oer steld oan Deputearre Steaten.

It provinsjaal bestjoer fan de Åland-eilannen hat de domeinnamme ein 2005 oanfrege. De ynternasjonale ynstânsje foar it útjaan fan domeinnammen, de ICANN, hat de takenning binnen in jier tiid regele. Dat liket ek wer nije kânsen ta jaan foar it Fryske stribjen nei in eigen topdomein op ynternet. Allinnich oant no ta hat net ien it oandoard om in oanfraach by ICANN te dwaan. De provinsje Fryslân soe de oanwiisde ynstânsje wêze om soks te dwaan.

By it berjocht fan ICANN oer .ax sit in ferwizing nei in hânsum dokumint (4 siden) http://www.iana.org/reports/ax-report-09jun06.pdf. fan ICANN dêr’t presys alle nedige stappen yn steane. Ek de kritearia (mei ferwizing nei de ûnderlizzende dokuminten) steane der yn. Fan in beskate befolkingsomfang as eask is gjin sprake. Wol moat de regionale oerheid de wil hawwe om der wat mei te dwaan. En der moat in betroubere provider yn de regio wêze dy’t de server mei it topdomein yn de loft hâlde kin fansels.

No’t de Åland-eilannen ek sa’n eigen domeinnamme krige hawwe, moat it mooglik wêze dat Fryslân dy stappen ek set. Ljouwert hat ommers sûnt koart ek syn eigen ynternet-knooppunt www.fr-ix.nl dêr’t servers streekrjocht oansletten wurde kinne op de grutte ynternasjonale ynternetferbinings. En de provinsje Fryslân is in dúdlik ôfbeakene territoarium mei de iennichste erkende nasjonale minderheid binnen Nederlân. Mei in eigen domeinnamme ûnderskiedt Fryslân him ek yn digitaal opsicht. Sa kinne boargers, ynstellings, oerheden en bedriuwen har better yn de aloan groeiende ynternetmienskip profilearje.

Foar mear ynformaasje oer dit parseberjocht kin men kontakt opnimme mei FNP-wurdfierder Johannes Kramer, tillefoan: 06-15612055.

Boarne: Digitaal parseberjocht FNP-steatefraksje, 25-08-2006

22-08-2006, Nedersaksisch wil actie na erkenning

WOLVEGA – De formele erkenning van het Nedersaksisch als minderheidstaal in 1996 moet een vervolg krijgen met afspraken over concrete maatregelen. Dat willen de gemeenten Oost- en Weststellingwerf en de provincies Groningen, Drenthe, Overijssel en Gelderland. Ze hebben samen een brief geschreven aan de vaste kamercommissie van binnenlandse zaken, omdat minister Johan Remkes tot dusver geen concrete stappen neemt voor bescherming van het Nedersaksisch, waartoe het Stellingwerfs behoort.

09-08-2006, Friese bevolking nog verder gekrompen

LEEUWARDEN - Het inwonertal van Friesland is in de eerste helft van 2006 verder teruggelopen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek telde op de laatste dag van juni 641.662 zielen in de provincie. Dat zijn er 568 minder dan opo 1 januari en bijna duizend minder dan halverwege 2005.

De krimp is het gevolg van een dalend aantal geboorten en van het aantal emigranten, dat groter is dan het tal mensen dat zich uit het buitenland komt vestigen. In Friesland werden in de eerste helft van 2006 weer minder zuigelingen ingeschreven. Het waren er 3579, zo’n honderd minder dan in dezelfde periode van 2005.

De emigratie uit Friesland nam verder toe (1777 tegen 1423) en was net als vorig jaar bijna twee keer zo groot als de immigratie. De afname van de bevolking doet zich verspreid over de hele provincie voor. Leeuwarden, Smallingerland, Boarnsterhim en Tytsjerksteradiel kennen net als een paar kleine gemeenten nog wel enige groei.

09-08-2006, Alleen oudere luisteraars blijven Omrop Fryslân trouw

LEEUWARDEN -  Omrop Fryslân radio ziet niet alleen de jongere luisteraars vertrekken, maar ziet ook de wat ouderen afhaken. Vooral de groep in de leeftijd van 35 tot 50 jaar stemt minder vaak af op de Friestalige zender. De vergrijzing slaat toe. Bijna driekwart van de luisteraars is vijftig jaar of ouder. Vier jaar geleden was dat nog 55 procent.

De groep 35-50 was tot voor kort “ridlik sterk fertsjintwurdige”, zo staat in het jaarverslag over 2005. “De lêste jierren ferlit dizze groep de Omrop yn heech tempo en stimt foaral ôf op de regionale muzykstjoerders”. Het aandeel liep in vier jaar met bijna een derde terug. Er is geprobeerd de programmering op deze groep af te stemmen, zonder de vijftigplussers weg te jagen.

Desondanks “ferlieze wy noch harkers”. De omroep zal zich nog meer inspannen deze groep aan zich te binden. Dat moet onder andere door een “ynhâldike opfrissing, dy’t foar in jongere útstrieling soarget”.

De Omrop heeft het plan om een eigen jongerenzender te beginnen voor de groep 15 tot 25 jaar laten varen. Deze groep wil meer muziek en kortere interviews. Uit onderzoek bleek evenwel dat juist deze groep weinig heeft met radio. Er is wel sympathie voor de Omrop, maar er wordt toch niet naar geluisterd.

Over de Friese televisie is de hoofdredactie tevreden. En de kijkers ook, zo blijkt uit eigen onderzoek. Landelijke kijkcijfers zijn voor de Omrop niet betrouwbaar, omdat er te weinig kijkers aan meedoen. Daarom liet de omroep het Nipo twee keer een onderzoek doen onder duizend Friezen. Daaruit blijkt dat bijna 45 procent van de Friezen van tien jaar en ouder elke dag een keer afstemt op de Friese televisie.

Medio vorig jaar zat de omroep in grote technische problemen. Er was overgeschakeld op volledige digitalisering van de programma’s. De gevolgen voor de medewerkers werden zwaar onderschat. Alle zeilen moesten worden bijgezet om de dagelijkse uitzendingen mogelijk te maken.

Met veel inzet en betrokkenheid is het gelukt, maar ondertussen is er wel veel misgegaan. Werkwijze en opleidingen werden opnieuw opgezet en een interim-manager heeft met een reorganisatie uiteindelijke de zaak opgelost.
Financieel zijn er weinig problemen meer. De Omrop hield vorig jaar € 127.351 over. De reservepositie is goed en bezuinigingen zijn niet meer aan de orde. De totale reclame-inkomsten (€ 2,5 miljoen op een omzet van € 13 miljoen) groeiden met 7 procent (radio +18 procent, televisie +3 procent). In totaal werken er nu 135 mensen bij de omroep. Ze vullen 118 volledige banen.

05-08-2006, Ouders spreken steeds minder dialect of streektaal met hun kinderen

Van onze verslaggeefster

In Leeuwarden praten ze minder Fries dan vroeger. In Limburg houden ze de streektaal juist in ere.

Over het geheel spreken Nederlanders aanzienlijk minder vaak een dialect of streektaal. Dat concludeert onderzoeker Geert Driessen, verbonden  aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij deed acht jaar onderzoek naar het gebruik van streektalen en dialecten in Nederland. Daarvoor ondervroeg hij 35.000 ouders van basisschoolkinderen en testte hij de taalvaardigheid van de kinderen.

Het aantal ouders dat onderling in dialect communiceert, is met een derde afgenomen. Kinderen spreken nog minder vaak in dialect of streektaal. “Ik verklaar het door de technische ontwikkelingen in de wereld. Mensen moeten door het gebruik van internet gebruik maken van een gemeenschappelijk taal. De wereld is veel opener geworden”, zegt Driessen.

Dat lijkt in tegenspraak met de populariteit van de Twentse tv-soap ‘Van Jonge Leu en Oale Groond’ die de KO in het najaar gaat uitzenden. Ook de Achterhoekse band Normaal en het Limburgse Rowwen Hèze blijven populair. Maar dat heeft volgens Driessen meer met cultuur te maken dan met communicatie. “Die soap wordt wel in het Nederlands ondertiteld. Mensen herkennen iets van hun eigen omgeving en dat spreekt ze aan. Maar het is de vraag of alle fans de tekst wel kunnen verstaan.”

Opvallend vindt Driessen de hoge Nederlandse taalvaardigheid van Limburgse kinderen. Die is beter naarmate ze meer Limburgs spreken. In Brabant is dat juist andersom.

In Friesland is de afname van het gebruik van het Fries opvallend: In 1995 werd de taal nog door 60 procent van de ouders gesproken. In 2004 was dat gedaald tot 41 procent. In hetzelfde jaar sprak 57 procent van de Limburgse ouders nog steeds Limburgs met elkaar.

Waarom in Friesland de streektaal afneemt, terwijl het gebruik in Limburg redelijk gelijk is gebleven, is onduidelijk. Beide talen worden immers in alle lagen van de bevolking gesproken. Driessen: “Waar die verschillen vandaan komen, is voor mij een grote vraag. Misschien zijn de Limburgers iets taalgevoeliger.”

Boarne: Trouw, 05-08-2006 [‘taalvaardigheid’]

04-08-2006, ‘Dialect geeft je een eigen identiteit’

Limburgs klinkt het mooist

Het aantal Nederlanders dat in het dagelijks leven dialect of streektaal gebruikt, neemt volgens de Radboud Universiteit Nijmegen snel af. Een meerderheid van de 2547 deelnemers aan de Stelling van de Dag [Wees zuinig op het dialect: JA 66% - NEE 31%] vindt dat zonde, maar een derde kan er niet wakker van liggen. Zij vinden een dialect maar ouderwets: “Waarom zou je nog in een taal spreken die bijna niemand verstaat?” vraagt een jeugdige respondent.

“Het Nederlands van twee eeuwen terug is heel anders dan de taal die we nu spreken. Dialecten of echte talen, zoals het Latijn, verdwijnen als gevolg van taalevoluties door de eeuwen heen”, betoogt hij. “Talen zijn dus altijd in beweging en van voorbijgaande aard, daar hoeven we niet rouwig om te zijn.”

54% van de deelnemers meent echter dat de dialecten en streektalen Nederlands cultuurgoed zijn dat moet worden beschermd, eventueel van overheidswege. “Dialect hoort bij onze cultuur”, schrijft iemand. “De Nachtwacht gooi je toch ook niet in de prullenbak?”

Hoe de bescherming van de  dialecten in zijn werk moet gaan, is onduidelijk. Zo zien zeven op de tien lezers taalles op de basisschool in ieder geval niet zitten: “Kinderen hebben het al moeilijk genoeg met de Nederlandse taal, ze zijn vaak niet meer in staat om foutloze zinnen te schrijven.”

47% van de lezers spreekt een dialect of streektaal, ruim een kwart kan het niet spreken, maar verstaat het wel. Het Brabants (22%) wordt het meest gebezigd, gevolgd door het Limburgs (19%), het Twents (12%) en het Achterhoeks (12%). Het Gronings, Drents en Fries worden elk door 11% beheerst, net als het Amsterdams, al is dat volgens velen geen dialect. “Net als Haags, Utrechts of Rotterdams is dat gewoon een plat accent en geen van alle zijn prettig om te horen”, zo luidt een mening.

Daar heeft deze lezer echter een hele andere opvatting over: “Het geeft een eindeloos goed gevoel als je iemand in het buitenland plat Haags hoort praten.”

Limburgs wordt echter door de meeste deelnemers het mooist gevonden, gevolgd door het Brabants en het Fries. Evenwel stelt 14% dat alle dialecten lelijk klinken. “Helaas is het zo dat veel Nederlanders, vooral ‘Hollanders’, neerbuigend doen jegens mensen die een dialect spreken of een andere uitspraak hebben. Het verdwijnen van dialecten zal misschien daar wel zijn oorzaak in hebben”, meent een lezer.

Als iemand met een sterk accent spreekt, heeft dat volgens 62% negatieve gevolgen voor zijn  of haar carrière. 37% geeft toe iemand met een accent anders te behandelen. Een kwart van de respondenten vindt iemand met een accent dom overkomen, terwijl 53% er juist van gecharmeerd is.

Nagenoeg iedereen benadrukt dat elke Nederlander het Nederlands ook goed moet kunnen uitspreken. Sommigen pleiten zelfs voor spraaklessen op scholen: “Men brabbelt tegenwoordig alleen maar binnensmonds, articuleert niet en weet niet waar de klemtoon moet worden gelegd. De tijd is rijp voor onderricht in correcte uitspraak van onze taal.”

Ook het steeds verder oprukkende Engels baart velen zorgen: “Als we niet oppassen, spreekt over 15 jaar niemand meer Nederlands. Er is geen enkele aanleiding om manager te zeggen als je bedrijfsleider bedoelt of om met human resources de afdeling aan te duiden die vroeger te boek stond als personeelszaken. Of nog zo’n gruwel: personal finance zeggen als je geldzaken bedoelt.”

“Ik ben zelf in Twente opgegroeid en heb Limburgse ouders”, vertelt een lezer. “Ik zie het als een verrijking dat ik meerdere dialecten versta. Als iedereen op dezelfde manier praat, is het maar saai. Een dialect geeft je een eigen identiteit.”

Arnoud Breithbarth

Ergeren
We storen ons stevig aan hoe anderen praten. De grootste ergernissen:
— Te hard praten (87%)
— Binnensmonds praten (82%)
— Een overduidelijk stopwoord hebben (78%)
— Onnodig Engelse woorden gebruiken (74%)
— Straattaal bezigen (71%)
— In zichzelf praten (46%)
— Plat praten (44%)
— Een rollende ‘r’ (32%)

03-08-2006, Steeds minder ouders leren kinderen Fries

Leeuwarden - Kinderen in Fryslân leren steeds minder vaak Fries spreken van hun ouders. Dat blijkt uit onderzoek van de Radbout Universiteit Nijmegen. “Als het in dit tempo doorgaat, kan het er over twintig, dertig jaar wel eens zorgelijk uitzien.”

In 1995 sprak nog zestig procent van de ouders in Fryslân Fries. In 2003 was dat gedaald tot 41 procent. Dat is een zorgelijke ontwikkeling voor de taal, vindt onderzoeker Geert Driessen, omdat kinderen aanzienlijk minder vaak een streektaal spreken dan hun ouders. Dat betekent dat kinderen van nu, hún kinderen nog minder vaak de taal zullen overdragen. Als de daling in het huidige tempo doorzet, kan het Fries in twintig tot dertig jaar de marginale taal worden, denkt de onderzoeker.

Het Limburgs komt er in het onderzoek een stuk beter af dan het Fries. Terwijl het aantal Friessprekende ouders met bijna twintig procent daalde tussen 1995 en 2003, bleef het Limburgs veel stabieler, met een daling van zes procent in dezelfde periode. Ook zijn er meer Limburgssprekenden dan Friessprekenden in Nederland. Zo’n 900.000, tegen een geschatte 440.000 Friezen.

03-08-2006, ‘Gebruik Fries als gezinstaal daalt sterk’

NIJMEGEN – Het Fries verliest snel terrein als spreektaal in Friese gezinnen. Sinds 1995 is het aantal ouders dat onderling Fries spreekt met een derde afgenomen, aldus de Nijmeegse onderzoeker Geert Driessen. Het aantal kinderen dat met vriendjes Fries praat, zou in tien jaar zelfs zijn gehalveerd.

Onderwijskundige Driessen  presenteerde gisteren de resultaten van tweejaarlijkse enquêtes naar het mondeling taalgebruik van autochtoon-Nederlandse basisschoolkinderen en hun ouders. Van de zeshonderd onderzochte schoolklassen waren er dertig in Friesland.

In 1995 sprak meer dan de helft van de Friese schoolkinderen nog Fries met vader of moeder. In 2003 telde Driessen nog ruim 30 procent Fries in de ouder-kindgesprekken. Het Fries in de conversatie met broers en zusters liep vergelijkbaar terug.

Het meest dramatisch is de teruggang van het Fries als spreektaal onder vriendjes en vriendinnetjes, zo blijkt uit Driessens onderzoeksverslag. De onderzoeker ziet de positie van alle streektalen verslechteren. Het Limburgs houdt zich nog het beste staande, oordeelt hij.

Volgens Alex Riemersma van het Berie foar it Frysk sluiten Driessens bevindingen aan op de jongste onderzoeken die in Friesland zijn gedaan.

“De oerdracht fan it Frysk fan de iene generaasje op de oare wurdt hurd minder. Mar dêrom wurdt dêr no ek wat oan dien.” Riemersma doelt op de nieuwe taalnota van gedeputeerde Bertus Mulder, die van het Fries in de voorschoolse levensjaren een speerpunt maakt.

28-07-06, Richtsje en Romke in het Fries op weg

LEEUWARDEN - Richtsje en Romke kunnen vanaf nu automobilisten in het Fries de weg wijzen op het navigatiesysteem TomTom. Commissaris van de koningin Ed Nijpels presenteerde het duo gistermiddag.

Richtsje en Romke mochten gisteren voor het eerste optreden in de provinciale bus, in een proefrist van de Tweebaksmarkt naar de Snekertrekweg, waar de tijdelijke huisvesting van de provincie komt. […]

Het Friestalige navigatiesysteem volgt op de Leeuwarder versie. Toen Nijpels eind februari de door Anne Feddema ingesproken Liwwarder routeplanners kreeg, was hij zo enthousiast dat hij besloot dat er een Friestalige moest komen. En met een mooi, authentieke Friese naam. Wie er een wist, kon die melden.

Neeltsjes Albada uit Hommerts en Jan Bijlsma uit Eastermar kwamen toevallig met dezelfde naam: Richtsje. Een spontane ingeving, zo vertellen ze  bij de presentatie. Een ouderwetse meisjesnaam, die ook iets van richting aangeven in zich heeft. “Ik had toe niet bedacht dat er ook een mannenstem moest komen”, zei Nijpels. Ambtenaren van de provincie verzonnen Romke.

De stem van de mannelijke wegwijzer is van Douwe Kootstra, Richtsje is ingesproken door Romkje Boskma. Richtsje en Romke zijn als aanvulling op de TomTom-software gratis te downloaden op de website van de provincie [www.fryslan.nl].

27-07-2006, TomTom op z'n Fries met Romke & Richtsje

Friezen hebben nu hun eigen TomTom, want de provincie Friesland (aka Provinsje Fryslân) heeft vandaag een Friesland Boppe-versie voor het navigatiesysteem op internet gezet. Met zowel een mannenstem (Romke) als een vrouwenstem (Richtsje). Die twee namen werden gekozen uit inzendingen na een oproep van de Friese Commissaris van de Koningin Nijpels. De Friestalige TomTom-versie is gemaakt door het Leeuwardense bedrijfje Wannit. Dit kostte 800 euro, meldt de provincie zelf.
En dan volgt nu een vertaling van dit bericht voor de Friese Bright-lezers, met dank aan Omrop Fryslan: 'Fryske autobestjoerders kinne har tenei it paad wize litte troch Romke en Richtsje. Dy twa nammen wurde brûkt foar de manlike en de froulike stim dy't oanwizings jouwe by de Fryske ferzje fan de TomTom-navigaasje.'

27-07-2006, TomTom en it paad werom

Der komt in Frysktalige rûteplanner foar yn de auto. Kommissaris fan de Keninginne Nijpels presintearret de Fryske ferzje fan it navigaasjesysteem tongersdei op it provinsjehûs yn Ljouwert. De provinsje hat in oprop dien om mei in tapaslike namme foar de rûteplanner te kommen. Dy wurdt dan ek bekend makke.
Er komt een Friestalige routeplanner voor in de auto. Commissaris van de Koningin Nijpels presenteert de Friese versie van het navigatiesysteem donderdag op het provinciehuis in Leeuwarden. De provincie heeft een oproep gedaan om met een toepasselijke naam voor de routeplanner te komen. Deze wordt dan ook bekend gemaakt.

26-07-2006, It Griene Nêst
 
SUMAR - Sinds enige tijd vindt u in Sumar aan de Bosweg It Griene Nêst. […] It Griene Nêst zet zich in voor het behoud van typisch Friese rassen. Of het nu dieren zijn, groenten, aardappelen of fruit, als het van oorsprong Fries is, dan hoort het thuis op It Griene Nêst. Bij de dieren horen bijvoorbeeld het Friese paard, de zwartbonte en roodbonte koeien, het Friese melkschaap, twee hondenrassen en de Friese kip in maar liefst twaalf kleurslagen. Er bestaan voor deze soorten gelukkig ook diverse verenigingen van liefhebbers die de instandhouding en het raszuiver houden als doelstelling hebben.

Onder de Friese groenten vallen onder meer de reade krobbe, de woudboon, de Berlikumer wortel, het Friese geeltje en het woudgeeltje. Met die bonen, wortels, aardappels en nog veel meer voedde men zich vroeger in Friesland. Die rassen deden het hier goed en smaakten prima. Met Terschellinger zomergerst werd het bier hier gebrouwen. De superieure Friese witbloemvlassoorten (voor lijnolie en linnenfabricage) verspreidde zich over heel Europa.

Bintje is een in Sumar gekweekte aardappel. Het gigantische succes van Bintje op de wereldmarkt is door geen andere aardappel geëvenaard. Alle groenten, aardappelen en landbouwgewassen staan ieder jaar in Sumar op de akkers, niet alleen om weer zaad of pootgoed te winnen, maar ook om er hernieuwde belangstelling voor te wekken.

Wat betreft het fruit: dit voorjaar is er feestelijk een nieuwe aangelegde boomgaard geopend, waarin meer dan 45 verschillende oude rassen staan, appel, peren en pruimen zoals die in Friesland voorkwamen en nog steeds voorkomen. Daaronder natuurlijk ook echt Friese rassen als de Doeke Martens, de Schone van Iephof en de Dokkumer Nije. […]

Boarne: Actief, 26-07-2006

26-07-2006. Peuterspeelzaal doet mee aan project voor tweetalig onderwijs

EARNEWALD - Peuterspeelzaal ‘De Springplank’ in Earnewâld doet mee aan een project  van het ‘Sintrum Frysktalige Berne-opfang’. Tweetaligheid staat op de peuterspeelzaal al lang hoog in het vaandel.

Voor de (taal)ontwikkeling van jonge kinderen is het belangrijk hen (ook) te benaderen in hun moedertaal. In Tytsjerksteradiel wordt onder andere via het (taal)programma ‘Tomke’ een goed Fries taalgebruik aangemoedigd. In Earnewâld spreekt Mieke consequent Nederlands, terwijl Caroline in de omgang met de kinderen het Fries gebruikt.

Sinds kort doet ‘De Springplank’ nu ook mee aan een provinciaal project dat de tweetaligheid stimuleert door ondersteuning van een goed taalbeleid. De leidsters krijgen hierbij begeleiding en worden uiteindelijk op hun manier van werken beoordeeld door een provinciale visitatiecommissie van het steunpunt ‘Sintrum Frysktalige Berne-opfang’.

Marjo Punt, manager peuterspeelzalen van Stichting Welzijn Tytsjerksteradiel merkt dat het belang van tweetaligheid voor peuters nog te vaak wordt onderschat en ziet dit project als een mijlpaal.

 Boarne: Actief, 26-07-2006, s. 21

20-07-2006, Nog onvoldoende besef dat lessen beter moeten

LEEUWARDEN - De bovenbouw van het basisonderwijs in Friesland is zich nog niet voldoende bewust dat de kwaliteit beter moet. In de onderbouw en het peuterspeelzaalwerk is dat bewustzijn er wel.

Zo reageerden gisteren vertegenwoordigers van het basisonderwijs op onderzoek van de Fryske Akademy, waaruit blijkt dat de kwaliteit van vooral taalles achterblijft. Leerlingen scoren daardoor onder landelijke gemiddelden.

Geert Heerschop van het christelijk basisonderwijs en Victor Felder van het openbaar onderwijs zeggen dat de onderbouw, waar de kwaliteit wel goed is, al een flinke slag heeft geslagen. De bovenbouw moet daar nog min of meer aan beginnen.

Gedeputeerde Bertus Mulder riep het basisonderwijs op werk te maken van de kwaliteitsverbetering. Er liggen voldoende gegevens op tafel om aan de slag te gaan, denkt hij. Er is volgens hem geen enkele reden meer om aan te nemen dat de achterstanden te wijten zijn aan de Friese leerlingen zelf of aan de Friese taal.

Boarne: Leeuwarder Courant, 20-07-2006

15-07-2006, Nieuw ‘selskipsspul’ voor Friese kinderen

BOORNBERGUM - Er komt een nieuw gezelschapsspel in het Fries voor kinderen van tien to vijftien jaar. Een commissie uit de Ried fan de Fryske Bweging is bezig met de ontwikkeling van dit spel dat wel wat op ganzenbord lijkt, vertelt lid van deze commissie Geeske Krol uit Boornbergum. Spelers krijgen vragen voorgelegd over sport, recreatie en cultuur in hun taalgebied.

Volgens Krol is het belangrijk dat kinderen ‘boartsjendewei dwaande binne mei taal’. De Friese commissie heeft inmiddels steun gevonden bij de andere Friestalige gebieden in Duitsland, waar het spel met vragen uit dat gebied vorm krijgt. Ook andere minderheidstalen willen meedoen. De vragen worden daarom op dit moment vertaald in het Frans, Duits en Engels. Het spel kent ook een Europese categorie die voor elke minderheid dezelfde is.

In totaal is € 150.000 nodig voor het project. Daarvan stelt de Ried fan de Fryske Bweging € 10.000 beschikbaar en er is een toezegging van € 1000 binnen van de Boersma-Ademastichting uit Leeuwarden. Meerdere fondsen zijn voor een bijdrage aangeschreven. Daarnaast hoopt Krol op Europese subsidie. Het is de bedoeling dat scholen en verenigingen het bordspel gaan afnemen, maar ook voor ouderen is het spel geschikt, aldus Krol. Zij hoopt het project volgend jaar af te kunnen ronden.

11-07-2006, Lerarenopleidingen krijgen status masters

LEEUWARDEN – Twee eerstegraads lerarenopleidingen van hogeschool NHL in Leeuwarden mogen hun studenten voortaan de masterstitel (voorheen doctorandus) meegeven. Het gaat om wiskunde en Engels. De NHL verzorgt deze opleidingen in Groningen samen met de plaatselijke universiteit.

Deze opleidingen zijn recent gekeurd door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie in Den Haag. De hogeschool rekent komend studiejaar ook op goedkeuringen en masterstitels voor vijf andere eerstegraads lerarenopleidingen:  algemene economie, Duits, Fries, Nederlands en natuurkunde.

Eerder dit jaar had de NHL in Friesland een primeur, toen de door de overheid betaalde hogere kaderopleiding pedagogiek de masterstatus kreeg. Dit past in het streven van de NHL om onderwijs op het hoogste niveau te geven, zoals universiteiten dat ook doen.

08-07-2006, Friese geschiedenis opgenomen in hart Nederlandse canon

Leeuwarden - Feiten over de Friese cultuur en historie worden opgenomen in het hart van de ‘Canon van de Nederlandse geschiedenis’, waaraan een commissie in opdracht van het ministerie van Onderwijs is begonnen. Dat schrijven Gedeputeerde Staten in antwoord op vragen van CDA-Statenlid Benedictus.

Gedeputeerde Mulder (zelf historicus) heeft er navraag over gedaan bij de voorzitter van de canoncommissie, professor Van Oostrom. Die heeft uitgelegd dat de canon wordt opgebouwd in drie ‘cirkels’ van belangrijkheid, en dat ‘geschiedenis van de eigen regio’ tot de binnenste cirkel behoort: daar móeten scholieren iets van opsteken.

06-07-2006, Resolúsje Europeesk Parlemint rêding foar Mercator Ljouwert?

De fertsjintwurdiging fan de FNP yn it Europeesk Parlemint, de Europeeske Frije Alliânsje, tsjinnet in útstel yn dat it Mercator-projekt by de Fryske Akademy rêde kin. Dêr wurkje op it stuit 9 minsken oan ûndersyk en digitale ûntsluting fan ynformaasje oer it ûnderwiis yn lytse talen oer hiel Europa. It útstel wurdt op 12 july behannele yn de Kommisje Kultuer en Underwiis fan it Europeesk Parlemint yn Brussel.

Yn de ûntwerpresolúsje freget de EFA om in nij Europeesk netwurk foar minderheidstalen op te setten dêr’t Mercator, it Europeesk Buro foar Lytse Talen en oare ynstellings part fan útmeitsje. Ynstee fan allinnich yn te setten op behâld, wurdt der pleite foar substansjeel mear middels. De resolúsje freget oan de Europeeske Kommisje eksplisyt har stipe út te sprekken foar in earmerke fûns foar dit netwurk.  

Neist dit netwurk wurde ek oare útstellen dien, lykas it erkennen fan talen dy’t gjin taal fan in nasjonale steat binne as offisjele taal yn de Europeeske Uny. It hiele pakket fan útstellen komt fuort  út in eardere resolúsje fan it Europeesk Parlemint dêr’t it ferskaat fan talen en kultueren as ien fan de kearnwearden fan de Uny yn erkend wurdt.

Boarne: Parseberjocht FNP-steatefraksje, 06-07-2006

01-07-2006, Proefscholen zijn enthousiast: ’Drietaligheid levert alleen maar voordeel’

Leeuwarden - Binnen zes jaar moeten 25 basisscholen in de provincie drietalig zijn. De Fryske Aakdemy concludeert na onderzoek op zeven proefscholen dat dit alleen maar voordelen biedt voor de kinderen.

Nederlands, Fries en Engels: het zijn de drie voertalen op de zeven scholen die aan het talenproject meedoen. Na een proefperiode van acht jaar scoren de leerlingen op het Nederlands even hoog als kinderen op een school met één voertaal. Het niveau van de Engelse en Friese taalbeheersing ligt op de meertalige scholen meetbaar hoger.

Op 26 september loopt het programma officieel ten einde en krijgen de scholen een speciale certificering.  Maar nu al staat voor Harm de Vlas, directeur van de aan het project deelnemende Master Frankeskoalle in Earnewâld, vast dat “op ’e nij oantoand is dat meartaligens gjin ferlies is foar de iene taal, mark krekt winst opleveret foar de oare talen”. Dat “op ’e nij” is terecht, zegt Eelke Goodijk, adviseur bij de onderwijsadviesdienst Cedin. Want bijna alle onderzoeken van de afgelopen veertig jaar toonden aan dat meertaligheid het taalgevoel en -bewustzijn van kinderen vergroot. Maar hij ziet ook dat meertaligheid gunstig is voor andere leerprocessen. “De bern leare ek abstrakter te tinken. En dat is hiel wichtich foar de algemiene kognitive ûntwikkeling. Sy leare dat der foar ien bepaalde problematyk ferskillende oplossingsstrategyen binne.”

Ouders moeten dus vooral de ‘memmetaal’ van de kinderen stimuleren, want dat werkt niet nadelig voor de beheersing van een andere taal. Integendeel, als je die ontwikkeling te vroeg afbreekt, heeft dat negatieve gevolgen. “It wichtichste is dat de bern in goede basis hawwe.” Hebben de kinderen de moedertaal eenmaal goed onder de knie - of dat nou Nederlands is of Fries - dan is de overstap naar een andere taal een stuk maklijker. Wat ze in de ene taal leren, kunnen ze ook toepassen in de andere. Goodijk: “Werom nei allinnich it Nederlânsk is foar dy bern in efterútgong. Se hawwe ommers al in basis en in protte leard.”

Nu basisscholen, Cedin en Fryske Akademy enthousiast zijn, zetten gedeputeerde Staten van Fryslân met de nieuwe taal- en onderwijsnota in op het verder ontwikkelen van deze trend. In 2010 moeten er op zijn minst honderd Fries- of tweetalige peuterspeelzalen en kinderdagverblijven zijn. Het netwerk van drietalige basisscholen moet komend jaar uitgroeien tot vijftien en in 2012 naar 25. Het grootse knelpunt lijkt nu nog het voortgezet onderwijs. Dat is wat Goodijk betreft de volgende stap. Het Cedin is al bezig met het ontwikkelen van Fries lesmateriaal dat bij andere vakken ingezet kan worden. En met goede voorlichting, zodat ook de middelbare scholen overtuigd raken van de voordelen van een meertalig onderwijsbeleid. Goodijk: “Meartaligens hat de takomst. It is it ‘paradepaardje’ fan it ûnderwiis yn Fryslân.”

01-07-2006, Drietalige kinderen al jong erg zelfbewust

Earnewâld - Leer ze als ze jong zijn méér dan hun moerstaal, en moet je eens kijken wat een zelfbewustzijn dat oplevert. Directeur De Vlas van de Master Frankeskoalle in Earnewâld is laaiend enthousiast over een proef op zijn school, waarbij de voertaal beurtelings Nederlands, Fries en Engels is. “Ien jonkje út groep acht wie mei syn heit en mem op fakânsje yn Súd-Afrika en hie tsjin syn âlders sein: ik bestel wol allinne yn it Ingelsk. En doe kaam er ek noch mei it goede boardsje werom.” De Vlas ziet aan veel dingen dat zijn leerlingen meer durven. En de cijfers liegen er ook niet om. Alle leerlingen van de hoogste klas van de Master Frankeskoalle slaagden dit jaar voor hun basisschoolexamen Fries en dat ook nog eens op het hoogste B-niveau. “As ús bern nei it fuortset ûnderwiis geane, dan fine se it Frysk en it Ingelsk yn de earste perioade skytmaklik.”

Grofweg de ene helft van zijn leerlingen spreekt van huis uit Nederlands, de andere helft Fries. Tot nu toe leerden de leerlingen Fries en Engels alleen uit een boekje, tijdens ‘Fries’ en ‘Engels’. Het bewust spreken van alle drie talen in elke willekeurige les was even omschakelen, beaamt De Vlas. Maar hij vindt het een enorm succes.

28-06-2006, Fries in een modern jasje dat jongeren past

Leeuwarden - Het imago van het Fries moet moderner. Het internet, de media en ICT-projecten moeten de taal aan een meer eigentijdse uitstraling helpen. Gedeputeerde Mulder dicht de provincie een vernieuwende rol toe om zo ook jongeren trots te laten zijn op hun eigen taal en cultuur en zich vrij te voelen deze waar of wanneer dan ook te gebruiken. De nieuwe (ontwerp)taalnota Frysk yn Fryslân: better sichtber, mear fertroud moet dit streven tussen 2007 en 2010 haalbaar maken.

De actieve beheersing, het kunnen spreken, van het Fries ligt in onze provincie rond de 70 procent. Maar wordt er alleen gekeken naar de leeftijdscategorie tot en met dertig jaar dan daalt dit percentage naar de 50 procent. Om deze groep meer te stimuleren het Fries actief te gebruiken, denkt Mulder onder meer aan het digitaliseren van Fries lesmateriaal en ziet hij een belangrijke rol voor Omrop Fryslân. Een rol die volgens de gedeputeerde, met name op het gebied van taalontwikkeling, nog groter en beter kan.

Ook in de provinciale evaluatie van de Friese geschreven media zijn het jongeren die extra aandacht krijgen. Een extra financiële stimulans voor een blad voor een jongerendoelgroep tussen de twaalf en achttien jaar moet voor een nieuwe impuls zorgen. Om de financiering van dit project rond te krijgen, ligt het voorstel op tafel om de subsidie voor de F-side stop te zetten. Met het verdwijnen van de speciale pagina’s in de Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad komt er een pot van 120.000 euro vrij.

28-06-2006, Bijdrage integraal taalbeleid overschat

Leeuwarden - “Te veel aandacht aan integraal taalbeleid’, is een veel gehoorde reactie van betrokken partijen op de ontwerponderwijsnota [‘Boppeslach’, juny 2006]. Van april tot en met juni gaven organisaties als de Stjoergroep Frysk yn it Underwiis, de gemeenten en provinciale werkgroepen hun visies op de ontwerpnota.

Veel van hen vinden dat  de gedeputeerde de bijdrage vanuit het integraal taalbeleid aan het verhogen van het opleidingsniveau onder Friese jongeren overschat. Mulder vindt dat de aandacht door onderwijskundige theorieën en onderzoeken wordt onderschreven. En het belang ervan gaat volgens hem verder dan alleen het onderwijs. Het stimuleren van het Fries, met name bij leerlingen op het vmbo en mbo, kan volgens de gedeputeerde ook een belangrijke stimulans zijn voor het Fries op de werkvloer.

28-06-2006, Poppenkast in Fries en Bildts

Sint Jacobiparochie - De basisscholen op het Bildt kunnen sinds gisteren gebruik maken van een nieuwe methode voor hun eigen taal. De Kemissy Meertalighyd presenteerde op obs De Opstap in Sint Jacobiparochie het laatste deel van de Bildtse taalrotonde, een verzameling boekjes en opdrachten voor taalles door de hele school heen. “Ferline jier wie de metoade klear foar de ûnderbou, it jier dêrfoar al foar de groepen fiif en seis en no foar de boppebou”, legt commissielid E. Goodijk uit.

Als extraatje voor de onderbouw heeft de commissie ook acht originele Friese poppenkastverhalen van Wies de Jong ‘hertaald’ en in een map gestopt. “Der spylje no ek Biltske en Nederlânsktalige figueren yn mei”, zegt Goodijk. “En der komt sels in omke út Amearika del, dat se hearre ek noch wat Ingelsk. Krekt as yn it deistich libben eins.”

Volgens Goodijk, taalcoördinator Frysk bij onderwijsbegeleidingsdienst Cedin, is het merendeel van de kinderen op het Bildt van huis uit al twee- (Nederlands en Bildts) of zelfs drietalig (met Fries erbij). Ze spreken de talen heel gemakkelijk door elkaar heen, ook op school.

Op zichzelf is dat mooi, zegt Goodijk, “mar de skoallen moatte der wol bewust mei omgean yn it ûnderwiis.” Als het omschakelen tussen de verschillende talen té vanzelfsprekend gaat, leren de kinderen het onderscheid niet herkennen. “De masters en juffen moatte eins de talen goed út elkoar hâlde en de ferskillen dúdlik meitsje.”

Positief
De Bildtse scholen zijn volgens Goodijk druk bezig met het uitzetten van taalbeleid. Bij de presentatie van de methoden benadrukte hij daarbij de positieve geluiden over meertaligheid. Er komen steeds meer onderzoeksresultaten waaruit blijkt dat kinderen hun hele leven profiteren van een meertalige opvoeding in de jeugd, zelfs als hun tweede of derde taal ‘minder courant’ is. ‘De taalfeardigens yn it algemien giet derop foarút.”

Boarne: Friesch Dagblad, 28-06-2006

16-06/05-07-2006, Skriftlike fragen fan de CDA-steatefraksje oan Deputearre Steaten (DS) oer it ûntwikkeljen fan in kanon foar de Fryske taal en kultuer en de antwurden dêrop

Op 03-06-2006 hawwe de FFU, de Ried fan de Fryske Beweging, de Vereniging van Leraren in Levende Talen (seksje Frysk) en it Pedagogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy in mienskiplik brief skreaun oan Provinsjale en Deputearre Steaten fan Fryslân om in eigen kanonkommisje yn stellen (sjoch by ‘brieven 2006, útgien’, 03-06-2006 (of hjirûnder) foar alle eftergrûnynformaasje en klik op it oanbelangjende brief: FFU-In eigen Fryske kanonkommisje.pdf

De provinsjale CDA-fraksje (Geart Benedictus) skriuwt (16-06-2006) nei oanlieding dêrfan oan DS (dr. A.J. Mulder) dat Ryk en Provinsje derop ta sjen moatte dat yn alle beliedsstikken omtinken jûn wurdt oan de konsekwinsjes fan de foarnimmens foar de Fryske taal en kultuer en stelt twa fragen oer it ûntwikkeljen fan in Fryske kanon foar dy taal en kultuer. It antwurd fan DS komt op 5 july 2006. Wy binne wiis mei de aksje fan de CDA-steatefraksje en jouwe fragen en antwurden hjirûnder yntegraal wer:

CDA Steatefraksje
O.f. dhr. G. Benedictus
Twibaksmerk 52
8911 KZ  Ljouwert
  
Ljouwert, 5 july 2006
Ferstjoerd,

Us merkteken: 646544
Ofdieling:          Kultuer, Taal en Underwiis
Telefoan:           058 - 2925604 T.B. Bottema
Jo merkteken:  20-06-2006
Taheakke(n):    --

Underwerp:
Fragen steatefraksje CDA nasjonale kanon foar it ûnderwiis

Achte hear Benedictus,

Yn it ramt fan de Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer (BFTK kêst 1.1) sjogge Ryk en Provinsje der op ta dat der yn alle beliedsnota’s dy’t te krijen hawwe mei de beliedsmêden fan dyselde BFTK, omtinken jûn wurdt oan de konsekwinsjes fan de beliedsfoarnimmens foar de Fryske taal.

Op grûn fan dat útgongspunt stelle jo twa fragen, by ús ynkommen op 20 juny 2006:

1. Wêrom hawwe jo de minister fan ûnderwiis hjir net op ferge by it opstellen fan de nasjonale kanon troch de “Commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon”?

Nei oanlieding fan boppeneamde kêst út de BFTK hawwe wy kontakt opnommen mei it ministearje fan OC&W oer dit ûnderwerp. Dêr kaam it folgjende út: de minister hat in iepen opdracht jûn oan de kommisje en de opset fan de kanon jout mooglikheden om de Fryske taal en kultuer in plak te jaan. De kanon hat neffens de minister en de ûnderwiisrie in trijeliddige funksje (trije konsintryske sirkels):

a) De kearn fan de kanon wurdt troch de minister behelle by de kearndoelen en de eksamenprogramma’s (binnenste sirkel).
b) Skoallen hawwe dêrnjonken romte om spesifike eleminten yn har eigen program op te nimmen (twadde sirkel).
c) De kanon kin funksjonearje as oriïntaasjeramt foar alderhande persoanen en ynstellings yn de brede maatskiplike kontekst (âlden, maatskiplike en kulturele ynstellings; bûtenste sirkel).

Wy fine dat de Fryske taal en kultuer in plak krije moatte soe yn alle trije boppeneamde sirkels.

2. Hokker aksjes binne jo fan doel wannear te ûndernimmen?

Deputearre Mulder hat op 8 febrewaris lêstlyn mei prof. dr. Frits van Oostrom (foarsitter Commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon) en dr. Hubert Slings (sekretaris kanonkommisje) oer dit ûnderwerp yn petear west. Yn dat petear hat de deputearre oanjûn dat der, yn it ramt fan de Bestjoersôfspraak én it Europeesk Hânfêst foar Regionale en Minderheidstalen, yn ’e “Canon van Nederland” oandacht skonken wurde moatte soe oan de Fryske taal, kultuer en skiednis.

Neffens kommisjefoarsitter Van Oostrom stribbet de kanonkommisje perfoarst net in “Rânestêdkanon” nei. Op de fraach yn hokker sirkel oft de eigen regio werom te finen wêze sil, andere Van Oostrom dat dy eigen regio al yn de earste sirkel oan bod komme moatte soe. Fierder sil de kommisje neffens Van Oostrom yn har oanbefellings yn har einrapportaazje oan de minister in lâns brekke foar de ynfolling fan in regionale fariant fan de kanon. Wy kinne ús dêr goed yn fine, benammen ek wat it plak dat de eigen regio yn de kearn fan de kanon fertsjinnet oanbelanget.

Wy hoopje jo sa foldwaande ynformearre te hawwen.

Mei rju achtinge,
  
Deputearre Steaten fan Fryslân,
  
drs. E.H.T.M. Nijpels,  foarsitter.

mr. J. Wibier, sekretaris.  

Neiskrift FFU:
Wy binne wiis mei de aksje fan de CDA-steatefraksje. Us boppe en hjir oan te klikken mienskiplik brief (FFU-In eigen Fryske kanonkommisje.pdf) is in ferfolch op in rige fan eardere aktiviteiten fan FFU-kant om ta in eigen Fryske kanon te kommen. Wat de winsken foar dy Fryske kanon oanbelanget, sjoch op ús webstek by ‘brieven 2005 en 2006’ of klik hjirûnder.

Klik op: FFU-Commissie Canon.pdf (brief) en FFU-Fries taalbeleid.pdf (bylage I, wetten en regelings)

Juny 2006, Nije Fryske grammatika(’s)

Utjouwerij Het Spectrum hat yn syn Prisma-rige een searje basisgrammatika’s (‘begrijpelijk voor iedereen’). Yn dy searje is yn maaie in Basisgrammatica Fries fan de hân fan âld-Akademymeiwurker Jan Popkema ferskynd.

It yn it Nederlânsk skreaune boekje jout, neist in koarte ynlieding oer it Frysk, de haadregels fan it Frysk. Lykas yn de oare Prisma-basisgrammatika’s, steane op de loftersiden de taalregels en op de rjochtersiden oefeningen om de regels ta te passen. De antwurden steane efteryn en der binne ek registers te finen en in pear bylagen (ûnder oaren ûnregelmjittige tiidwurden).

Gruttere grammatika
De Basisgrammatica Fries is gjin útjefte fan de Fryske Akademy. Dochs wurdt er hjir wol oankundige, want it is in lyts bruorke fan de yn septimber te ferskinen Grammatica Fries fan deselde skriuwer. Dy Grammatica Fries is wòl in FA-útjefte. Dy folle gruttere – ek Nederlânsktalige – spraaklear fan it Frysk komt ek by Het Spectrum út, mar dan as ko-produksje mei de Fryske Akademy. Hy is bedoeld foar studinten Frysk en fierder foar elk dy’t mear fan it Frysk witte wol as allinnich de haadregels. Yn it folgjende nûmer fan Ut ’e Smidte sil der wiidweidich omtinken jûn wurde oan de Grammatica Fries.

Juny 2006, FNP: moasje Fryske Universiteit

De moasje fan de FNP om prikken yn it wurk te stellen foar in Fryske Universiteit, is oernommen troch it Kolleezje fan DS. In task force sil yn 2007 noch mei in Plan fan Oanpak foar de oprjochting fan it bedoelde universitêre sintrum komme. Der moat ek in begrutting makke wurde foar it plan.

Dêrmei wurdt paragraaf 14 fan it Bestjoersakkoart, dy’t noch net folslein útfierd wie troch it Kolleezje, einlings oanpakt.

De Fryske Akademy sil stipe wurde om in kompakte ynternasjonale mastersoplieding foar minderheidstalen, regionale fraachstikken en ekonomy op te setten, neist de al besteande aktiviteiten fan it HBU op it mêd fan heger ûnderwiis yn Ljouwert. Ien en oar is ferline jier op oanstean fan de FNP ek fêstlein yn it Stedskonvenant fan Stêd en Provinsje.

29-06-2006, Einde voor ‘uitgewerkte’ Fryske Side

LEEUWARDEN - Na twaalf jaar stopt de provincie met de Fryske-side. De Friestalige advertentiepagina in Friesch Dagblad en Leeuwarder Courant gold als middel om het actief gebruik van de Friese taal op schrift te bevorderen. Wel wordt de komende jaren fors in tijdschriften geïnvesteerd.

De provincie is niet tevreden over F-side. Die begon in 1994 als wekelijkse pagina in beide dagbladen. Door hogere advertentiekosten is de verschijning inmiddels teruggelopen tot een keer in de veertien dagen. De F-side heeft een bereik van 200.000 mensen, maar de provincie vindt dat de formule ‘uitgewerkt’ is. Ze wil voortaan in haar taalbeleid vooral mikken op jongeren tussen twaalf en achttien jaar. Hoe die precies bereikt moeten worden, is nog niet duidelijk. Daarvoor wordt nog een plan gemaakt. Het vrijkomende geld van de F-side, € 120.000 per jaar, wordt daaraan besteed.

In totaal wil de provincie de komende vier jaar € 1,6 miljoen uitgeven aan bevordering van het Fries in de media. De uitgifte van Friestalige thematijdschriften krijgt een vervolg. Er verschijnen sinds 2003 vier themanummers per jaar in een oplage van 20.000 tot 80.000 per jaar. Tot nu toe zijn bijvoorbeeld themanummers verschenen met de onderwerpen gezondheid, dorp, school, kinderen, boek en natuur.

Ook wordt verder gegaan met de uitgifte van het Friestalige jongerenblad Styl. Dat lift nu nog mee in het maandblad Friesland Post, maar bereikt zo de doelgroep onvoldoende. Er worden alternatieve afzetkanalen voor het blad gezocht. Het is de bedoeling dat het blad zich in de toekomst grotendeels zelf moet bedruipen. De subsidie wordt in vier jaar afgebouwd van € 50.000 naar € 20.000.

Het literaire maandblad De Moanne krijgt ook een vervolg. Hoewel de doelstelling om van 350 abonnees te groeien naar 1250 abonnees lang niet is gehaald, blijft de provincie € 50.000 per jaar voor het blad uittrekken. De Moanne is volgens de provincie goed van kwaliteit en inhoud en heeft inmiddels een oplage van 750 exemplaren. Dat is vergeleken met Nederlandstalige literaire bladen niet slecht, meent cultuurgedeputeerde Bertus Mulder.

Ook de bundel Hjir, die zes keer per jaar verschijnt, gevuld met verhalen en gedichten, houdt een jaarlijkse subsidie van € 8900. De bundel verschijnt sinds 1972 in een oplage van 350 stuks en wordt gezien als een podium voor schrijvers van Friestalige literatuur, poëzie en proza. Het literair internettijdschrift Farsk, aangevuld met vier tot zes thematische bladen en een jaarboek, kan blijven reken op € 13.000 steun per jaar. Volgens de provincie helpen de tijdschriften om het Fries op de markt te zetten als een unique sellingpoint, “in unyk ferkeappunt”.

28-06-2006, Verbeterplan scholen door GS bijgesteld

LEEUWARDEN - Gedeputeerde staten hebben hun plannen voor verbetering van het Friese basisonderwijs in de periode tot 2010 aangepast, na kritiek van onder andere de Inspectie van het Onderwijs. Dit leidt er onder andere toe dat er minder geld wordt gestoken in onderzoeken naar schoolprestaties dan eerst de bedoeling was.

De provincie wil de komende jaren € 10,6 miljoen in het onderwijs pompen. De plannen zijn begin april bekendgemaakt. Volgens onder andere de inspectie en het openbaar onderwijs zou er te veel geld (€ 200.000) gaan naar onderzoek van scholen. De gegevens die de provincie op die manier boven water wil halen, kunnen door de inspectie worden geleverd. Dat leidt tot een besparing van € 100.000.

In de eerste versie van de plannen hadden GS € 430.000 gereserveerd voor onderzoek naar de resultaten van het provinciale onderwijsbeleid. Ook hiervoor geldt dat de inspectie al veel informatie kan leveren. Dit bespaart nog eens € 230.000.

De provincie wil nu extra geld besteden aan drietalige basisscholen (€ 95.000 extra) en lesmateriaal rond de tv-dramaserie Studio F (€ 150.000 extra). Het budget dat rechtstreeks naar scholen gaat, wordt verhoogd van € 2,75 miljoen naar € 2,93 miljoen.

Boarne: Leeuwarder Courant, 28-06-2006

28-06-2006, ‘Fries lezen en schrijven moet beter’

LEEUWARDEN - Binnen vijftien jaar moet 20 procent van de Friese bevolking de Friese taal goed kunnen schrijven. Dat stellen gedeputeerde staten in hun ontwerp voor een nieuwe taalnota voor de jaren 2007-2010*. Er moet dus nog flink op het Fries gestudeerd worden, want in het onderzoek van Afûk en Leeuwarder Courant uit 2003 gaf 9 procent van de mensen aan Fries te kunnen schrijven.

Gedeputeerde staten vinden ook dat in 2020 zeker 70 procent van de bevolking het Fries ‘voldoende tot goed’ moet kunnen lezen. De doelstellingen voor 2020 houden verder in dat minstens 95 procent van de Friese bevolking het Fries verstaat en dat minstens 70 procent de taal goed spreekt. Voor de overdracht van de Friese taal op de volgende generatie is de categorie tot en met 30 jaar extra belangrijk: zeker de helft van de jongeren moet in 2020 goed Fries kunnen spreken, vinden GS.

In hun ‘eerste ideeën’ voor het nieuwe taalbeleid voor de komende jaren hechten GS vooral aan goede voorlichting over het belang van tweetaligheid. De taalhouding van de Friezen kenmerkt zich door onvoldoende zelfvertrouwen: veel mensen vinden het Fries wel van belang, maar laten zich te veel leiden door vermeende bezwaren van anderen. Meer mensen moeten het Fries gaan zien als een verrijking in plaats van een beperking, vinden GS.

Daartoe moeten de zichtbaarheid en de uitstraling van het Fries worden verbeterd, onder andere in de geschreven media, op internet en in ict-toepassingen. Het aanbod van Friese leerstof moet bij de tijd gehouden en gedigitaliseerd worden.

Omrop Fryslân kan volgens GS een nog veel grotere rol spelen om het Fries voor alle inwoners gewoon en vertrouwd te maken. De regionale omroep komt met radio en tv rechtstreeks bij de Friezen in huis en verzorgt bovendien de enige Friestalige nieuwssite op internet, redeneren GS.
 
In de zorgsector willen GS voor twee groepen het gebruik van het Fries gemakkelijker en aantrekkelijker maken: ouderen en aanstaande ouders. In de zorgsector neemt de concurrentie almaar toe. Dat dwingt instellingen zich te onderscheiden en dat zouden ze met de Friese taal goed kunnen doen. Voor de overdracht van het Fries op de volgende generatie willen GS zich vooral richten op aanstaande ouders, door bijvoorbeeld voorlichtingsmateriaal in de ‘blije doos’ aan te bieden.

GS zetten ook nog eens hun doelstellingen voor Fries in het onderwijs op een rij. Zo zouden er in 2012 minstens 25 drietalige basisscholen moeten zijn en moet minstens de helft van de 482 basisscholen dan meedoen aan de eindtoets Fries. In het voortgezet onderwijs zou in 2012 minstens een kwart van de scholen voor alle leerjaren het Fries moeten aanbieden. In de lerarenopleidingen moet het Fries een goede en vanzelfsprekende plaats krijgen.

Boarne: Leeuwarder Courant, 28-06-2006

24/25-06-2006, Mondiale trend terug naar de regio in tijd van globalisering

Niet alleen in Italië is sprake van een trend terug naar de regio. De waardering voor de eigen omgeving krijgt meer aandacht.

Door onze correspondent
BRUSSEL, 24 JUNI. Terug naar de regio, zelfbestuur, meer aandacht voor nationale identiteit, respect voor eigen taal en cultuur. Het is een mondiale trend met stuk voor stuk verschillende achtergronden die ook in Europa op diverse plaatsen opduikt. Vorige maand sprak de bevolking van Montenegro zich uit voor onafhankelijkheid, afgelopen zondag stemde een meerderheid van de Spaanse provincie Catalonië voor meer autonomie en morgen kunnen de Italianen naar de stembus voor een grondwetswijziging die in elk geval op papier meer bestuurlijke verantwoordelijkheid bij de regio’s legt.

Eerder deze maand gingen inwoners van Bretagne in Rennes de straat op om te demonstreren voor meer regionale bevoegdheden. De Oostenrijkse bondskanselier Wolfgang Schüssel meldde deze week in Brussel in het Europees Parlement dat in de provincie Karinthië van zijn land hard gewerkt werd aan tweetalige plaatsnaamborden. En in de Europese Unie wordt per 1 januari het Iers een officiële taal wat betekent dat er vanaf die datum 21 talen in de EU zullen worden gehanteerd. Binnen de Unie wordt er nog op gestudeerd of het Baskisch en Catalaans ook erkend moeten worden als aparte taal. Overigens geldt dit in Nederland voor het Fries, dat een officiële rijkstaal is.

Het zijn allemaal verschillende grootheden, met één constante waarbij in een tijd van globalisering de waardering voor eigen omgeving en komaf steeds meer aandacht krijgt. Binnen de Europese Unie heeft de erkenning van de rol die regio’s kunnen spelen sinds 1994 een wettelijke statrus gekregen. Dat jaar werd het Comité van de Regio’s opgericht. Hierin zitten politieke bestuurders uit de regio’s van de lidstaten. Volgens de Unie is hun adviserende stem gewenst omdat driekwart van de EU-wetgeving uiteindelijk op het decentrale, regionale niveau moet worden uitgevoerd. Ook wordt het Comité gezien als een brug tussen de burgers en het bestuur in Brussel. De leden van het Comité, veelal burgemeesters, wethouders of provinciale bestuurders, komen enkele keren per jaar in Brussel bijeen.

24-06-2006, Fryske amtsbea yn Achtkarspelen

De amtsbea yn de gemeente Achtkarspelen wurdt feroare yn in Fryske tekst. Dat wolle de fraksjefoarsitters yn de ried. Yn Bûtenpost wurde de riedsgearkomsten iepene en besletten mei in amtsbea. Der is oer praat om dat tenei oars te dwaan.

De measte fraksjefoarsitters wolle de amtsbea net kwyt. Wol is tekst oerset yn it Frysk en modernisearre. De ried sil no teset oer de nije tekst.

21-06-2006, Frysk Paspoart is vanaf vrijdag weer te krijgen

Harlingen - Het Frysk paspoart is af. Het document wordt vrijdag gepresenteerd in Harlingen. Minister Verdonk is uitgenodigd bij de presentatie aanwezig te zijn. Ze heeft nog niet laten weten of ze daadwerkelijk komt. Het paspoort is een initiatief van Fryslân Marketing en de Friese VVV’s. Het boekje staat vol tips en informatie over Fryslân. De teksten zijn in het Nederlands, Duits en Engels. Ook kunnen de toeristen er diverse kortingen mee krijgen.

Het Fryske Paspoart was de laatste jaren niet meer te krijgen. De toeristen bleven er echter om vragen. Het Frysk Paspoart kost 2,75 euro.

20-06-2006, FNP ûndernimt aksje yn Brussel foar stipe MERCATOR

14-06-2006, Officiële namen van dorpen vaststellen

Damwoude - Vanwege landelijke regelgeving moeten alle namen van dorpen en steden formeel zijn vastgesteld door de betrokken gemeenteraden. Voor zover viel na te gaan, moet dit voor zeven plaatsen in Dantumadeel nog gebeuren.

Het gaat om Driesum, Wouterswoude, Rinsumageest, Veenwouden, Roodkerk, Zwaagswesteinde en Sijbrandahuis. Het college van b. en w. stelt voor meteen ook de Friestalige vertalingen van de betreffende dorpen officieel vast te stellen, dus: Driezum, Wâlterswâld, Rinsumageast, Feanwâlden, Readtsjerk, De Westerein en Sibrandahûs.

Mocht de gemeente overigens op officieel Friestalige plaatsnamen overstappen, zoals bijvoorbeeld Tytsjerksteradiel, Boarnsterhim en Ferwerderadiel, dan zal TPG Post de extra kosten (eenmalig) in rekening brengen, verwacht het college van b. en w. van Dantumadeel.

Boarne: Actief, 14-06-2006

13-06-2006, Pleidooi voor meer drietalig onderwijs

LEEUWARDEN - Friesland moet over 25 jaar een provincie zijn die gekenmerkt wordt door drietalig onderwijs op de basisschool, vmbo, havo en vwo. Die aanbeveling klonk gisteravond op een provinciale verkiezingsavond van de PvdA in Leeuwarden. Laat de helft van de scholen maar drietalig worden, aldus gedeputeerde Bertus Mulder.

Op een drietalige school zijn er drie voertalen: Nederlands, Fries en Engels. Naarmate de leerlingen ouder worden, wordt het aandeel van het Engels opgevoerd. Als Friesland zich nationaal en internationaal wil onderscheiden, moet die drietaligheid een veel grotere plaats in het onderwijs krijgen, zei provinciaal taalplanoloog Alex Riemersma. Nu zijn er, verspreid over de provincie, zeven drietalige scholen.

Wat hem betreft, moet elke grotere kern in de provincie minstens één openbare en één christelijke school voor drietalig onderwijs krijgen, zowel in het basis- als in het voortgezet onderwijs. Van gedeputeerde Mulder mag het zelfs om de helft van de scholen gaan. Als de drietaligheid vervolgens ook zijn beslag krijgt in het mbo en hbo, zal Friesland een unieke positie innemen, aldus Riemersma.

09-06-2006, Onderzoek gebruik Fries als voertaal

Sneek - In 2007 start mogelijk een onderzoek naar het gebruik van Fries als voertaal in het voortgezet onderwijs. De Raad van Europa stimuleert regio's zulk onderzoek te doen. Alex Riemersma, ambtenaar in het Provinsjehûs, zei dit gisteren in Sneek op een vergadering* van leraren Fries. De opstelling van de Raad van Europa schept wellicht mogelijkheden voor taalpolitiek in het onderwijs: het gaat dan niet alleen meer om het vak Fries, maar ook om de voertaal op scholen.

Boarne: Leeuwarder Courant, 09-06-2006

08-06-2006, Fryslân moet canon samenstellen

LEEUWARDEN - De bevoegdheid voor de vorming van een Friese canon moet op termijn bij het provinciaal bestuur komen te liggen. Dat vindt een aantal organisaties dat zich bezig houdt met het Fries en het onderwijs. De organisaties pleiten, in navolging van de procedure voor het samenstellen van een Nederlandse canon, voor het instellen van een zware commissie onder leiding van een wetenschappelijk en bestuurlijk zwaargewicht. Gedacht wordt aan iemand als prof. dr. Durk Gorter van de Fryske Akademy. De Friese canon is binnenkort onderwerp van gesprek tussen de provincie en de minister van onderwijs Maria van der Hoeven. Met de Friese canon moet worden vastgesteld welke namen en feiten uit de Friese geschiedenis en literatuur alle leerlingen uit het basis- en voortgezet onderwijs in ieder geval behoren te leren.

Boarne: Leeuwarder Courant, 08-06-2006

03-06-2006, De praktyk fan in trijetalige skoalle

Op freed 2 juny hat de steatefraksje mei twa riedsleden fan de FNP-Wymbrits in wurkbesite brocht oan de Van Haersma Bumaskoalle. Dy basisskoalle docht mei oan it projekt trijetalige skoalle, dat op dit stuit hast acht jier rûn hat yn sân basisskoallen yn Fryslân. De oare skoallen steane yn Holwert, Brantgum, Boksum, it Heidenskip, Earnewâld en Nes (D).Wy wiene benijd nei de oanpak en resultaten fan meartalichheid.

Direkteur Atze Bakker en syn tiim ha ús earst goed ynformearre oer de eftergrûnen en de ûnderfinings fan har skoalle. Dêrnei koene wy sels yn de klassen sjen hoe ’t de útgongspunten hannen en fuotten jûn wurde. Sa seagen wy dat ien fan de learkrêften op itselde stuit fiif ferskillende taal-lêsaktiviteiten yn it Frysk mei de bern die. En petsje ôf foar ien fan de bern út de boppebou, dy ’t har sprekbeurt hielendal yn har twadde taal, it Frysk, nei foaren brocht. Yn de skoalle is sichtber makke, hoe ’t der wurke wurdt mei twa, nee, trije talen njonken elkoar.
De Frysktalige materialen leine op besjen yn de klassen; aardich wat tema- en lêsboekjes en oare materialen binne yn dy 8 jier ûntwikkele. Ek de kompjûter hat in plak yn dit pro

It is net sa dat de talen trochelkoar rinne. Yn de Hommerts binne ôfspraken makke oer hoe om te gean mei de ferdieling Frysk en Hollânsk. Soms is dat bûn oan de learkrêften fan in groep. De iene juf docht alles yn it Frysk, wylst de oare juf les jout yn it Hollânsk. Dus: ien persoan - ien taal. Yn it gefal dat ien master of juf de hiele wike de groep hat, is fantefoaren fêststeld wannear ’t de fiertaal Frysk, Hollânsk of Ingelsk is.

In wichtich momint foar bern en learkrêften is dat de bern ‘oer de taaldrompel’ geane, bern kinne dan njonken har memmetaal ek de twadde taal brûke en noch wer letter de tredde taal.

Wat is in trijetalige skoalle no eins?
Op in trijetalige skoalle wurdt it Frysk, it Nederlânsk en it Ingelsk as fak jûn en as fiertaal brûkt. Dat lêste is wichtich, want in taal leare kin it bêste troch dy taal te brûken. De bern leare dus te praten, te lêzen en te skriuwen yn trije talen. Dêrby stiet foarop dat it learen fan mear talen in ferriking is en net op kosten giet fan hokker taal dan ek.
De ûndersyksresultaten hawwe oant no ta sjen litten, dat de behearsking fan it Nederlânsk net minder is as op ientalige skoallen, mar dat it Frysk en it Ingelsk wol folle better skoare.
Bern op de trijetalige skoallen ha dus in foarsprong at it om meartaligens giet.

It fiertaalbelied fan de skoalle is rjochte op 50% Frysk en 50 % Hollânsk yn de groepen 1 o\m 6, wylst yn de groepen 7 en 8 de ferhâldingen 40 – 40 – 20 (Ingelsk) binne. Dat Ingelsk is yn de projektskoallen meastal jûn troch ‘native speakers’ (studinten út Ingelsktalige lannen), sadat it sa ticht mooglik by de sprektaal oanslút.

It trijetalige ûnderwiis past goed by hoe’t wy as FNP foar meartaligens oer stean. It komt foar in grut part oerien mei hoe’t wy it sels foar eagen hawwe. Wy stypje de projektskoallen fan no om troch te gean, ek omdat it projekt noch net ôf is. Der binne noch wat knipepunten dêr’t oan wurke wurde kin. Sa as in kursus Frysk en Ingelsk foar learkrêften en âlden. Fierder is it fansels wichtich dat de resultaten fan de trijetalige skoallen in kaart brocht wurde.

De FNP is wol betinken dat it tal trijetalige skoallen útwreide wurde moat. Meartaligens betsjut ommers in ferriking en de bern binne dêrmei de takomst treast. De provinsjale ûnderwiisnota ‘Boppeslach’ biedt perspektyf wat dat oanbelanget.

Punt fan soarch is it fuortset ûnderwiis. Dat slút no net oan op de trijetalige basisskoallen. Mar as der mear fan komme dan sille se wol moatte.

03

DEN HAAG (GPD) - Beginnende pabo-studenten moeten straks drie toetsen Fries afleggen. De eerste toets vindt plaats in het laatste jaar van de middelbare school, de volgende aan het begin van de pabo. Wie slecht scoort, krijgt bijles. Tegen het einde van het jaar volgt toets nummer drie. Wie dan zakt moet vertrekken. Minster Maria van der Hoeven trekt € 3,5 miljoen uit voor de toetsen en de bijles. Ook het middelbaar onderwijs moet van de minister aandacht besteden aan Friese les.

Boarne: Leeuwarder Courant, 03-06-2006

31-05-2006, Kantoor minderheidstalen in Brussel

BAUTZEN (B.) - Europese minderhedenorganisaties willen in Brussel een kantoor openen. Dit voornemen is bekend gemaakt op het 51e FUEN-congres (Federal Union of European Nationalities) in het Duitse Bautzen. Het kantoor wordt een samenwerkingsverband van de FUEN en de JEV, waarin jeugd uitverschillende minderheden georganiseerd is.

Samen gaan ze werken aan een handvest voor nationale minderheden en volksgroepen. Bescherming van minderheden moet daarin vastgelegd worden. Voorzitter Romedi Arquint van de FUEN, waarbij ook Friese organisaties zijn aangesloten, zei te hopen dat er meer ruimte komt voor minderheidstalen om zich te ontwikkelen.

22-05-2006, Fryske learlingen yn Dokkum kieze Frysk ynstee as fan Frânsk

Frisian schoolchildren drop French in favour of Frisian

Dokkum, Fryslân, Monday, 22 May 2006 by Onno P. Falkena

In the northernmost Frisian town of Dokkum dozens of schoolchildren have decided to follow Frisian lessons next year instead of French.

The Dockinga College decided to offer all pupils in the first year of secondary education the choice between Frysk (Frisian) or Frânsk (French) as their obligatory third language. Half of the children chose Frisian. Some because they believe Frisian is easier, but most of them because they believe Frisian is more useful in Dokkum than the language of Molière. "I like Frisian'', firstgrader Jellie says about her choice. "And I live in Friesland, not in France.''

Schoolteacher Jouke Douwe de Vries of the Dockinga College believes that the new strategy will give a boost to the teaching of Frisian at the Dockinga College. "Next year I will have two large classes of pupils doing Frisian, instead of one small class.''

Until last year choosing Frisian meant going to school for extra time, which is an unattractive option for most children. ‘Most children realise that Frisian matters and that they will need the language when they start looking for a job later on. In Dokkum Frisian is definitely more useful than French.''  De Vries expects that in the future more children will do their final examinations in Frisian as well. "By teaching more hours in Frisian we want to raise the level of Frisian. We also want to teach more about Frisian culture and history.''

Now that schools are more flexible in the composition of their curriculum Frisian appears to be under pressure, especially in primary education.  "With our approach we want to show that it is possible to stimulate Frisian just by offering the language. The children themselves choose to have more Frisian.''

According to De Vries the Dockinga College wants to promote itself as a pro-Frisian school with a trilingual approach. De Vries considers Dutch, English and Frisian as the main languages of instruction in his school. With this approach the school follows the example of the trilingual primary schools, which teach the same languages at the level of native speakers. Several of the trilingual primary schools in Friesland are located in villages close to Dokkum.

According to the Ministry of Education the development in Dokkum follows the pattern of national trends in the Netherlands. Traditionally all children in secondary education in the Netherlands were obliged to learn English, German and French. The position of Frisian used to be marginal, but this appears to be changing gradually. According to figures from the Ministry of Education both French and German are losing ground in favour of 'other' languages as Arabic, Frisian, Russian and Spanish. (Eurolang 2006)

19-05-2006, Fries boven Frans

Bijna de helft van de eersteklassers van de theoretische vmbo-richting van het Dockingacollege in Dokkum verkiest voor klasse 2 les in het Fries boven het Frans. De school geeft de keuze om meer leerlingen dan de huidige zeven naar het examen in de Friese taal te leiden. Tot nu toe was het in klas 2 en 3 een keuzevak met een uur les buiten schooltijd. Veertig leerlingen krijgen volgend schooljaar twee uren per week Friese les binnen het rooster. In klas 3 worden dat drie en in de vierde vier uren

17-05-2006, Provinsje Fryslân, 31 gemeenten en Justysje. “In pear griffiers yn ’e rjochtbank skriuwe Frysk”

LJOUWERT/EASTERMAR – Boarnsterhim hie nei de lêste riedsferkiezings fan alle 31 Fryske gemeenten it heechste persintaazje riedsleden dat de eed of belofte yn it Frysk ôflei: 15 fan de 17, oftewol 88,24 persint.

Dat die foarige wike woansdei bliken op in gearkomste oer it fyftichjierrich bestean fan de Frysktalige eed en belofte.

Sûnt 11 maaie 1956 is it mooglik om de Frysktalige eed of belofte ôf te lizzen by it oannimmen fan in offisjele funksje, lykas fan riedslid, wethâlder, boargemaster, rjochter, notaris of hege amtner. “It binne de gemeenten dy’t it meast warber binne mei belied op it mêd fan it Frysk, dy’t boppe-oan steane”, konstatearre dr. Alex Riemersma fan it Berie foar it Frysk.

Nei Boarnsterhim is Littenseradiel de twadde gemeente (13 fan de 15, 86,67%), Tytsjerksteradiel is tredde (17 fan de 23, dat is 73,91%). Fan de rest fan de ‘Actief-gemeenten’, stiet Achtkarspelen op plak 6 yn dizze rige fan 31 (13 fan de 21, is 61,9%). Dantumadiel op nûmer 10, 9 fan de 17, is 52,94%. Kollumerlân is alfte (10 fan de 20, dus 50%). Ferwerderadiel is nûmer 14 (6 fan de 13, is 46,15%; Opsterlân fyftjinde (12 fan de 28, is 42,86%) en Smellingerlân stiet op plak tweintich (7 fan de 31, is 22,58%). Op de Waadeilannen, yn Harns en yn Weststellingwerf lei nimmen de eed of belofte yn it Frysk ôf.

Ofsier fan Justysje mr. Oebele Brouwer (wenjend yn Eastermar, wurkjend yn Grins) sei dat Frysk prate yn de rjochtsealen fan Fryslân mear oanmoedige wurde kin. Mar in swierrichheid wurdt dan, dat “mar in pear griffiers Frysk skriuwe kinne, ik tink op syn heechst fiif!”

Deputearre dr. Bertus Mulder (PvdA, út Feanwâlden) sei it skande te finen dat in gemeente as Achtkarspelen noch gjin taalferoardering hat. “Sa binne der wol mear gemeente. It betsjut dat it Frysk net alle kânsen kriget dy’t it hawwe kin”, neffens Mulder.

11-05-2006, Een op de drie raadsleden zweert in het Fries
 
LEEUWARDEN - Na de verkiezingen in de gemeenteraden heeft ruim een derde van de Friese raadsleden de ambtseed of belofte in de Friese taal afgelegd. Dit recht bestaat dit jaar op de kop af een halve eeuw. Van de 586 raadsleden in deze provincie spraken er 214 bij hun intrede Fries. Dat is 36,5 procent.

In Boarnsterhim en Littenseradiel is de animo voor het spreken in de ‘memmetaal’ het hoogst; bijna 90 procent. Daarna volgen Tytsjerksteradiel en Wymbritseradiel, met zo’n 70 procent, en Wûnseradiel, Achtkarspelen en Dongeradeel met een dikke 60 procent.

Op de Waddeneilanden, in Harlingen en in Weststellingwerf werd daarentegen geen woord Fries in de eerste raadsvergadering gesproken. Ook Leeuwarden, met slechts twee Fries zwerende raadsleden, Bolsward met een en Ooststellingwerf met drie, haalden het provinciaal gemiddelde zwaar omlaag.

De provincie had er bij de gemeenten vooraf juist op aangedrongen het gebruik van het Fries bij het afleggen van de ambtseed aan te moedigen. Dat recht is precies vijftig jaar geleden wettelijk verankerd. Het werd gisteren herdacht in het Provinsjehûs in Leeuwarden.

“De amtseed is hast hillich, sakraal by autoriteiten. It is wichtich dat de Fryske taal hjir ek aktyf syn plak nimt”, vindt gedeputeerde Bertus Mulder van taal en cultuur. Dat een derde van de raadsleden daar gebruik van maakt, stemt hem tamelijk positief. Mulder is echter slecht te spreken dat een typisch Friese gemeente als Achtkarspelen nog geen Friese taalverordening heeft, waarin het gebruik van de eigen taal formeel is geregeld. “Dêr kin ik net by. Dat is wier ûnbegryplik.”

In de rechtbank in Leeuwarden wordt amper Fries gesproken, hoewel ook dat bij wet is geregeld. Volgens officier van justitie Oebele Brouwer is het schamel gesteld met het gebruik van dit recht. De keren dat rechters, notarissen of advocaten de ambtseed afleggen in het Fries, zijn over de afgelopen tien jaar op de vingers van een hand te tellen.

In de zittingszaal spreken  rechters en advocaten bijna nooit Fries, officieren van justitie slechts bij uitzondering. Ook verdachten wagen zich er zelden aan. “Mar it is in rjocht”, benadrukt Brouwer. “Friezen dy’t op Kneppelfreed, 16 novimber 1961, mei geweld fan it Saailân ôfreage binne omdat se foar har taal opkamen, soene har omdraaie yn it grêf. De tiid om mei de pet yn de hân oan te kommen, moat no ris út wêze. It wurdt tiid dat Friezen grutsker wurde en har ris wat minder noflik opstelle.”

Boarne: Leeuwarder Courant, 11-05-2006

11-05-2006, Friese afasiepatiënt gebaat bij Friestalige tests

BEETSTERZWAAG - Halen Friese patiënten met een taalstoornis betere resultaten op Friese tests dan op Nederlandse? Revalidatie Friesland en de afdeling Taalwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen hebben voor het eerst Friestalig testmateriaal ontwikkeld voor afasiepatiënten. Op diverse onderdelen blijken de scores op de Friese tests hoger te zijn dan op vergelijkbare Nederlandstalige tests. De onderzoekers presenteren hun uitkomsten op donderdag 18 mei in Beetsterzwaag. De Friese tests komen dan ook beschikbaar voor logopedisten die Friese afasiepatiënten behandelen. Hans Wiegel, voorzitter van Zorgverzekeraars Nederland en oud-Commissaris van de Koningin in Friesland, zal de eerste officiële exemplaren in ontvangst nemen. […]

Afasie is een taalstoornis die voorkomt bij volwassen mensen als gevolg van hersenletsel, bijvoorbeeld door een herseninfarct. Een of meer onderdelen van het taalgebruik, zoals praten, begrijpen, lezen, schrijven en zich goed kunnen uitdrukken, functioneert niet meer goed. Nederland heeft naar schatting 30.000 afasiepatiënten. Hoewel er na het ontstaan van afasie meestal ook weer enig spontaan herstel plaatsvindt, is voor verbetering van de beschadigde taalvaardigheden ook verdere behandeling nodig. Op basis van afasietests stelt een logopedist eerst de aard en ernst van de taalstoornis vast. Twee Nederlandse tests, de Akense Afasietest ( AAT) en de Amsterdam-Nijmegen Test voor Alledaagse Taalvaardigheden (ANTANT) worden hiervoor gebruikt.

Friese afasiepatiënt
[…]  De twee Nederlandse testen  werden vertaald en bewerkt voor het Fries, waarna beide versies werden afgenomen bij een groep proefpersonen met én een groep proefpersonen zonder taalstoornissen.

Proefpersonen zonder taalstoornissen bleken dezelfde scores op de Nederlandse en Friese tests te halen, ongeacht de volgorde waarin ze de tests deden. De wetenschappers concludeerden dat de Friese versies dus net zo goed bruikbaar zijn als de Nederlandse. De groep met afasie scoorde bij de testonderdelen waarbij taal begrepen moest worden, hetzelfde op de Nederlandse en de Friese versie. Bij de onderdelen waar de taal gesproken moest worden (het herhalen van woorden en zinnen en het benoemen van een plaatje) presteerde men echter beter bij de Friese versie. Ook bij het testen van de alledaagse communicatie bleek de voorkeur voor het Fries. Het gaat daarbij om ‘begrijpelijkheid’ en ‘verstaanbaarheid’ en de scores op beide onderdelen waren bij de Friese test hoger. Hieruit kan geconcludeerd worden dat voor bepaalde Friese afasiepatiënten een logopedische behandeling in het Fries nuttig kan zijn.

Bijeenkomst
Vandaag (donderdag 18 mei) organiseren Revalidatie Friesland en de Afdeling Taalwetenschap van de RUG om 16.00 uur bij Revalidatie Friesland te Beetsterzwaag een bijeenkomst, waar zij de uitkomsten van hun onderzoek presenteren. De tests zullen vanaf dat moment gratis ter beschikking worden gesteld aan logopedisten die Friese afasiepatiënten behandelen. […] Het onderzoek kon uitgevoerd worden dankzij de bijdragen van de provincie Friesland, het Innovatiefonds van De Friesland Zorgverzekeraar, Fonds de Gravere en Stichting het Diaconessenhuis.

10-05-2006, Rechten voor Friese taal vijftig jaar geleden ‘bevrijd’

LEEUWARDEN  - Kneppelfreed was de aanzet. Op vrijdag 16 november 1951 stonden de journalisten Fedde Schurer van de Heerenveense Koerier en Tsjebbe de Jong van het Bolswards Nieuwsblad in Leeuwarden terecht op verdenking van het beledigen van een kantonrechter. Het tweetal vond het een belediging dat een kantonrechter de Friese taal weigerde te accepteren in de rechtszaal.

Die dag staat in Friesland bekend als Kneppelfreed, de dag waarop de eerste publieke aanzet werd gegeven om het Fries een plek in de openbare ruimte te geven. Vijf jaar later, op 11 mei 1956, kregen mensen het recht om in het Fries de eed of belofte af te leggen. Vandaag staat Friesland in het Provinsjehûs in Leeuwarden kort stil bij het vijftigjarige jubileum van dit historische feit.

Met Kneppelfreed wordt verwezen naar de rechtszaak tegen Schurer en De Jong. En naar een protesterende pro-Friese menigte, die voor het gerechtsgebouw die dag met onder meer de gummiknuppel uiteen werd geslagen. Volgens historicus Peter Boomsma, die doctoraal onderzoek deed naar Kneppelfreed, was vooral de symbolische betekenis van het accepteren van het Fries belangrijk.

Maar tijdens rechtszaken wordt nu bijna nooit Fries gesproken, constateert ook officier van justitie Oebele Brouwer. De Friezen zijn vaak te bescheiden. Zelf wacht hij tijdens rechtszittingen in Leeuwarden niet af of verdachten van hun recht gebruik maken om Fries te spreken. Hij begint zelf in het Fries als hij weet met een Fries te maken te hebben.

Vijftig jaar na de ‘bevrijding’ wordt de taal nog steeds bedreigd, ook al is het Fries sinds 1970 de officiële tweede rijkstaal. Boomsma denkt niet dat de taal verdwijnt, maar maakt zich wel zorgen. Hij doet daarom een oproep aan bijvoorbeeld commissaris van de koningin Ed Nijpels in Friesland om Fries te spreken.

Boarne: Leeuwarder Courant, 10-05-2006

08-05-2006, Wie ‘erbij wil horen’ is Fries

LECK (D) - Niet afkomst is bepalend voor wie zich Fries wil noemen, maar de vrije wil van iemand om bij de Friezen te willen horen. Deze verruiming van het 51 jaar oude Frysk Manifest is gisteren ondertekend op het Ynterfrysk Kongres in het Duitse Leck. “Eltsenien dy’t derby hearre wol, is Fries”, legt voorzitter Roel Kaastra van de Fryske Rie uit.

Hij ondertekende gisteren de nieuwe beginselverklaring samen met de voorzitters uit de andere Friese gebieden, Dieter Baumann van de sectie oost en Ingwer Nommensen van de sectie noord. De verklaring meldt verder dat de Friezen de wil tonen om over nationale grenzen heen in een gemeenschappelijk Europa hun eigen taal, cultuur en identiteit te behouden.

Daarbij moet er volgens Kaastra op gelet worden dat Friezen ervoor moeten zorgen dat import-mensen niet meteen de stekels opzetten, door bij openbare gelegenheden te eisen dat ze de taal moeten verstaan. “Mear tolerânsje tsjinoer elkoar.” Dat kan volgens Kaastra door nieuwelingen eerst de tijd te geven om de taal onder de knie te krijgen en je als Fries daaraan aan te passen. “Mar dêrnei wol Frysk praten bliuwe, sadat de oar de kâns krijt om it ek te learen.”

Concrete ideeën leverde het weekeinde ook op. Zo hebben de jongeren afgesproken nog dit jaar in augustus met elkaar te gaan kamperen en plannen te maken voor ‘Ynterfryske Popkonserten’. De bedoeling is om deze concerten bij officiële bijeenkomsten over de taal, zoals in Friesland De Slach by Warns, te organiseren.

06-05-2006, ‘Reclame in eigen taal geeft klant vertrouwen’

LECK (D) - Het gebruik van de eigen taal is in de reclame van groot belang. Het kan ertoe leiden dat consumenten een bedrijf eerder vertrouwen. Voor Gelkje van Eunen, vestigingsdirecteur van Sonnema in Bolsward is het een uigemaakte zaak: de kruidendrank Berenburg heeft een Friese identiteit en leent zich daarom heel goed voor communicatie in de taal die daarbij hoort, dus het Fries.

Daarmee creëert het bedrijf een goed image, het staat bekend als Fries, sympathiek, stoer en eigenzinnig, aldus Van Eunen. De website van het bedrijf is dan ook tweetalig. Daarop komen positieve reacties. Van Eunen spreekt vandaag op het driejaarlijkse Ynterfrysk Kongres aan de Nordsee Akademie in het Duitse Leck. De Friese minderheid in Duitsland was dit keer aan de beurt om het congres te organiseren en heeft daarvoor het thema ‘Wêrom en wêrta’ gekozen. Van Eunen was gevraagd haar visie te geven op het gebruik van de Fries taal in reclames buiten het eigen taalgebied. […]

Van Eunen signaleert dat steeds meer Friese bedrijven overgaan op reclame in de eigen taal. Zij denkt dat het uitloven van de Fryske Reklamepriis hieraan bijdraagt.

Jelle Bangma van het Taalsintrum Frysk, onderdeel van onderwijsbegeleidingsdienst Cedin, licht op het congres de nieuwe taalmethode Studio F toe. De methode draait vanaf oktober 2005 op tien scholen in Friesland en maakt het het onderwijzend personeel gemakkelijker het Fries verantwoord en met enthousiasme te geven. Aan het lesmateriaal is een televisieserie gekoppeld, maar vervolgens kunnen leerkrachten leerlingen op hun eigen niveau begeleiden. De lessen zijn opgezet rond de acht thema’s: feest, natuur, taal, tijd, techniek, kunst, omgeving en sport.

De lesmethode moet bijdragen aan het beter verstaan, lezen, praten en schrijven van het Fries met leerdoelen die haalbaar zijn. Tot nu toe werd het Fries op school volgens Bangma te veel van bovenaf opgelegd met onrealistische leerdoelen. “Dat frustrearret sa bot, dat men der amper oan begjint. De leafde foar de taal moat fan binnenút komme. As in team fan ûnderwizers in trochlibbe kar makket foar it Frysk, kin it yn de praktyk wat opsmite.” Het bewijs is er volgens hem al: steeds meer scholen gaan los van de gestelde doelen spontaan over op een dagdeel Fries of een Friese dag.

Neiskrift FFU:
Wy winskje Studio F fansels in goede takomst ta, mar Bangma syn analyze fan de Fryske ûnderwiisisutaasje is net krekt en freget om kanttekenings. De  âlde en nije kearndoelen wiene en binne ‘nei te stribjen doelen’ en net ‘foar eltse learling te heljen doelen’. Der binne dus gjin net-realistyske doelen fan boppen oplein. Wêr’t it oan ûntbrekt, is dat it Frysk nea ynfierd (ymplemintearre) is en ek net kontrolearre wurdt troch de ynspeksje. Sanksjes wiene der net en binne der noch net. De minister en de ynspeksje meitsje har leaver drok om ‘rekenen en taal’ [dat lêste is by harren ymplisyt altiten ‘Nederlands’]. De FFU striidt derfoar om in ein oan dy iensidigens te meitsjen. Jo kinne ús dêrby stypje troch lid te wurden (€ 10 jiers).

06-05-2006, It brûken fan it Welsk nimt ta

Survey Shows Increase in Use of Welsh       

Bruxelles - Brussel, Tuesday, 09 May 2006 by Davyth Hicks    
The Welsh Language Board  has published a report on its 2004 Welsh Language Use Survey today which shows that a high proportion of Welsh speakers use the language daily. The Survey showed that 62% of all those who could speak Welsh and 88% of the fluent speakers said that they spoke Welsh daily. However, the Survey showed that, while the percentage of people able to speak Welsh had increased, the percentage and number of fluent speakers has decreased. 57% of Welsh speakers considered themselves fluent. In 1992, the corresponding figure, according to the Welsh Office’s Welsh Social Survey, was 61%.

Meirion Prys Jones, Chief Executive of the Welsh Language Board, said, “The results from the survey are positive on the whole and show that a high proportion of people who can speak Welsh use it on a daily basis. This shows that people are very willing and eager to use their Welsh in all aspects of their life and that’s good to see”.

One of the Survey’s most striking results is the connection between fluency and language use. There is an obvious link also between how many people speak Welsh in an area, fluency and the level of use of the language.

Mr Prys Jones said, “The Survey shows that we need to concentrate our work on two areas in particular in order to further increase the use of Welsh. We need to build people’s confidence so that they are ready to use Welsh as part of their daily lives and at the same time we need to develop the opportunities that are available for people to do so.”

Speaking to Eurolang Alun Pugh, Minister for Culture, Sport and the Welsh Language, said: "The survey's results that show the level of Welsh language use on a daily basis are encouraging. Iaith Pawb, the Assembly Government's national action plan for a bilingual Wales, identified the need for more comprehensive, targeted and regular data on the Welsh language. Studies like this one are invaluable in giving us a picture of the position of the language and steering future policy. I'm pleased that the additional money provided by Iaith Pawb has made this study possible.”

Summary of the main results:
- 21.7 per cent (611 thousand) of all those aged 3 and over could speak Welsh. This compares with 20.8 per cent in the 2001 Census.
- 57 per cent (315 thousand) of Welsh speakers considered themselves fluent in Welsh. In 1992, the corresponding figure, according to the Welsh Office’s Welsh Social Survey was 61 per cent (363 thousand). Therefore it is estimated that approximately 12 per cent of those aged 3 and over are able to speak Welsh fluently.
- Of those who said that they could speak Welsh, the percentage who considered themselves fluent increased with age. Of speakers aged 3 to 15, 44 per cent were fluent, compared with 72 per cent of speakers aged over 65.
- Of those who could speak Welsh, 62 per cent spoke Welsh daily. 88 per• cent of fluent speakers said that they spoke Welsh daily.

 In order to assess what proportion of common conversations are in Welsh,• respondents were asked about the language of the most recent conversation they had had (not including conversations with family members). Welsh was the language of their most recent conversation in the case of 58 per cent of fluent speakers. (Eurolang 2006)

05-05-2006, Ynterfryske ferklearring

Op it sechste ‘Friesenkongress’ waard op 28 augustus 1955 yn Auwerk (East-Fryslân) it Frysk Manifest oannommen. Ferline jier wie dat 50 jier lyn en yn augustus betocht by de Upstalbeam yn Auwerk. Oanslutend waard op 18 febrewaris 1956 yn it Nedersaksyske Leer de Friesenrat oprjochte. De Rat, dy’t sûnt 1998 Interfriesische Rät (Ynterfryske Rie) hjit, is in ferbân tusken de Friezen yn Noard-Fryslân (Schleswig-Holstein), East-Fryslân  (Niedersachsen) en West-Fryslân (= Westerlauwersk Fryslân, d.w.s ús provinsje Fryslân). It is in wichtich histoarysk dokumint út de 20ste ieu wurden, yn de taal fan dy tiid.

Yn 2006 is der in nije ferklearring troch de Ynterfryske Rie gearstald. Dy is op 5 maaie 2006 yn in  mienskiplike gearkomste fan de trije Fryske seksjes (noard, east en west) oannommen en op snein, 7 maaie 2006 troch de  trije foarsitters ûndertekene.

Yn de ferklearring stiet û.o.:
Wy, Friezen yn Noard-, East- en West-Fryslân, hearre ta mear as ien steat mar fiele ús dochs, nettsjinsteande alles wat ús skiedt, as hearrend ta ien folk, dat neffens wenst en wollen de eigen taal ûnderhâlde en útbouwe wol. Wy wolle ús taal, dy’t foar ús identiteit beskiedend is, befoarderje en útbouwe. Wy stribje der ek nei elkoar by te stean yn Fryske oangelegenheden. Us wurk fynt syn grûnslach yn it bewustwêzen dat wy yn de trije Fryslannen yn ien mienskip libje mei minsken dy’t har neffens komôf, taal of op oare grûnen net as Friezen beskôgje.

Klik op de Dútsktalige ferzje fan de ferklearring: IF-Interfriesche Erklärung.pdf

Klik op de Frysktalige ferzje fan de ferklearring: FR-Ynterfryske ferklearring.pdf

05-04-2006, Fryske wetternammen offisjeel fêststeld (Annigje Toering)

Provinsjale Steaten hawwe op 15 maart de wetternammen yn Fryslân offisjeel fêststeld. FNP lid B.J. Postma fan Bitgummole hat hjir in wichtige rol yn spile.

Alle gemeentebestjoeren op it fêstelân, útsein Harns, hawwe keazen foar Fryske wetternammen. Harns hat gebrûk makke fan de mooglikheid om de wetternammen yn it Nederlânsk fêst te stellen. De gemeenten It Bilt en East- en Weststellingwerf hawwe wetternammen yn harren streektaal en yn it Frysk.

Yn 1985 hiene de Steaten al in moasje oannaam om de wetternammen te ferfryskjen. It hat hiel swier kealle mei it útfieren. Dat de moasje no ek útfierd wurdt, is fierhinne de fertsjinste fan FNP-lid B.J. Postma fan Bitgummole. Postma hat der de ôfrûne 20 jier op de gemeentehûzen op oanstien om de died by it wurd te dwaan. En mei súkses, sadat de Steaten yn 2004 einlings in konsept-feroardering fêststelle koene.

Amtners en oaren dy't yn harren stikken wetternammen brûke fine listen mei de krekte nammen op http://www.fryslan.nl/wetternammen. Der wurdt yn oerlis mei kaartmakkers in oergongstiid fan in jier hantearre. Dat betsjut dat fan 15 maart 2007 ôf de fêststelde nammen offisjeel brûkt wurde moatte ek yn de beliedsstikken. It offisjeel fêststellen fan de âlde Fryske wetternammen hat in kultuerhistoaryske betsjutting foar Fryslân en soarget foar ienheid yn nammejouwing.

De wetternammen sille stadichoan harren plak krije. Dat betsjut dat gemeenten en de provinsje it ferfangen fan de buorden mei de wetternammen yn harren deistige ûnderhâldswurk meinimme, sa hoege gjin ekstra kosten makke te wurden. Mei de topografyske tsjinst en de ANWB is oerienkommen dat sy oant 15 maart 2007 de tiid hawwe om de nammen troch te fieren yn harren kaarten fan Fryslân. Foar de beropsfeart wurde de nammen fan wetters dy't it Prinses Margriet kanaal kruse, trije jier yn it Frysk èn yn it Nederlânsk op de kaart set. De kanalen en wetters dy't trochrinne yn oare provinsjes, feroarje op de kaart by de provinsjegrins yn de Hollânske namme.

Sjoch foar de listen mei de nammen, mear ynformaasje en in digitale kaart mei de wetternammen op: http://www.fryslan.nl/wetternammen. Foar fragen oer de wetternammen kin men kontakt opnimme mei Geeske Bies, ôfdieling Kultuer, Taal en Underwiis fan de Provinsje Fryslân, till. 058-2925253.

Boarne: Nijs steatefraksje FNP, 05-04-2006

Maaie 2006, Jierferslach fan de Ynterfryske Rie fan augustus 2005 oant maaie 2006

Yn de Ynterfryske Rie wurkje trije Fryslannen gear: (Westerlauwersk) Fryslân yn Nederlân en Ost- en Nordfriesland yn Dútslân. In tige wichtich ûnderdiel fan dat oparbeidzjen is it mienskiplik opkommen foar Fryske belangen foar nasjonale regearen of Europeeske ynstitúsjes oer. In oare aktiviteit is it organisearjen fan learkrêftmoetings en gearkomsten foar beukerliedsters (sjoch ek by ‘Poadium’, 10-11-2005, Ynterfryske leararemoeting yn Sealterlân [Dútslân]).

25-04-2006, De kwaliteit van het vak Fries in basis- en voortgezet onderwijs

De plaats van het Fries in het basisonderwijs is niet sterk. Deze conclusie die de inspectie in 2001 trok, is ook nu nog onverminderd geldig. Om die positie te verbeteren zouden de scholen zich beter moeten informeren over de (thuis)taalsituatie van hun leerlingen en de wensen van de ouders. Ook is systematische informatie nodig over de vaardigheden van de leraren. Fries is op scholen een relatief geïsoleerd vak; het vak zou gediend zijn met versterking van de samenhang met andere leer- en vormingsgebieden. In het voortgezet onderwijs is sinds 1999 evenmin veel veranderd. Wel zijn daar de mogelijkheden voor leerlingen om een doorgaande leerlijn te volgen (van leerjaar 1 tot het examen) verruimd.

Vijfentwintig jaar geleden werd het vak Fries verplicht in het basisonderwijs, twaalf jaar geleden in het voortgezet onderwijs. In het schooljaar 2004/2005 heeft de inspectie onderzoek gedaan naar het vak Fries in beide onderwijssectoren. Daarbij is onder meer gekeken naar het beleid van scholen in verband met de Friese taal, de kwaliteit van de lessen in dit vak, de bevoegdheid van leraren en de motivatie van leerlingen.

Weinig beleid. In het basisonderwijs zijn de conclusies uit het onderzoek dat de inspectie in 2001 uitvoerde, nog grotendeels geldig. Er is ook nu nog weinig beleid ontwikkeld, het leerstofaanbod voldoet onvoldoende aan de geldende kerndoelen, maar ook aan de kerndoelen die in de toekomst van kracht zullen worden. In de lessen laat vooral de afstemming op verschillen tussen leerlingen te wensen over.
      Vijf van de veertien directeuren van instellingen die Fries aanbieden, zeggen een zeker beleid te voeren rond het Fries. In 1999 was op geen van de scholen voor voortgezet onderwijs sprake van een expliciet taalbeleid, waarin het Fries is opgenomen. In 2005 is op een van de instellingen sprake van een taalbeleidsplan, dat onder meer aandacht besteedt aan doelen, werkwijze en voertaalbeleid rond het Fries.

Op iets meer dan de helft van de basisscholen in de provincie Friesland zijn Friestalige leerlingen in de meerderheid. In de mondelinge communicatie binnen en buiten de school wordt die taal vaak gesproken. Toch speelt het Fries in het taalbeleid van de school vaak meer een impliciete dan een expliciete rol. Slechts 12 procent van de scholen beschikt over een taalbeleidsplan of een taalgedragscode. In het voortgezet onderwijs zijn Friestalige leerlingen op 63 procent van de vestigingen in de meerderheid. Afspraken over het gebruik van het Fries als voertaal zijn gemaakt op 16 procent van de scholen. Meestal laten de scholen de taalkeuze over aan de individuele leraar.

Afstemming op verschillen schiet tekort
Het gebrek aan afstemming in het basisonderwijs op verschillen tussen leerlingen is opvallend, omdat in de meeste groepen zowel leerlingen zitten die het Fries al vlot spreken als leerlingen die geen Fries spreken. Scholen echter informeren meestal niet systematisch naar de thuissituatie van de leerlingen. Dat er nog weinig sprake is van afstemming op verschillen, ligt volgens de basisscholen mede aan de huidige methode die weinig differentiatiemogelijkheden biedt. Leraren gebruiken de methoden zelden integraal. Veel gebruik wordt gemaakt van materiaal dat is ontwikkeld voor de programma’s van de Friese schooltelevisie. Van groot belang is de doorgaande lijn te versterken door (tussen)doelen en longitudinale leerlijnen vast te stellen en de afstemming met voorschoolse instellingen en het voorgezet onderwijs te verbeteren.
     In het voortgezet onderwijs maken de scholen vooral gebruik van het tijdschrift Link (inclusief bijbehorende tv-programma’s) en de methode Flotwei Frysk. Leraren slagen er in de huidige situatie nooit in om deze methode met hun leerlingen helemaal door te nemen. Gemiddeld behandelen ze naar eigen inschatting een derde van de methode in hun lessen. Ook in het voorgezet onderwijs stemmen leraren hun lessen weinig af op verschillen tussen leerlingen.
     Het gebruik van informatietechnologie bij Fries is in het basisonderwijs minimaal, in het voortgezet onderwijs maken leraren er meer gebruik van. De mogelijkheden om leerlingen te activeren het Fries daadwerkelijk te gebruiken, worden weinig benut: leraren laten leerlingen zelden spreekbeurten houden of werkstukken maken in het Fries.

Onderwijstijd. In het basisonderwijs krijgen leerlingen, gerekend over hun hele schoolperiode, hooguit tweehonderd uur Fries. In het eerste en het tweede leerjaar van het voortgezet onderwijs krijgen leerlingen op vestigingen waar Fries wordt gegeven, dit vak praktisch altijd één lesuur per week. In hogere leerjaren, als leerlingen zich voorbereiden op het eindexamen, reserveren scholen per week twee, drie of zelfs vier lesuren voor Fries.

Leerlingvolgsysteem niet toereikend. De meeste scholen beschikken niet of nauwelijks over instrumenten om de vorderingen in de Fries taal van hun leerlingen te volgen. Ook dat vormt een belangrijke belemmering voor gerichte differentiatie tijdens de lessen. De doorgaande lijn in de ontwikkeling van het Fries wordt belemmerd doordat er in het basisonderwijs maar mondjesmaat sprake is van afstemming met peuterspeelzalen of kinderdagverblijven aan de ene kant en met het voortgezet onderwijs anderzijds. De mogelijkheden om in het voortgezet onderwijs een doorgaande leerlijn van begin tot examen te volgen, zijn verruimd.

Directies zijn vaak onvolledig geïnformeerd over de competenties in en bevoegdheid voor het Fries van hun leraren. Van mogelijkheden tot nascholing wordt maar spaarzaam gebruik gemaakt. De leertijd voor het vak Fries beperkt zich in het basisonderwijs doorgaans tot hooguit drie kwartier per week. Daarnaast gebruikt een deel van de scholen het Fries als voertaal bij creatieve vakken of het bewegingsonderwijs. Verschillende vo-scholen clusteren de lessen in Friese taal en cultuur als project. Fries krijgt daardoor de positie van een restvak. Het aanbod in de basisvorming schiet veelal tekort om de kerndoelen te kunnen bereiken.

19-04-2006, FFU wil snel ombouw van Fryske Akademy

LEEUWARDEN - De provincie Fryslân moet nog voor de statenverkiezing in 2007 serieus werk maken van de ontwikkeling van de Fryske Akademy tot internationaal instituut voor minderheidstalen. Dat schrijft de FFU (Feriening Frysk Underwiis) in een brief aan gedeputeerde en provinciale staten. De FFU is teleurgesteld dat de provincie in de begroting 2007 met geen woord rept over de plannen met de Fryske Akademy.

Die plannen stonden wel in het bestuursakkoord over de periode 2003-2007. Volgens de FFU is van de ombouw tot nu toe niets terecht gekomen.

De tijd is rijp om nu actie te ondernemen, stelt Sytze Hiemstra in de brief. De nieuwe directeur van de Fryske Akademy, Reinier Salverda, gaat op 1 juni aan de slag en heeft internationale ervaring op wetenschappelijk gebied. Gedeputeerde Bertus Mulder heeft de nodige contacten in Europees verband.

Bovendien wil ook de gemeente Leeuwarden de positie van de stad versterken als nationaal en internationaal centrum voor diensten en kennis. De Fryske Akademy als internationaal instituut zou daar prima in passen. Hiemstra wijst er verder op dat er geld  klaar ligt. Hij denkt aan de Nuon-gelden en de pot voor de Zuiderzeelijn.

Boarne: Leeuwarder Courant, 19-04-2006

Neiskrift FFU:
Sjoch foar it folsleine brief op ús webstek by ‘Brieven 2006, útgien’, 18-04-2006 of klik op: FFU-(1) Fryske Akademy kennissintrum minderheidstalen.pdf. Us brief hat fertuten dien. De FNP-steatefraksje meelt ús dat de fraksje op 19 april 2006  yn de Steaten in moasje yntsjinne hat by de behanneling fan punt 7B ‘kaderbrief 2007’. Oan in stimming is it net takommen, omdat it Kolleezje de moasje oernommen hat. De moasje jout útfiering oan in stikje fan it Kolleezje-akkoart en it Stedskonvenant tusken Ljouwert en de Provinsje.

De FFU en Ried fan de Fryske Beweging binne dêr fansels tige wiis mei.

19-04-2006, FFU wil behoud Mercatorproject

LEEUWARDEN - De Feriening Frysk Underwiis (FFU) springt in de bres voor het Mercatorproject van de Fryske Akademy in Leeuwarden. Eind maart werd bekend dat Mercator in zijn voorbestaan wordt bedreigd vanwege onzekerheid over Europese subsidies.

De FFU roept zowel gedeputeerde als provinciale staten van Fryslân op om in actie te komen. De provincie zou in Europees verband voor een oplossing moeten zorgen, aldus de FFU in de brief.

Bij het Mercatorproject wordt informatie verzameld over onderwijs in de Europese minderheidstalen, zowel in Leeuwarden als in Wales en Catalonië. In Leeuwarden werken er acht mensen aan. De FFU is bang dat deze mensen zullen omkijken naar ander werk, zolang ze geen zekerheid krijgen over voortzetting van het project, dat al twintig jaar bestaat.

Boarne: Leeuwarder Courant, 19-04-2006

14-04-2006, Dorpsbewoners helpen buren bij cursus Fries

Goënga - De Afûk heeft in Goënga het afgelopen jaar geëxperimenteerd met een nieuwe aanpak van de cursus Fries voor niet-Friestaligen. Het verschil met de traditionele cursussen zit hierin, dat er bij de cursisten een groep skewielers (begeleiders) is toegevoegd. Deze Friese dorpsgenoten van de cursisten stimuleren hen om het Fries zoveel mogelijk te gebruiken. Bijkomend voordeel is dat de Friezen zelf ook kritischer kijken naar hun eigen taal en in hun taalgebruik correcter worden, aldus de Afûk. Verder heeft de cursus de sociale samenhang in het dorp versterkt. Het is nog niet bekend of de aanpak een vervolg krijgt.

14-04-2006, Taal niet in trek op populaire Fryske Dei

HARLINGEN – De 265 brugklassers die gisteren enthousiast deelnamen aan de eerste Fryske Dei op rsg Simon Vestdijk in Harlingen, waren voor veel te porren, maar nauwelijks voor de taal. Hooguit vijf kinderen toonden trek in een lesje Fries.

Allerlei andere activiteiten waren daarentegen wel populair: een ‘ûndersetter’ of ‘mûsmatte’  maken bijvoorbeeld, beide voorzien van Friese teksten of motieven. Ook een excursie naar het Noarderleech trok erg veel belangstelling.

Het initiatief voor de Fryske Dei is van docent Duits Hein Keekstra, die samen met een kleine tien andere collega’s ijvert voor meer Fries op school. Zij hadden de dag breed opgezet, omdat het Fries volgens Keekstra “net allinnich taal is, mar ek kultuer”.

En dus konden de leerlingen zich inschrijven voor 22 verschillende ‘wurkwinkels’, variërend van sporten als kaatsen en Fries dammen (onder leiding van kampioen Teake Kooistra uit Hartwerd), bezoeken aan het Planetarium (Franeker) of de terpafgraving in Wijnaldum, tot mythen, sagen en sprookjes.

Ook al was er veel te kiezen, de taal blijft volgens Keekstra het hart van de zaak. Hij is verbaasd dat er weinig animo is voor een taalles. Verklaren kan hij het niet. “Fries is niet leuk”, zegt leerling Manon Jaarsma uit Harlingen. De cultuur wel, vindt haar neef Kevin Jaarsma uit Arum. “Dingen doen in het Fries is leuk. Dat doe je bijna nooit.”

De leerlingen passen wat dat betreft bij hun school, die een formele ontheffing heeft om Fries te doceren. De schoolleiding voelt weinig voor uitbreiding van het aantal taallessen, maar staat van harte achter de Fryske Dei.

Boarne: Leeuwarder Courant, 14-04-2006

Neiskrift  FFU:
It moai inisjatyf fan Keekstra en syn kollega’s út de wurkgroep ‘Hannen en Fuotten’ (sjoch ek ûnder ‘Aktueel’, 27-03-2006, Groep leerkrachten wil meer Fries op Harlinger school). De FFU hat dêr grutte wurdearring foar.

14-04-2006, ‘Je krijgt een 6, maar het had een 3 moeten zijn’

Steeds meer scholen voeren competentiegericht onderwijs in, waarbij kennisvergaren ondergeschikt is aan vaardigheden opdoen. Dat het beter is, is nooit bewezen. Het verzet van docenten, studenten en ouders tegen het ‘wilde experiment’ groeit.

Door Mayke Calis en Atze Jan de Vries
Drie tweedejaarsstudenten milieukunde in Leeuwarden staan buiten te kletsen. De modieuze leermethode ‘Competentiegericht onderwijs’ kennen ze. Daarbij werken studenten zoveel mogelijk zelfstandig aan kennis, vaardigheden en hun mentaliteit, terwijl de docenten begeleiden en coachen.

Sander Holthuijsen uit Hoorn is kritisch. Hij heeft liever colleges van docenten dan dat de student veel zelf moet uitzoeken. “En als je dan iets interessants hoort, ga je daar heus wel mee verder.” Jan Hessel Miedema uit Buitenpost zit op dezelfde lijn: “Een leraar kan jou veel sneller op een bepaald niveau brengen dan dat je dat zelf kunt.” Inhoudelijk vind hij het niveau laag. Veel opdrachten, te gemakkelijke tentamens en te hoge cijfers. “Twee uurtjes aan een werkstuk gewerkt. Je krijgt een 6, maar het had een 3 moeten zijn.”

Het competentiegericht leren is de laatste jaren als een soort toverformule opgerukt in onderwijsland. Hogescholen dwepen ermee en ook in het mbo, het voortgezet onderwijs en basisonderwijs wordt er lovend over gesproken.

Het traditionele onderwijs, zeggen voorstanders van nieuwe vormen van leren, heeft geen antwoord op het groeiende motivatiegebrek van hun leerlingen. Competentiegericht leren probeert onderwijs weer leuk te maken door scholieren en studenten meer autonomie te geven over hun eigen leerproces.

Rampzalig, oordelen tegenstanders [dêr heart de FFU ek by]. Studenten krijgen amper nog vaklessen, laat staan tentamens, en zijn alleen nog maar bezig met het werken in groepjes aan projecten. De nieuwe Vereniging voor Beter Onderwijs Nederland wil het toenemende verzet bundelen. De remedie is volgens de vereniging het onderwijs niet te laten bepalen door de overheid of schoolmanagers, maar door vakbekwame leraren.

“Competentiegericht leren is een geloofsartikel geworden”, zegt Greetje van der Werf, hoogleraar onderwijzen en leren aan de Rijksuniversiteit Groningen. Van der Werf stelt dat deze onderwijsvorm overal zonder slag of stoot wordt ingevoerd, zonder dat uit onderzoek is gebleken dat het effectief is. Ook de Onderwijsraad pleitte onlangs voor meer onderzoek.

Minister Maria van der Hoeven wil dat alle mbo-instellingen in 2008 competentiegericht onderwijs geven. Rob Martens, universitair hoofddocent onderwijsinnovatie en motivatie aan de Universiteit Leiden vat het nieuwe leren samen als een ‘wild experiment’. Positief vindt hij de nadruk die gelegd wordt op motivatie. Als je iets leuk vindt, onthoud je het beter en wil je er ook meer van weten.” Verontrustend vindt hij dat docenten die er kritisch tegenover staan, worden geïntimideerd.

Jan Bouwens, hoogleraar accounting aan de Universiteit Tilburg, ziet het niveau van de hbo-studenten dramatisch dalen. Het nieuwe onderwijs faalt in zijn ogen, omdat er maar weinig studenten zijn die zonder begeleiding, duidelijke structuur, puur vanuit zichzelf de motivatie kunnen halen om te leren. “Alleen iemand als Einstein kan dat.”

www.beteronderwijsnederland.nl

Boarne: Leeuwarder Courant, 14-04-2006

13-04-2006, Vereniging tegen ‘nieuwe leren’

DEN HAAG (GPD) - Het verzet van docenten, ouders en hoogleraren tegen het zogenoemde nieuwe leren groeit. In deze onderwijsvorm, die de afgelopen jaren massaal is ingevoerd, speelt kennis een ondergeschikte rolen staan vaardigheden van leerlingen centraal.

Om de krachten te bundelen hebben docenten en ouders de Vereniging voor Beter Onderwijs Nederland (VBON) opgericht. Doel is de vakdocent in ere te herstellen en meer vakinhoudelijk onderwijs te stimuleren. Voorzitter is cultuurfilosoof Ad Verbrugge. In het comité van aanbeveling zitten tientallen prominenten, onder wie Ayaan Hirsi Ali , Paul Scheffer en Arnold Heertje.

De critici menen dat het niveau van het Nederlandse onderwijs de laatste decennia over de hele linie is gedaald. Het onderwijs verschraalt, leraren verliezen motivatie en kundigheid, en leerlingen worden slecht opgeleid of stoppen voortijdig met hun opleiding. Oorzaken zijn volgens de initiatiefnemers falend overheidsbeleid, foute opvattingen over bestuur en organisatie en verkeerde ideeën over hoe leerlingen kennis verwerven.

“Het niet opleggen van duidelijke eisen aan onze kinderen en jongeren is een vorm van verwaarlozing, die grote schade berokkent aan generatie leerlingen. Dit geldt ook het niet nemen van de verantwoordelijkheid voor hun vorming, onder het mom van hun zogenaamde zelfstandigheid”, zegt de VBON.

Volgens de vereniging misbruiken scholen het nieuwe leren om leerlingen en studenten zo snel mogelijk te laten afstuderen. “Tentamens zijn bijna allemaal vervangen door projecten waarvoor praktisch iedereen slaagt”, aldus hoogleraar Jan Bouwens van de Universiteit Tilburg.

Docenten zeggen dat ze door het management onder druk worden gezet om studenten binnen de vastgestelde termijn te laten slagen. Dit is lucratief, omdat hogescholen en mbo-instellingen door het rijk worden bekostigd op basis van het aantal gediplomeerden. De politiek en grote onderwijsorganisaties zijn volgens VBON niet in staat of van zins om het tij te keren.

Boarne: Leeuwarder Courant, 13-04-2006

Neiskrift FFU:
It net oplizzen fan dúdlike easken oan de learlingen docht benammen it ûnderwiis yn de Fryske taal en kultuer oant hjoed de dei grutte skea. Soks is in foarm fan kultuerpedagogyske ferwaarleazging dy’t syn wjergea net hat yn de Nederlânske Steat. Tink bygelyks oan it drama om ta lykweardige  kearndoelen foar it Frysk te kommen. Oan dy foarm fan kulturele genoside is noch altiten net in ein kommen. Oars hie der net in Feriening Frysk Underwiis wêze hoegd en in Fryske Beweging. Sjoch ek ús útgeande FFU-brieven op dit webstek en de reaksjes dêrop. Dat der no ek al in Vereniging voor Beter Onderwijs Nederland oprjochte wurde moat om foarmen fan ‘nij learen’ te bestriden, wiist foar de takomst net op folle goeds.

10-04-2006, ‘Leeuwarden moet in Fries antwoorden’

LEEUWARDEN – De gemeente Leeuwardern moet Friestalige brieven en e-mails in diezelfde taal beantwoorden. Dit wil Sybren Posthumus van de FNP laten vastleggen. ‘Wy binne foar in folgjend taalbelied. De gemeente soe fragen beantwurdzje moatte yn deselde taal dy’t de fraachsteller keazen hat.”

Elf Friese gemeenten hebben deze regel al vastgelegd. Overigens beantwoordt Leeuwardern ook nu al vaak vragen in het Fries. “Mar it soe ûndúdlikens jaan kinne as dat net fêstlein is”, zegt Posthumus. “Jo moatte soarchfâldich omgean mei de sawat 25.000 Frysktaligen yn Ljouwert.”

Boarne: Leeuwarder Courant, 10-04-2006

10-04-2006, Taalstrijders zoeken steun in Kamer

LEEUWARDEN – Ze zien geen heil meer in een beroep op de minister van onderwijs. Daarom stappen ze maar naar de Tweede kamer. De Feriening Frysk Underwiis en de Ried fan de Fryske Beweging zoeken in het parlement steun voor hun visie dat de Fries taal een prominenter plek moet krijgen binnen het basis- en voorgezet onderwijs.

In het Europese Handvest voor regionale talen en talen van minderheden staat het zo duidelijk: een ‘aanmerkelijke deel’ van de lessen in het basisonderwijs in Friesland moet aangeboden worden in de Friese taal. Wat het woordje ‘aanmerkelijk’ echter precies betekent, is niet zo duidelijk. Mee daarom komt het Fries er in het basisonderwijs nog altijd bekaaid af. De Feriening Frysk Underwiis en de Ried fan de Fryske Beweging vinden dat er een wet moet komen, waarin staat dat een ‘aanzienlijk’ deel van het onderwijs in deze provincie Friestalig moet zijn. Niet alleen moet het Fries als vak gedoceerd worden, maar ook moet het Fries spreek- en instructietaal zijn bij andere vakken. Biologie of aardrijkskunde bijvoorbeeld.

In januari 2005 en juni 2005 hebben deze organisaties de minister al om zo’n wet gevraagd, maar tevergeefs. Daarom stappen zij nu naar de Tweede kamer: “Wij dringen er met klem bij u op aan het initiatief te nemen”. Ze wilen meer Fries in het basisonderwijs, maar ook in het speciaal en voortgezet onderwijs.

Boarne: Leeuwarder Courant, 10-04-2006

FFU:
Sjoch hjirûnder ‘links’ foar de korrespondinsje oer dizze kwestje(s) of by ‘brieven 2005’.

FFU-útgien:
- 22-06-2005 Ryk (OCW) : Lykweardigens en lykberjochtiging Frysk yn it basis- en spesjaal ûnderwiis: FFU-Lykweardichhheid kearndoelen en ferplichte ynstruksjetaal.pdf
- 15-03-2005 Ryk (OCW) : Lykweardigens kearndoelen en ynstruksjetaal Frysk yn it basis- en spesjaal ûnderwiis:FFU-Frysk ferplichte ynstruksjetaal en spegeling kearndoelen.pdf
- 02-01-2005 Ryk (OCW): Ferplichting Frysk as fiertaal yn de basisskoallen en it spesjaal ûnderwiis: FFU-Frysk as fiertaal.pdf

FFU-ynkommen:
- 08-08-2005 Ryk (OCW): Lykweardigens en lykberjochtiging Frysk yn it basis- en spesjaal ûnderwiis: OCW-Wetlike ferankering Frysk as ferplichte ynstruksjetaal en lykweardigens kearndoelen Fryske taal oan dy fan Nederlânsk.pdf
- 02-05-2005 Ryk (OCW): Lykweardigens kearndoelen en ynstruksjetaal Frysk yn it basis- en spesjaal ûnderwiis: OCW-Frysk ferplichte ynstruksjetaal en spegeling kearndoelen Frysk en Nederlânsk.pdf
- 21-02-2005 Ryk (OCW): Ferplichting Frysk as fiertaal yn de basisskoallen: OCenW-Frysk as fiertaal.pdf

08-04-2006, New Frisian language movie hits the Dutch cinemas

Ljouwert - Leeuwarden, Saturday, 08 April 2006 by Onno P. Falkena  

Speaking Frisian in the movies seems to be a piece of cake for Dutch actors such as Ricky Koole, Jochum ten Haaf and Bastiaan Ragas. Neither of them grew up in Friesland or in a Frisian speaking environment, but they convince as the leading characters in the new Frisian language movie 'Sportman fan 'e ieu' (Sportsman of the century) which comes across as a modern Frisian fairytale.

The cast had their own Frisian language coach on set. In the movie the Frisian sounds very natural, but some of the minor roles in the movie produce a peculiar Frisian to the ears of a Frisian audience.

Fortunately, many other roles are played by Frisian actors such as Joke Tjalsma, Freak Smink, Tamara Schoppert and Piter Verhoeff.

The movie of young director Mischa Alexander had its premiere last Monday in four cinemas in the Frisian capital of Ljouwert/Leeuwarden. One cinema was not big enough to host all invited.

Sportsman fan 'e ieu is a very original story. The sportsman in the title does not refer to a speedskater or pelota player - the most popular Frisian sports. The sportsman in the story is a pole sitter. Pole sitting is a rare Frisian sport between men who try to prove that they are able to sit on a pole in a canal or lake longer than everybody else. Pole sitting matches sometimes took days. In recent years there have been no pole sitting events.

For the leading character, Taeke Jongsma (the sportsman), pole sitting is a part of his protest against poverty and injustice. It is also his way of not participating in a dishonest society.

But the movie is also a moving love story between Taeke and Tjitske, who is always around when Taeke is sitting on a pole. At a turning point in the movie Taeke loses the love of his life, because he stays on his pole when Tjitske needs him most. She then decides to marry Taeke’s worst enemy, the son of a rich farmer....

The setting of the epic story is social injustice. There are several big scenes such as a demonstration by communists in the Frisian capital and scenes of the liberation of Friesland after the German occupation. These scenes are, however, less convincing than the slightly absurd main theme of the picture: the struggle for life and love of a charming young pole sitter.

The movie was shot at various colourful and unspoiled locations in the Frisian countryside. Because both Frisian broadcaster Omrop Fryslân in the Netherlands and German broadcaster NDR act as co-producers a few parts of the movie have been shot in Ostfriesland in Germany as well and a few roles in the movie are performed by German actors.

In the near future Omrop Fryslân will broadcast the movie in Frisian, but on German television the movie will be dubbed in German and the Frisian carefully learned by the cast will remain unheard.

Movie producer Emjay Rechsteiner believes that the movie should go to the German cinema with subtitles, but it is still uncertain whether this will happen. (Eurolang 2006)

Websites: http://www.sportmanvandeeeuw.nl/ - official website of the movie (Dutch only) www.omropfryslan.nl - features a making of the sportman fan 'e ieu, which can be watched on-line (Frisian, Dutch, English)

  08-04-2006, Cursus Fries voor predikanten hervat

LEEUWARDEN – De Yntertsjerklike Kommisje foar de Fryske Earetsjinst en de Afûk hervatten de cursus Fries verstaan en lezen voor niet-Friestalige predikanten. De leergang werd tussen 1986 en 2003 ook al gegeven aan in totaal zo’n honderd theologen. Docent Jan Postma werd echter ziek en overleed. De nieuwe cursus wordt gegeven door dominee Elly Hessel uit Leeuwarden.

06-04-2006, Regionale televisiezenders willen meer geld van rijk

DEN HAAG – Regionale televisiezenders moeten veel meer geld van de overheid ontvangen. Gebeurt dit niet, dan krijgen ze het steeds moeilijker om de strijd aan te gaan met de landelijke stations en zullen ze niet in staat zijn een breed publiek te bereiken. De regio-tv bevindt zich in een kwetsbare positie en slaagt er door een beperkt programma-aanbod niet in meer kijkers te bereiken, concluderen de omroepen.

In een rapport dat belangenorganisatie Roos van de regionale omroepen vanmiddag in Den haag heeft aangeboden, staat niet hoeveel geld erbij moet. Ze ontvangen nu zo’n € 122 miljoen op jaarbasis van rijk en provincies. De zender willen voor de ontwikkeling van programma’s evenveel aanspraak kunnen maken op media- en cultuurfondsen van de overheid als hun landelijke collega’s.

Regionale soapseries als ‘Baas boppe Baas’ hebben zich volgens Roos ontwikkeld tot kijkcijferkanonnen, maar in de dagelijkse nieuwsprogramma’s zit door de beperkte financiële middelen weinig vooruitgang. “In de vechtmarkt die televisie is, wordt het steeds moeilijker om op die manier een sterke positie op te bouwen.” De regionale radio is al jaren een publieksfavoriet, meldt het rapport, al is dat publiek relatief oud en lukt het zonder extra steun niet om jongeren aan te spreken.

De regiozenders vinden dat zij een steeds belangrijker taak krijgen omdat door saneringen in de dagbladwereld en het uitblijven van commerciële regionale zenders het lokale medialandschap zou verschralen. Oprop Fryslân zag eerder dit jaar een poging mislukken om te proberen de overheidssubsidie te verdrievoudigen.

Boarne: Leeuwarder Courant, 06-04-2006

Neiskrift FFU:
Sjoch ek by ‘Aktueel’, 16-04-2006, Staatssecretaris tegen miljoenenclaim Omrop en Provincie naar Remkes voor extra geld Omrop.

Fansels stypje wy it stribjen nei mear jild. Omrop Fryslân kin ommers fan grutte edukative wearde wêze foar it Frysk as de Fryske taal kwantitatyf en kwalitatyf goed en geef brûkt wurdt troch de meiwurkers en yn tv-drama. De Omrop heart wat de taalkwaliteit oanbelanget, in foarbyld te wêzen foar de opgroeiende generaasje. Dêr falt noch in soad oan te ferbetterjen. De FFU hat de Omrop op 02-12-2004 in brief stjoerd oer de taalnoarm en it taalgebrûk en oanstien op ferbettering: FFU-Taalnoarm Omrop Fryslân.pdf.

06-04-2006, Heerenveen waardeert het gebruik van ‘plezierig’ Fries

HEERENVEEN – Het college van burgemeester en wethouders wil weer subsidie verlenen voor cursussen Fries. De bijdrage aan het scholingsinstituut Afûk werd in 2003 geschrapt. Vanaf 2007 kan de instantie weer rekenen op een waarderingsbijdrage van € 3500 per jaar.

Heerenveen loopt niet reuze voorop met het gebruik van de Friese taal. De nu uitgekomen notitie Friese Taal en Cultuur is ook niet zonder reden in het Nederlands opgesteld. Iedere burger moet in zijn of haar moedertaal met de gemeente kunnen communiceren. Maar actieve beheersing van het Fries is voor ambtenaren niet verplicht.

Gemiddeld doen jaarlijks 56 Heerenveners mee aan een cursus Fries. De subsidie aan de Afûk is nodig om de cursussen betaalbaar te houden. Heereneveen streeft ernaar dat het Fries en het Nederlands “op een plezierige en aansprekende manier” naast elkaar gebruikt kunnen worden in de gemeente.

05-04-2006, Provincie pompt geld in scholen
 
Van onze verslaggever
LEEUWARDEN – De basisscholen in Friesland moeten in 2015 tot de beste van het land behoren. Het provinciebestuur wil alleen al tot 2010 bijna € 10,6 miljoen investeren om dit doel te bereiken. Taal en rekenachterstanden moeten de komende jaren worden weggewerkt.

Vooral door het taalonderwijs te verbeteren moeten de basisscholen een voorsprong nemen op scholen elders in het land, vinden gedeputeerde staten. Meertaligheid is volgens gedeputeerde Bertus Mulder hét middel om leerlingen wat extra’s mee te geven. De provincie geeft scholen de suggestie om hier veel meer mee te doen. Pabo-studenten krijgen hulp om het ‘foech Frysk’ te halen. […]

Boarne: Leeuwarder Courant, 05-04-2006 [stikje fan it artikel]

01-04-2006, Douwe de Vries weg als ‘grutboer’ van Tresoar

LEEUWARDEN – Het zetten van zijn handtekening onder het contract voor de digitalisering van 250 jaar Leeuwarder Courant was de laatste handeling die Douwe de Vries gistermiddag als directeur van Tresoar in Leeuwarden heeft verricht. Hij deed dat tijdens een drukbezochte afscheidsreceptie.

De Vries (64) speelde een belangrijke rol in de fusie van het Ryksargyf, de Provinciale Bibliotheek en het Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum, waaruit Tresoar in 2002 is ontstaan. Van 1990 tot 2002 was hij Rijksarchivaris.

Gedeputeerde Bertus Mulder schetste in zijn toespraak hoe boerenzoon De Vries, in 1966 als vrijwilliger begonnen, “as in besiele man mei in missy” die in de loop der jaren steeds  belangrijker werd voor het Ryksargyf. “It Ryksargyf en Tresoar wiene eins syn pleats. Hy is dêr fan lytsfeint grutboer wurden.”

Commissaris van de koningin Ed Nijpels roemde De Vries om zijn rol bij de ontsluiting en digitalisering van de schatten van Tresoar. Met 1300 bezoekers en 45.000 zoekvragen per dag is die van Tresoar de best bezochte regionaal-historische website van Nederland. Nijpels benoemde De Vries tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau.

Boarne: Leeuwarder Courant, 01-042006

31-03-2006, Statuut Catalonië door parlement

Door onze correspondent
Madrid, 31 maart. Het statuut voor de Spaanse regio Catalonië, dat de afgelopen maanden voor grote spanning tussen regering en oppositie zorgde, is gisteren aangenomen door het Spaanse parlement. Met het statuut krijgt Catalonië meer bevoegdheden en autonomie ten opzichte van Madrid.

In een fel debat noemde de conservatieve oppositieleider Mariano Rajoy het statuut “een kolossale vergissing”, het begin van het eind van de staatsvorm zoals die na de dictatuur van Franco is ontworpen. Een absolute meerderheid stemde voor. Behalve de conservatieve oppositie stemde ook de Catalaanse Republikeinse Partij ERC – coalitiegenoot van de regioregering, aanvankelijk voorstander en een van de initiatiefnemers van het nieuwe statuut – tegen.

De goedkeuring van het nieuwe statuut wordt gezien als een breuk in de brede parlementaire consensus die ruimt dertig jaar het beleid in grote staatsrechtelijke kwesties heeft bepaald.

In conservatieve kring bestaat de vrees dat de regio nu zal streven naar een eigen staat. Vooral de term‘natie’ bij de definiëring van Catalonië in de preambule van het statuut, wekt de woede van de conservatieve Partido Popular. Volgens de oppositie is dit een verkapte wijziging van de Spaanse grondwet, die de huidige staatsvorm van zeventien onafhankelijke regio’s zal ondergraven.

De Spaanse premier José Luis Rodríguez Zapatero nam geen deel aan het debat. Volgens zijn woordvoerder was dit van meet af aan de bedoeling. Van verschillende zijden werd er evenwel op gewezen dat de wapenstilstand van de Baskische terreurorganisatie ETA de afgelopen dagen voor een gemeenschappelijk optrekken met de oppositie heeft gezorgd  en dat er binnen de regering geen behoefte was om dat beeld te verstoren in een fel debat over het Catalaanse statuut.

Het nieuwe statuut zal nu worden behandeld door der Senaat. Vervolgens wordt de tekst onderworpen aan een volksraadpleging in Catalonië die voor juni is voorzien.

29-03-2006, Remkes: agent die Fries leert, krijgt meer respect

DEN HAAG - Het respect voor de politie in Friesland zal toenemen als agenten zich bekwamen in de Friese taal, verwacht minister Johan Remkes van binnenlandse zaken. Hij stelt zich achter de burgemeesters Geert Dales (Leeuwarden) en Johanneke Liemburg (Littenseradiel) die, na aanvankelijke meningsverschillen, het Fries bij de politie willen bevorderen.

Remkes spreekt zich naar aanleiding van vragen die Eerste-Kamerlid Henk ten Hoeve (Onafhankelijke Senaatsfractie) alsnog uit over de kwestie die in januari speelde. Ten Hoeve zag een speciale taalwet als oplossing om de positie van het Fries te versterken en zo discussie over het gebruik ervan te voorkomen. Maar Remkes vindt dit overbodig. Het gebruik van het Fries is volgens hem al via andere wetten en handvesten voldoende geregeld.

27-03-2006, Groep leerkrachten wil meer Fries op Harlinger school

HARLINGEN - Meer Fries op school, dat is het doel van de werkgroep ‘Hannen en Fuotten’, waarin acht medewerkers van rsg Simon Vestdijk in Harlingen zich hebben verenigd. De groep houdt op 13 april een Fryske Dei voor de 265 brugklassers. Initiatiefnemer Hein Keekstra hoopt dat het Fries op termijn een examenvak wordt op zijn school.

Slechts een klein aantal brugklassers krijgt Friese les. Simon Vestdijk heeft een vrijstelling gekregen voor het vak Fries in de brugklas vanwege het grote aantal Nederlandstalige leerlingen op school. Sommige scholieren volgen het vak vrijwillig. Tijdens de Fryske Dei maken de leerlingen kennis met sportieve, culturele en economische aspecten van Friesland.

Maart 2006, Ynterfrysk Kongres

Fan 5 – 7 maaie is der wer in Ynterfrysk Kongres. Plak: Nordsee Akademie Leck (Nordfriesland; yn Noard-Dútslân by de Deenske grins).

Opjaan by:
Frasche Rädj – Friesenrat Sektion Nord e.V.
Geschäftsstelle
Schmiedestrasse 11 / NIC

D – 25899 Naibel/Niebül

Oankomst: freed 5 maaie, 18.00 oere. It kongres wurdt besletten mei in ekskurzje foar ynteressearre dielnimmers op snein, 7 maaie (en duorret oant sawat 15.00 oere; gjin kosten).

De kosten binne: folpinsjon foar trije dagen likernôch € 100 en foar twa dagen sa’n  € 55 en wurde by oankomst yn de Nordsee Akademie kontant betelle. Hat men gjin sliepplak fanneden, dan lizze de kosten foar 5 maaie op € 12 en foar 6 maaie op  € 22 p.p. (ynkl. iten). De oanmelding slút op 10 april 2006.

22-03-2006, Meer Friese bronnen op internet

LEEUWARDEN - De Fryske Akademy en Tresoar maken samen bronnen op het gebied van de Friese taal, cultuur en geschiedenis op internet toegankelijk. Die samenwerking hebben ze gisteren met handtekeningen bevestigd.

Dit was tevens het startsein voor de site www.wumkes.nl. Die bevat digitale versies van naslagwerken over Friese cultuur en literatuur, zoals werken van Wopke Eekhoff en J.J. Kalma en alle artikelen uit de Vrije Fries van 1839 tot 1930.

De site is genoemd naar Geert Aeilco Wumkes, bibliothecaris van de vroegere Provinciale Bibliotheek. Het is de tweede site uit de samenwerking tussen Akademy en Tresoar, na het historisch-geografisch informatiesysteem (www.hisgis.nl).

16-03-2006, Friesland wil voor taal meetinstrument

LEEUWARDEN - De Europese Unie moet een truc bedenken om de taalpolitiek van verschillende landen goed met elkaar te kunnen vergelijken. Dat zei gedeputeerde Bertus Mulder vandaag in Straatsburg op een congres van regionale overheden. Een vergelijking kan volgens hem duidelijk maken in welke mate landen Europese afspraken over minderheidstalen nakomen.

15-03-2006, Provincie wil inspectie van onderwijs terug

LEEUWARDEN - De Inspectie van het Onderwijs moet weer een kantoor openen in Leeuwarden. Het provinciebestuur wil weer een eigen vestiging voor Friesland. De belangen van het onderwijs worden niet goed behartigd vanuit Groningen.

“It is fan it grutste belang dat it ûnderwiis yn dizze provinsje folge wurdt troch in ynspeksje dy’t der ferstân fan hat. Foar de skoallen en foar de bern”, zegt gedeputeerde Bertus Mulder. Hij heeft de Friese wens onder de aandacht van onderwijsminister Maria van der Hoeven gebracht.

Drie jaar geleden sloot de inspectie haar kantoor in Leeuwarden, waar vijf mensen werkten. Sindsdien is de betrokkenheid volgens Mulder afgenomen.

Mulder mist nu regie. Een eigen kantoor in Friesland zou de betrokkenheid van de inspecteurs vergroten. “Dan witte sy better wat hjir spilet.” Mulder wil vooral een actievere rol van de inspectie waar het gaat om de Friese taal en cultuur in het onderwijs. “Dat hinget der no mar wat by.”

Harm van Gerven, voorlichter van de Inspectie van het Onderwijs, stelt dat het hebben van een kantoor in Friesland niets uitmaakt voor de kwaliteit van de inspectie. Hij denkt dan ook dat Mulders voorstel weinig kans heeft. “Wij doen geregeld onderzoek in de provincie, ook naar het gebruik van het Fries. In april komt er weer een rapport over of scholen voldoen aan de basiseisen.”

Boarne: Leeuwarder Courant, 15-03-2006

Neiskrift FFU:
It ferdwinen fan de Fryske ynspeksje nei Grins hat in misse set west. De ynspeksje is op ien ynspekteur nei, dy’t dwaande is it Afûk-A-diploma te heljen, alhiel net Fryskkundich. En harren Frysksinnigens wurdt der dêr yn Grins grif ek net better op. Dêr hawwe wy skerpe krityk op. Wy stypje Mulder sadwaande yn syn stribjen. Wy beskôgje it lykwols as in earste stapke op wei nei in grutter foech foar de provinsje op it stik fan it ûnderwiis yn de Fryske taal en kultuer. De provinsje soe de ynspeksje op dat mêd sels oanstjoere moatte, funksjeseasken stelle moatte en de ynspekteurs (mei) beneame moatte as se  Fryslân as har wurkterrein hawwe.

Wat wolle wy?
Yn it 10-punteplan fan de FFU stiet oer de ynspeksje it neikommende:
Wy wolle dat de ynspeksje foldwaande Fryskkundich is. Dy moat de kwaliteit fan it ûnderwiis yn it Frysk en de Fryske skiednis op basis fan eigen ûndersyk beoardielje kinne, dy befoarderje en dêroer rapportearje kinne. Dat sil net ta ien ynspekteur beheind bliuwe meie. Alle ynspekteurs foar basis- en fuortset ûnderwiis dy’t Fryslân as har wurkterrein hawwe, sille dêr oan foldwaan moatte. Wy tinke oan in op syn minst mûnlinge en skriftlike behearsking op it nivo fan de Afûk-akte, mar it nivo fan in twaddegraads foech Frysk hat ús foarkar.

13-03-2006, Interfries woordenboek op komst

LEEUWARDEN - De Duitser Pascal Anton is bezig met een Interfries woordenboek. Ik het boek wordt het Fries uit onze provincie, het Noord-Duitse Fries en het Sealtersk-Fries naast elkaar gelegd. Anton, die zaterdag uit belangstelling aanwezig was op de vergadering van de Ried fan de Fryske Beweging, gaat volgend jaar aan de Noordelijke Hogeschool in Leeuwarden Fries en Duits studeren. Hij denkt het woordenboek over drie maanden uit te kunnen brengen.

10-03-2006, ‘Tin iis’ en ‘De sûnde fan Haitze’ de tiid treast

‘Tin iis’ fan Tiny Mulder en ‘De sûnde fan Haitze Holwerda’ fan Ulbe van Houten binne troch de lêzers fan de Leeuwarder Courant it faakst neamd as boeken dy’t in plakje fertsjinje yn de Fryske lêzerscanon. Fan de 96 ynstjoerders krigen beide boeken likefolle stimmen: 40. ‘De fûke’ fan Rink van der Velde en ‘De wuttelhaven del’ fan Steven de Jong einigen beide mei 34 stimmen op it twadde plak. Wat trije fan de boeken, ‘Tin iis’, ‘De fûke’ en ‘De wuttelhaven del’ mien hawwe, is dat se har yn de Twadde Wrâldoarloch ôfspylje.

Yn de toptsien binne fierder de boeken trochkrongen dy’t yn de jierren sechstich frijwat opskuor joegen, ‘De smearlappen’ fan Anne Wadman en ‘Fabryk’ fan Trinus Riemersma. De lettere boeken fan Wadman hawwe by de lêzers nea wer sa’n yndruk makke. Riemersma is it, wat de lêzers oanbelanget, wol slagge om syn debút te oertreffen. Mei syn magnus opus ‘De reade bwarre’ komt er op tritich listjes foar.

Wy hiene de lêzers frege om fiif à tsien boeken te neamen dy’t neffens har de tiid treast binne. It wie net nedich in rangoarder oan te jaan. Elk boek dat se neamden, is op deselde wize wurdearre, ûnderskied tusken nûmer 1 en 10 is net makke. In inkeling hat der dochs in rangoarder fan makke: ‘De reade bwarre’ stie by him ûnderoan om de folgjende reden: “Ik set ‘De reade bwarre’ op 10, om’t ik it wol in markant boek fyn, mar tagelyk ek fyn dat de eigen stavering fan Riemersma it foar in soad minsken min te lêzen makket. Dat slút nei myn idee in hege posysje yn it rychje út. It boek soe oerset wurde moatte yn de gongbere stavering.” De measte lêzers hawwe dy stavering blykber gjin behindering fûn.

Krekt bûten de toptsien, op in alfte plak, rekke ‘Nei de klap’. Riemersma komt fierders mei  noch fiif oare titels op de listjes foar. Mei 80 fermeldings is er de favorite skriuwer fan de lêzers dy’t oan ús enkête meidien hawwe. Rink van der Velde helle mei tsien titels 74 fermeldings.

Wy hawwe dat skriuwersrychje apart oanlein, om’t guon skriuwers wol faak neamd wurde, mar hieltyd mei in oare titel. Op dy manear kaam gjin inkelde titel fan harren yn de boppeste regioanen. Hylke Goïnga (1930-2001) bygelyks. Se hat ferskate ferhalebondels mei stik foar stik aparte titels op ’e namme, lykas ‘Thús is de maggi op’, ‘In superman fersûpt net’ en ‘Frijende kikkerts’. Har novelle ‘Nei it park’ (1992) is in hichtepunt yn har oeuvre. [...]

Men kin en mei út dizze lêzerscanon gjin konklúzjes lûke foar de literatuerskiednis. Wat wol opfalt dat gâns ynstjoerders in lange lêsûnderfining hawwe. [...]

Boarne: Pieter de Groot, Leeuwarder Courant (‘Freed’), 10-03-2006,

04-03-2006, ‘Christelijke school moet Fries worden’

Gedeputeerde: taal is identiteit

HEERENVEEN - Doe meer aan het Fries op school. Die oproep deed gedeputeerde Bertus Mulder gisteren  tegenover twaalf christelijke scholen voor voorgezet onderwijs. Taal is net zo goed bepalend voor de identiteit en eigenheid van een gemeenschap als een levensbeschouwelijke overtuiging, vindt Mulder.

De gedeputeerde deed zijn oproep in Heerenveen, bij de officiële start van de coöperatieve vereniging die veertien scholen zijn aangegaan. Twaalf van de scholen komen uit Friesland, twee uit Flevoland. “Een aantal scholen is heel bewust met taal bezig, een aantal andere heel bewust niet”, zegt hij. Enige vooruitgang is er wel. Zo heeft het Marne College in Bolsward voor het eerst vmbo’ers in huis met Fries als examenvak.

03-03-2006, Eala Fria Fresena!

An die Friesen aus dem Wester- und Ostergo, dem Bornego, dem Smallingerland, aus Achtkarspelen, Vredewold, Stellingwerf, aus Langewold, dem Oostbrooksterland, dem Kollumerland, dem Humsterland, dem Hunsingo, dem Fivelgo, dem Oltambt, aus Westerwolde, dem Rheider- und dem Overledingerland, dem Saterland, aus dem Moormer- und dem Lengenerland, aus dem Emsigo und dem Federgo, aus dem Norder und Brookmerland, aus dem Auricher und dem Harlingerland, aus dem Wangerland, Östringen und Rüstringen, aus Butjadingen, dem Land Wursten und aus Nordfriesland:

Hertzliche Einladung zum Treffen der freien Friesen am Upstalsboom am Dienstag nach Pfingsten

Im Mittelalter trafen sich die Vertreter der sieben Seelande, der freien friesischen Landgemeinde, einmal jährlich am Dienstag nach Pfingsten am Upstalsboom bei Aurich, um für Rechtsfrieden zu sorgen und gemeinsame Belange zu beraten. Der Upstalsboom gilt seitdem nicht nur Ubbo Emmius als „Altar der Friesischen Freiheit“.

Das Friesische Forum hat diese Tradition im Jahre 2005 wieder aufgegriffen und zu einer Veranstaltung am Upstalsboom eingeladen, um den Dienstag nach Pfingsten als „höchsten gesamtfrieschen Feiertag“ zu würdigen.

Dabei gedenken wir nicht nur der geschichtlichen Ereignisse, sonder wollen auch bedenken welche Bedeuting die Tradition der Frieschen Freiheit für unser heutiges Zusammenleben hat.

Dienstag, den 6. Juni 2006 ab 18 Uhr am Upstalsboom in Aurich-Rahe

Thit send tha urkera allera Fresena.
Dit binne de oerkêsten fan alle Friezen.
Dies sind die Überküren aller Friesen.

Theth forme, theth hia gaderkome enes a iera to Upstelesbame a tyesdey anda there pinxstera wika and ma ther eratte alla tha riucht, ther Fresa halde skole. Jef aeng mon eng bethera wiste, theth mathet lichtere lette and ma theth bethere helde.
Foarst, dat hja ien kear yn it jier op de tiisdei yn de pinksterwike by de Upstalbeam gearkomme sille en dat hja dêr alle rjochten besprekke, dy’t de Friezen oanhâlde sille. As immen in better rjocht wit, moatte hja it minder goede opjaan en it bettere folgje.
Erstens, dass sie einmal im Jahre am Dienstag in de Pfingstwoche am Upstalsboom zusammenkämen, und dass man dort alle Rechte bespräche, die die Friesen halten sollten. Wenn irgendjemand ein besseres Recht wüsste, sollte man das weniger richtige aufgeben und das bessere befolgen.

Thiu othere kere: ief there soghen selonda aeng vrherath vrde auder fon tha suther sareda ridderum jeftha fon northeska wigandum, theth tha sex tha soghenda hulpe, theth hit alsa wel machte sa there sexa hoc.
De twadde kêst: as ein fan de sân seelannen troch de wapene ridders út it suden troch de striders út it noarden ferwoastge wurdt, sille de seis it sânde helpe, sadat it like sterk bliuwe sil as elts oar seelân.
Die zweite Küre: wenn irgendeines der sieben Seelande entweder von den im Süden gerüsteten Rittern oder von nordischen Kriegern verheert würde, so sollten die sechs dem siebenten helfen, damit es ebenso stark bliebe wie jedes der sechs.

(aus dem Emsiger Recht, um 1300)

01-03-2006, Klacht: verklaring in Fries, pv in Nederlands

Grou - Thom de Groot uit Grou wil opheldering van het Openbaar Ministerie en het Ministerie van Binnenlandse Zaken over het taalgebruik in een proces-verbaal. Dat is opgesteld in het Nederlands, terwijl hij in het Fries een verklaring heeft afgelegd.

Volgens de politie had De Groot eerder moeten reageren. “De Groot is ruim negen maanden geleden door twee agenten gehoord. Dat gesprek was in het Fries. Er is een conceptverslag opgemaakt door de agenten. Dat is in het Nederlands gebeurd. Het verslag is ondertekend door De Groot”, aldus woordvoerder P. Boomsma. “Als hij destijds had aangegeven dat de agenten in het Fries verslag hadden moeten doen, dan was er toen vast wel een mouw aan gepast.”

Eerder dit jaar leidde een klacht dat de politie een aangifte in het Fries niet wilde opnemen, tot veel ophef. De klachtencommissie van de politie oordeelde uiteindelijk dat de klacht gegrond was en dat de politie een duidelijk taalbeleid moet opstellen.

Tegen De Groot is een aanklacht ingediend wegens smaad en laster door inspecteur Hoekstra van de dierenbescherming. De Groot was vertrouwenspersoon van een boerin uit Jorwert wier veestapel Hoekstra in beslag kwam nemen. In de Leeuwarder Courant zei De Groot dat “Hoekstra overkomt als een SS-officier”. Volgens De Groot is dat citaat ten onrechte aan hem toegedicht. Hij moet 20 maart voorkomen. […]

Boarne: Friesch Dagblad, 01-03-2006

Neiskrift FFU:
Sjoch ek it ferslach út de Ljouwerter Krante (04-03-2006), opnommen ûnder Swartboek: ‘Nauurboer eist Friese vertaling processtuk’. Opfallend is dat de wurdfierder fan de polysje, P. Boomsma, yn de Ljouwerter yn it Frysk sitearre wurdt en yn it Deiblêd yn it Hollânsk. Soe Boomsma mei in dûbele tonge praten hawwe? Of mei twa mûlen? Of hat it Deiblêd syn wurden ferhollânske? Fan De Groot wol it ús ek net oan dat as er tsjin de plysje en de Ljouwerter wòl Frysk praat, it Deiblêd fan him dochs Hollânsk opheint. Hiel wûnderlik allegearre.

27-02-2006, Controle Fries spellen ook voor ‘open office’

LEEUWARDEN - Het Leeuwarder automatiseringsbedrijf Wannit ontwerpt een spellingcontrole voor het Fries die werkt met het non-commerciële softwarepakket ‘open office’. De Fryske Akademy levert de woordenlijst, die eerder al voor een ‘staveringshifker’ voor Microsoft Word is benut.

De nieuwe Friese spellingscontrole komt - net als ‘open office’ zelf - gratis beschikbaar. “Het ontbreken van een Friese spellingscontrole is in onze provincie echt een hobbel bij de overstap naar computerprogramma’s met een open broncode” zegt Wannit-directeur Gert-Jaap van Hulzen.

De provincie, veel gemeenten en non-profitorganisaties zijn volgens Van Ulzen vroeg of laat wel genegen over te stappen op gratis besturing van hun computers. Maar zij kunnen niet zonder Friese spellingscontrole. Wannit wil de spellingchecker nog dit voorjaar beschikbaar hebben. Volgens hoofd automatisering Heense van der Kooy van de Fryske Akademy zal het programma hetzelfde gebruiksgemak kennen als de bestaande ‘staveringshifker’.

25/26-02-2006, Canon moet lange weg afleggen

Een canon vaststellen is geen kwestie van even met elkaar bedenken en klaar. Dat blijkt wel uit de tussenrapportage van de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon, de commissie Van Oostrom, die afgelopen maandag verscheen. “U denkt toch niet dat er iets in staat?”, zegt een voorlichter van het ministerie van onderwijs. En inderdaad, de tussenrapportage is twee pagina’s oud nieuws.

“Voor de canon denkt de commissie aan een verstandig vormgegeven geheel van historische en culturele kennis, dat eerst en vooral bruikbaar is en op prijs gesteld wordt door het onderwijs.” Zo min mogelijk details over de inhoud van de canon. ‘Wat iedere Nederlander moet weten van de geschiedenis’ is dus nog een raadsel. De commissie, die sinds augustus bezig is, wil voorkomen “dat de discussie zich in dit stadium verengt tot de vraag wie er wel of juist niet een plaats in de canon verdient.”

Of natuurwetenschappelijke ontwikkelingen in de canon komen, staat volgens secretaris Hubert Slings nog niet vast. “Als we het aan de orde stellen, dan in het middelbaar onderwijs, niet in het basisonderwijs.” Techniek krijgt in ieder geval wel een plaats. ”De minister heeft een aantal onderwerpen gedefinieerd die niet mogen ontbreken en daar staat techniek ook bij”, zegt Slings.

Inmiddels hebben zo’n twintigduizend bezoekers de website van de commissie (www.canonvannederland.nl) bezocht. Sommigen van hen zetten nauwkeurig uiteen wat wel en wat niet in de canon moet staan.”Ik wil graag benadrukken dat in de canon vastgelegd moet worden dat  Nederland door God gebracht is tot een toonaangevende natie met name op het gebied van de Gereformeerde Leer, gedefinieerd met normen en waarden in de drie belijdenisgeschriften die vastgesteld zijn op de Dordtse Synode in 1618, namelijk (…)”,  schrijft een man uit Barneveld. Een leraar Nederlands schrijft: “De Slag bij Nieuwpoort. Een zeer onbelangrijk detail in de geschiedenis. Slechts de rondheid van het jaartal heeft ervoor gezorgd dat iedereen het kent (…).”

In september verschijnt de eindrapportage van de commissie Van Oostrom.

Boarne: NRC HANDELSBLAD  (‘Wetenschap & Onderwijs’), 25/26-02-2006, s. 49

Neiskrift FFU:
Wat de winsken foar in Fryske kanon oanbelanget, sjoch ek op ús webstek by ‘brieven 2005 en 2006’ of hjirûnder:
Klik op: FFU-Commissie Canon.pdf (brief) en FFU-Fries taalbeleid.pdf (bylage I, wetten en regelings)
Klik op: KH-Canon Friese geschiedenis.pdf (bylage III, Kerst Huisman, Hollânsktalige gearfetting fan in langere Frysktalige Konsepttekst ‘kanon' Fryske skiednis.pdf ; sjoch ek ûnder brieven, útgien, 24-02-2005) en STH-Oerdracht Fryske taal en kultuer.pdf (bylage II, artikel fan S.T. Hiemstra).

Reaksje fan Herman Beliën op de resolúsje fan de FFU, it Pedagogysk Wurkferbân en de seksje Frysk fan de VLLT (sjoch Aktueel, 01-02-2006): Resolúsje(s).pdf.

Beliën e-mailt ús (17-02-2006): “Ik heb de motie aan de commissie te hand gesteld. Er komt geen provinciale canon namens de commissie, zoals ik al aangaf. De canon zal opening bieden om er regionale canons aan te verbinden.”

24-02-2006. Debat Groninger politici in Fries

Van onze verslaggever
Een debat met Groninger gemeentepolitici wordt volgende wee kin het Fries gevoerd. Dat is in de stad Groningen ook geen enkel probleem, want de Groninger gemeentepolitiek zit namelijk vol ‘Friezen om utens’. Geen enkel beletsel dus voor sociëteit De Pizel van Groninger studentenvereniging Bernlef om de regel te handhaven dat het Fries de voertaal is in hun onderkomen.

Een selectie Friestalige raadskandidaten van CDA, ChristenUnie, PvdA, VVD en Student en Stad, komt volgende week naar De Pizel om met elkaar en Bernlefleden over hete Groninger hangijzers als studentenhuisvesting en inrichting van de Grote Markt te praten. Burgemeester Jacques Wallage moet vanwege zijn geringe kennis van het Fries verstek laten gaan.

Boarne: Leeuwarder Courant, 24-02-2006

***

24-02-2006, Fries gebrabbel

Oefenen in het Fries? Nee, niet nodig. D66-fractievoorzitter Hans van der Veen in de Groninger gemeenteraad redt zich wel tijdens het Friestalige verkiezingsdebat van aanstaande dinsdag in de Martinistad. “Ik heb een paar jaar in Friesland gewerkt en spreek wat steenkolenfries. Ik ben eigenwijs genoeg om te denken dat wat ik brabbel, wel verstaan wordt.”

Een op de drie Groningse raadsleden is Friestalig, ontdekte Bernlef, de Friese studentenvereniging in Groningen. Tijd voor het eerste lokale Friestalige debat dat buiten it heitelân plaatsvindt. CDA, PvdA, VVD, ChristenUnie en Student&Stad schuiven aan, onder wie VVD-raadslid Betty de Boer. De geboren Friezin woont zestien jaar in Groningen. ‘Hoewel ik Fries niet dagelijks spreek, red ik me ermee. Oefenen lijkt me dus onzin.” Het debat vindt ze leuk: “Misschien kan ik nog wat aanhang ronselen bij Bernlef.” (KdM)

23-02-2006, Staten eisen rol bij nieuw Berie

LEEUWARDEN - De staten willen nadrukkelijk meepraten over een nieuwe opzet van het Berie foar it Frysk. Zij blokkeerden daarom gisteren het voornemen van de gedeputeerden om de huidige regeling in te trekken, in afwachting van een nieuwe en door de gedeputeerden op te stellen verordening. De FNP trok met succes aan de bel toen bleek dat het college de adviesclub alleen nog aan zichzelf wil laten rapporteren en niet meer aan de staten. Ook willen de gedeputeerden zelf de leden benoemen, waar tot nu de staten dit deden.

20-02-2006, Smallingerland erkent fout in FNP-kwestie

DRACHTEN – De gemeente Smallingerland heeft te onrechte geëist dat de FNP-fractie een volledige Nederlandstalige kieslijst in zou leveren. De fractie had adressen en woonplaatsen van de te verkiezen personen in het Fries gesteld, maar die lijst werd door de ambtenarij geweigerd. “Het is niet goed gegaan” erkent woordvoerder Paul Lansen van de gemeente nu.

FNP-voorman Repke Hollema was woest dat de lijst aangepast moest worden, maar deed dat wel. Hij wilde niet het risico lopen uitgesloten te worden van de verkiezingen. De gemeente heeft een fout gemaakt, aldus Lansen. “Op de ingeleverde lijst stonden Friese straatnamen, maar die komen niet allemaal voor in onze gemeentelijke basisadministratie. Daar ging het mis.”

Dat de ambtenaar eiste dat de straatnamen aangepast zouden worden, was wel correct. Grote consequenties zou dat ook niet gehad hebben, omdat de adressen niet op de kieslijst komen te staan. Maar toen wilde de ambtenarij plotseling ook de woonplaatsen in het Nederlands hebben. De gemeenten vindt deze fout ‘heel vervelend’ en zal de FNP aanbieden de woonplaatsen in de stemcomputer wel in het Fries op te nemen.

Boarne: Leeuwarder Courant, 20-02-2006

***

20-02-2006, FNP-lijst per ongeluk in het Nederlands

Drachten - De FNP-kieslijst in de gemeente Smallingerland is per ongeluk in het Nederlands op het stemvel terechtgekomen. Het stemvel is het overzicht van de lijsten die de kiezer op 7 maart op de stemcomputer te zien krijgt.

“De kieslijst was aangeleverd met Friestalige adressen en woonplaatsen”, aldus een woordvoerster van de gemeente. “Omdat de Gemeentelijke Basisadministratie onbekend is met Friese straatnamen, zijn die namen én de woonplaatsen abusievelijk vernederlandst.” De gemeente gaat in overleg met de FNP-Smallingerland de fout goedmaken waar mogelijk.

De FNP neemt het hoog op. De Statenfractie stelt er officiële vragen over. De FNP heeft de fout uitgelegd als een weigering van de lijst omdat deze Friestalige zou zijn. Lijsttrekker R. Hollema sprak al van “diskriminaasje”.

De FNP-statenfractie roept het provinciebestuur op om nogmaals de lagere overheden duidelijk te maken wat hun rechten en plichten rond het Fries zijn. Woordvoerder J. Kramer: “de gemeente Smellingerlân wit dat it Kiesbeslút de Fryske taal foar listen by rieds- en steateferkiezings yn Fryslân eksplisyt tastiet.”

Boarne: Friesch Dagblad, 20-02-2006

16-02-2006, Blij ondernemen in Friesland

Ondernemers in Friesland doen het meer dan gemiddeld goed. Net als hun collega’s in Zeeland en Limburg trouwens. Dat staat in De beste provincies voor ondernemers van Robert Blom.

De auteur baseert deze conclusies zowel op objectieve gegevens – hoe staat het met zaken als winst en omzetgroei en hoe vaak gaan zij failliet? – als op subjectieve gegevens – hoe tevreden zijn de ondernemers zelf. En wat zijn hun toekomstverwachtingen?  Als je het boek hebt gelezen, rijst de vraag waarom bedrijven nog in de Randstad gaan zitten. Het is er overvol, dus moeilijk bereikbaar, duur en veel ondernemers zijn er ontevreden. Nee, dan Friesland. Het ondernemingsklimaat is er uitgesproken goed, ondernemers zijn er tevreden en het betalingsgedrag is er uitstekend. Gemeten naar alleen objectieve maatstaven staat Friesland te boek als beste provincie voor bedrijven. Limburg scoort hoger als ook de subjectieve maatstaven worden meegenomen. (PvdK)

16-02-2006, Staatssecretaris tegen miljoenenclaim Omrop

DEN HAAG - Omrop Fryslân hoeft niet op een extra miljoenenbijdrage van het rijk te rekenen om het programma-aanbod drastisch uit te breiden. Na de Tweede Kamer heeft ook staatssecretaris Medy van der Laan van cultuur en media laten weten dat ze daarvoor geen geld heeft. Ze antwoordde dat in de Eerste Kamer op vragen van senator Agaath Witteman (PvdA).

Waar de omroep € 21 miljoen erbij wil om spelletjes, quizzen en meer nieuws uit te zenden, houdt Van der Laan vast aan een extraatje voor 2006 van € 40.000. Wil de zender toch meer overheidsgeld dan de huidige € 10 miljoen, dan is het aan de provincie om daar over te beslissen, zei Van der Laan. “De verantwoordelijkheid van het rijk is eindig.”

Volgens Witteman onderschat de staatssecretaris de rol van de zender. Vanwege de positie van het Fries als tweede rijkstaal zou ze het kanaal niet als normale regionale omroep mogen beschouwen. Van der Laan gaf aan dat uit het extraatje al blijkt dat ze de Omrop een speciale betekenis toedicht. Ze had geen belang bij een gesprek met een commissie om tot andere gedachten te komen, zoals Witteman voorstelde. “Voor ons zijn de financiële grenzen nu wel bereikt.”

16-02-2006, Provincie naar Remkes voor extra geld Omrop

Leeuwarden - Gedeputeerde Mulder zal binnenkort bij minister Remkes vragen om meer geld voor Omrop Fryslân. Hij zal de minister herinneren aan de bestuursafspraken die zijn gemaakt met de provincie Fryslân over de bevordering van de Friese taal en cultuur.

Staatsecretaris Van der Laan van Cultuur wees een Eerste-Kamercommissie, die het opnam voor de Friese belangen, gisteren door naar Binnenlandse Zaken. Zij had begrip voor de visie van de provincie Fryslân, maar had er geen geld voor, omdat de provincie volgens haar aan het verkeerde adres is. De provincie Fryslân trok onlangs bij de Eerste-Kamercommissie aan de bel.

De provincie wil, op basis van de afspraken veel meer geld voor Omrop Fryslân: 21 miljoen in plaats van zo’n tien miljoen euro per jaar. Zodat er naast nieuwsprogramma’s ook spelletjes en informatieve programma’s à la het Klokhuis in de Friese taal gemaakt kunnen worden.

De statenfractie van het CDA wil vijfentwintig miljoen euro extra rijksgeld toegekend hebben voor stimulatie van de Friese taal en cultuur.

11-02-2006, Friese Raad

Er bestaat – volgende week vijftig jaar – een Friese raad, die de Friezen vanaf onze Afsluitdijk tot in het oosten van Sleeswijk-Holstein wil verbinden. Op 18 februari 1956 werd de raad in het Duits-Friese stadje Leer opgericht. Was het doel de Friezen bij elkaar te houden, tien jaar na de bevrijding in 1945, voor menige Fries toch nog een te ‘gedurfd’ initiatief? Ook al ging en gaat het om het behoud van de Friese cultuur en de Friese taal?

De Friese raad heeft kennelijk onvoldoende bekendheid gekregen voor een parallelle herdenkingszegel in Nederland. Friesland kreeg overigens zijn ‘500 jaar Fryslân’-zegel in 1998, en het ‘provincievelletje’ in 2002. Op de herdenkingszegel die de Duitse post deze week uitgaf, blijkt het Fries van oost naar west nog steeds drie onderlinge varianten te kennen.

09-02-2006, CDA Fryslân wil veel geld voor Friese taal

Leeuwarden - Op basis van Europese afspraken moet er niet alleen extra geld komen voor een Friestalige omroep, maar ook voor het bevorderen van de Friese cultuur, geschiedenis, taal en godsdienst op het gebied van onderzoek en onderwijs. Dat vindt de Statenfractie van het CDA.

De fractie denkt daar jaarlijks ongeveer 25 miljoen euro extra rijksgeld vrijgemaakt moet kunnen worden. Volgens het CDA moet er met name geld vrijgemaakt worden voor meer leermiddelen en meer leerkrachten voor bevordering van de Friese taal. De partij beroept zich daarbij op het Europees kaderverdrag, dat Nederland eind 2004 heeft goedgekeurd.

Het CDA reageert op de pogingen van gedeputeerde Mulder om in Den Haag meer geld los te krijgen voor Omrop Fryslân, waarbij hij zich beroept op hetzelfde verdrag. Mulder vindt dat de omroep jaarlijks 21 miljoen euro erbij moet krijgen om een gevarieerder Friestalig programma-aanbod te kunnen presenteren. “Wy wolle in Frysktalich Klokhuis”, aldus Mulder.

In de loop van de volgende week zal een Eerste-Kamercommissie hierover vragen stellen aan staatsecretaris Van der Laan.

08-02-2006, Leeuwarder Courant: Omrop wil volwassen worden

DEN HAAG - Omrop Fryslân wil zich ontwikkelen tot een volwassen zender. Directeur Pim Gaanderse denkt aan een dagelijkse, originele programmering op televisie vol nieuws, achtergronden, soapseries, sport, muziek, spelletjes, quizzen en jeugdprogramma’s. Op die manier kan de zender het beste een bijdrage leveren aan het behoud van de Friese taal. Het budget moet omhoog van € 10,5 miljoen naar minstens € 31,4 miljoen. De Tweede kamer voelt er weinig voor extra geld uit te trekken.

03-02-2006, Fryslân moet zelf aan de slag met een geschiedeniscanon

Leeuwarden - Fryslân krijgt zoals verwacht een klein rolletje in de canon van de vaderlandse geschiedenis. Een Friese geschiedeniscanon, met gebeurtenissen en personen uit de Friese geschiedenis die alle basisschoolleerlingen in Fryslân moeten weten, wordt niet landelijk samengesteld. Die canon moet Fryslân zelf maken.

Dit hield historicus H. Beliën, docent aan de Universiteit van Amsterdam, deze week voor aan vertegenwoordigers van het Pedagogysk Wurkferbân van de Fryske Akademy en de Feriening Frysk Underwiis. Beliën heeft zitting in de ‘canoncommissie’, die in opdracht van het ministerie van Onderwijs een geschiedeniscanon voor het basisonderwijs voorbereidt.

De commissie bepaalt welke (cultuur-)historische gebeurtenissen en personen bekend moeten zijn bij alle Nederlandse kinderen. Zo’n canon moet gaan behoren tot de burgerschapsvorming op de basisschool.

Boarne: Friesch Dagblad, 03-02-2006

Neiskrift FFU:
Yn it FD-ferslach steane ûnkrektheden. It giet net allinnich om in kanon foar it basisûnderwiis, mar ek om ien foar it fuortset ûnderwiis (foar learlingen fan 4 oant 18 jier) en it giet net allinnich om skiednis, mar ek om taalûnderwiis (mei literatuer), wrâldoriïntaasje, maatskippijlear, kultuer en keunstsinnige foarming en wittenskipsûntwikkeling.

Klik foar mear eftergrûnynformaasje it artikel* fan Sytze T. Hiemstra oan: STH-Oerdracht Fryske taal en kultuer.pdf  [dit artikel moat fernijd wurde by Skriuwerskip, der sitte inkelde flaters yn; ik haw it dy opstjoerd snein; de links moatte oeral wol bliuwe]
* Dat artikel stiet ek yn Swingel, nû. 14, 2006.

Sjoch ek ús brieven oer de kanonkwestje oan de provinsje (24-02-2005): FFU-Brief kpd Fryskeigen 'kanon'.pdf en oan de lanlike kanonkommisje (07-12-2005): FFU-Commissie Canon.pdf en FFU-Fries taalbeleid.pdf.

02-02-2006, Fries op het werk

Ab van Langevelde (econoom en geograaf, die promotieonderzoek deed naar het Fries in Friese bedrijven: “59 procent van de Friezen spreekt Fries op het werk. Een aantal bedrijven vindt dat ook belangrijk. Een bank in Friesland belde zijn klanten over hun verzekeringsportefeuille. Een callcenter uit de Randstad deed de ene helft, de andere helft deden ze zelf. Zelf hadden ze veel betere resultaten: het Fries klonk vertrouwd, waardoor klanten meer geneigd waren op de aanbiedingen in te gaan. Zo zou een bank ook zijn voordeel kunnen doen met een Turkse medewerker die een Turkse klant in zijn eigen taal bedient.” […]

02-02-2006, Klein rolletje voor Friesland in geschiedeniscanon

LEEUWARDEN - De ontwikkelaars van een geschiedeniscanon voor het onderwijs zullen wel degelijk oog hebben voor de rol en betekenis van gewesten als Friesland bij het ontstaan van het huidige Nederland. Een aparte Fries canon zit er echter niet in, die zal Friesland zelf moeten samenstellen.

Die boodschap liet historicus Herman Beliën gisteravond achter op een avond in de Fryske Akademy. Beliën is lid van de nationale commissie die in opdracht van minster Maria van der Hoeven (Onderwijs) werkt aan de geschiedeniscanon.

De commissie is gevraagd vast te leggen welke historische en culturele kennis leerlingen minimaal moeten hebben om goede burgers te worden. De resultaten worden onder meer gebruikt bij het vaststellen van exameneisen.

Historici en docenten uit Friesland beijveren zich om ook wat Friese elementen in de canon te krijgen. Daarnaast zou er een Friese canon moeten komen als dienstbetoon aan het onderwijs in deze provincie.

Gisteravond werd daarover gediscussieerd door het Pedagogysk Wurkferbân van de Fryske Akademy, de Feriening Frysk Underwiis en de vereniging van docenten Fries.

Als het over de ‘eigen’ geschiedenis gaat, worden kinderen op Friese scholen slecht bediend, zei oud-LC-redacteur Kerst Huisman. “Kin der út Nazareth eat goeds komme, dat is sa’n bytsje de ynstelling.” Dat de geschiedeniscanon opnieuw ‘in folslein sintralistysk ferhaal’ wordt, staat voor Huisman eigenlijk wel vast. Hij heeft zijn hoop dan ook gevestigd op een eigen Friese canon. Huisman wees erop dat het Handvest voor regionale minderheidstalen ons land de verplichting oplegt om aandacht te besteden aan de taal en cultuur van minderheden.*

Babs Gezelle Meerbrug van de docentenvereniging Fries drong er op aan de canon niet te veel dicht te timmeren. “Ik pleitsje foar in iepen formulearre kanon, dy’t ynspirearret ta it stellen fan fragen oer de eigen identiteit.”**

Boarne: Leeuwarder Courant, 02-02-2006

* De hiele ynlieding fan Kerst Huisman is oan te klikken by ‘Aktueel’, 01-02-2006.
** De hiele ynlieding fan Babs Gezelle Meerburg is oan te klikken by ‘Aktueel’, 01-02-2006.

01-02-2006,  Op wei nei ‘In Fryske kanon’?

De minister fan OCW hat op 31 augustus 2005 in ‘Commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon’ ynstallearre. De kommisje moat dy kanon foar 1 septimber 2006 klear hawwe. Mei it Pedagogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy en de seksje Frysk fan de Vereniging van Leraren in Levende Talen (VLLT) hat de FFU dêr in temajûn oer belein yn ‘It Aljemint’ te Ljouwert.

Sprekkers wiene dr. Herman M. Beliën (UvA), dy’t op de tekst west hat oer de opdracht fan de lanlike kommisje, de histoarikus en âld-sjoernalist drs. Kerst Huisman, dy’t in ynlieding hold oer Fryske skiednis en kultuer, en dr. Babs Gezelle Meerburg (VLLT, seksje Frysk) dy’t sprutsen hat oer Fryske literatuer.

Oan ´e oan fan de jûn is troch de gearkomste in Frysktalige resolúsje (en in Hollânsktalige wjergader dêrfan) oannommen en oan dhr. Beliën meijûn foar de kanonkommisje mei it fersyk om yn nauwe gearwurking en yn dielde ferantwurdlikens mei saakkundigen op it mêd fan de Fryske taal, kultuer en skiednis in kanon foar it primêr en fuortset ûnderwiis (âldensgroep fjouwer oant achttjin jier) te ûntwikkeljen.

De resolúsje is ûnderskreaun troch de VLLT, seksje Frysk (dr. B.A. Gezelle Meerbrug, foars.), it Pedagogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy (drs. P. Bergsma, foars.), de Feriening Frysk Underwiis (drs. Th. Dijkstra, foars.) en de Ried fan de Fryske Beweging (dr. J. van der Bij, foars.).

De bydragen fan Kerst Huisman (yn it Frysk mei in Hollânsktalige oersetting) en Babs Gezelle Meerbrug en de resolúsje (H/F) binne hjirûnder oan te klikken.

Klik op: KH-Fryske skiednis en kultuer F/H.pdf (K. Huisman) en op: BGM-Fryske literatuer.pdf (B.A. Gezelle Meerburg) om de ynliedings te iepenjen.

Klik op: Resolúsje(s).pdf om de Frysk- en Hollânsktalige resolúsje(s) te iepenjen.

31-01-2006, Friesenrat (Fryske Ried) op Duitse zegel

Duitsland dient zich dit jaar twee keer aan met een Nederlands getinte zegel. Medio juli verschijnt de gemeenschappelijke uitgifte met Nederland naar aanleiding van de 400e geboortedag van Rembrandt, maar ook al op 9 februari. Dan wordt namelijk met een zegel van 90 cent herdacht dat op 18 februari 1956 in het Nedersaksische Leer de Friesenrat werd opgericht. De Rat, die sinds 1998 Interfriesische Rat heet, is een verbond tussen de Friezen in Nordfriesland (Schleswig-Holstein), Ostfriesland (Niedersachsen) en Westfriesland (Provinz Friesland). Doel is niet alleen onder de Friezen het gevoel van saamhorigheid te behouden, maar nog belangrijker is het bewaren en bevorderen van de Friese taal en cultuur. Op de zegel staat boven een deinende zee in drie talen: Fräiske Räid, Frasche Rädj en Fryske Rie.

27/30-01-2006,  Rindert Straatsma (1937-2006): Grut strider foar in lykweardich plak fan it Frysk ferstoarn

Freed, 27 jannewaris 2006 is ús warbere FFU-skathâlder, Rindert Straatsma, nei drege lêste jierren dochs noch hommels ferstoarn. Rindert hat hast in heale ieu fan ûnwitend grutte betsjutting west foar Fryslân en it Frysk. Al in hiel skoft wied er ek skathâlder fan ús feriening en hat er gâns konseptbrieven mei taret en in protte artikels skreaun. Hy wie ek âld-foarsitter fan de Ried fan de Fryske Beweging. It wie in man mei in grutte kennis fan Fryske saken en in grut strider foar in lykweardich plak fan it Frysk yn it ûnderwiis.

Yn de mienskiplike rou-advertinsje fan de FFU en de Ried fan de Fryske Beweging wurdt Rindert in Bewegingsfries yn ieren en sinen neamd. Wy sille syn ynbring misse. Dat wy allegearre wat fan syn kriich yn ús bewarje meie.

Yn de Leeuwarder Courant en it Friesch Dagblad (30-01-2006) is omtinken jûn oan Rindert. Beide deiblêdartikels en de rou-advertinsje (yn de LC en it FD) binne hjir oan te klikken.

20-01-2006, Liemburg en Dales worden ’t eens over Fries bij politie*

LEEUWARDEN - Burgemeester Johanneke Liemburg van Littenseradiel en politiekorpsbeheerder Geert Dales hebben hun scherpe meningsverschil over het Fries bij de politie bijgelegd. In een gezamenlijke verklaring kondigt Dales aan dat hij kennis en gebruik van het Fries bij de politie zal agenderen voor het regionaal college, het algemeen bestuur van de politie waarin alle Friese burgemeesters zitting hebben. Beide bestuurders verwachten van korpschef Foeke Wagenaar dat hij de beheersing van het Fries door politieambtenaren met publiekscontacten sterk aanmoedigt en dat hij daartoe opleidingsmogelijkheden biedt. Van haar kant schaart Liemburg zich achter Dales’ opvatting dat zich in de dagelijkse praktijk nagenoeg geen problemen voordoen met politiemensen die het Fries niet verstaan.

Als er wel problemen ontstaan, zou de politie de burger tegemoet moeten komen, aldus het communiqué. Van “de burger” verwachten Liemburg en Dales anderzijds dat deze begrip heeft voor “omstandigheden waarin een praktische oplossing voor een eventueel taalprobleem gevraagd wordt”. Dales las de verklaring gisteren in vrijwel vlekkeloos Fries voor tijdens een bijeenkomst van journalisten, waar hij als gastheer optrad. De korpsbeheerder vertelde dat de fles beerenburg met zijn portret, die hij tijdens het verschil van mening aan Liemburg had gezonden om de kwestie te relativeren, door haar was geretourneerd met een sticker van Littenseradiel. De fles zal als “belangrijk stuk”worden aangeboden aan het Historisch Centrum Leeuwarden, aldus Dales.

Boarne: Leeuwarder Courant, 20-01-2006

18-01-2006, Keamerfragen OSF oer it Frysk by de plysje*

De Earste Keamerfraksje fan de Onafhankelijke Senaatsfraksje (OSF) hat skriftlike fragen steld oan minister Remkes oer de behearsking fan de Fryske taal troch de plysje yn Fryslân.

De OSF-fraksjelieder, de FNP’er Hindrik ten Hoeve, wiist op de maatskiplike ûnrêst dy’t yn Fryslân ûnstien is troch de net bot nuansearre útlittings fan korpssjef Wagenaar. Ten Hoeve leit fierder de klam op de ferplichtings dy’t de plysje yn Fryslân as oerheidsorgaan hat om it Frysk ferstean te wollen. De senator wol ek witte wat Remkes tinkt fan it idee fan in Fryske taalwet.

Vragen aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, betreffende de beheersing van de Friese taal door de regiopolitie Fryslân.

1. Bent u op de hoogte van de onrust die ontstaan is nadat politiemensen in Fryslân niet bereid bleken in de Friese taal afgelegde verklaringen te verstaan, en daarin vervolgens gesteund werden door weinig genuanceerde opmerkingen van zowel de korpsbeheerder als de korpschef van het regiokorps Fryslân?

2. Bent u het eens met de opvatting dat op grond van het Europees Handvest Regionale en Minderheidstalen, de Algemene Wet Bestuursrecht en de Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur de politie in de provincie Fryslân als overheidsorgaan de verplichting heeft de bevolking in haar eigen taal te willen verstaan?

3. Bent u ook van mening dat de bereidheid om de bevolking in de provincie Fryslân in haar eigen taal te verstaan het functioneren van en het respect voor de politie in Fryslân ten goede komt?

4. Is het juist dat de Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur ook aangeeft dat aan het niet Friestalige politiepersoneel cursussen Fries aangeboden zullen worden? Gebeurt dat ook inderdaad?

5. Wat vindt u van de opvatting van de Friese gedeputeerde voor taal en cultuur dat het wenselijk is om te komen tot een taalwet, omdat daarmee duidelijker dan met de Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur vastgelegd kan worden wat de rechten en plichten zijn van enerzijds de bevolking en anderzijds de overheid en de overheidsorganen binnen de provincie Fryslân ten aanzien van het taalgebruik?

6. Bent u ook van mening dat met het vastleggen van de positie van de Friese taal in een taalwet de naleving van het Europees Handvest Regionale en Minderheidstalen beter gewaarborgd kan worden? Dit in aanmerking genomen dat op die naleving tot op heden scherpe kritiek leeft bij de Raad van Europa?

H. ten Hoeve,
lid van de Eerste Kamer voor de O.S.F. *Sjoch foar oare stikken oer de kwestje ek by Poadium.

17-01-2006, De Fryske identiteit as kearntaak fan it ûnderwiis

Wat moatte de Fryske learlingen leare oer harren eigen taal en kultuer? De FFU, de seksje Frysk fan de Vereniging van Leraren in Levende Talen en it Pedagogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy wolle dêr de diskusje oer oanswingelje. Se hawwe dêrom in aparte gearkomste (op 1 febr. 2006 yn ‘It Aljemint’ fan de Fryske Akademy) belein oer it oerdragen fan in eigen Fryske ‘kanon’ foar fjouwer- oant achttjinjierrigen (sjoch dêroer ek by Brieven, útgien, 2005: 24-02-205 en 07-12-2005 en Aktueel: 09/10-12-2005). De Ljouwerter Krante (Atze Jan de Vries) hat dêroer praat mei Pier Bergsma fan it Pedagogysk Wurkferbân en Babs Gezelle Meerburg fan de seksje Frysk fan de VLLT.

07-01-2006, ‘Drietalige scholen zullen de komende jaren groeien van zeven naar zeventien’

‘Fear yn ´e broek’ voor muziekfestival Aaipop

NIJLAND - Het Friese muziekfestival Aaipop, dat elk jaar met Pasen in Nijland gehouden wordt, heeft gisteravond de ‘fear yn ´e broek’ van de Ried fan de Fryske Beweging ontvangen op de nieuwjaarsreceptie van drie Friese organisaties, die allemaal positief gestemd waren over de positie van het Fries. “We geane stadich, mar wis stapkes foarút”, concludeerde Sybren Posthumus, voorzitter van Eftrije, de Fryskkulturele feriening.

Waarnemend voorzitter Roel Faber van Aaipop nam de prijs in ontvangst uit handen van Jaap van der Bij, voorzitter van de Ried fan de Fryske Beweging. Volgens Van der Bij bevordert Aaipop het Fries op zijn eigen manier, ook door nieuwe initiatieven te nemen naast het bestaande festival. Hij noemde Lytske Aaipop, bedoeld als springplank voor beginnend Fries talent en het Merakelsfeest voor kinderen.

Volgens Van der Bij komen er steeds meer Friestalige muziekgroepen en vormt Aaipop een stimulans voor deze groepen om niet de makkelijkste weg van een andere taal te kiezen.

Tevredenheid overheerste ook bij Posthumus. Over de Groep fan Auwerk die in 2005 heel wat keren van zich liet horen met initiatieven als de FRL-autosticker en de invoering van de Friese nationaliteit. ”Dizze groep bringt de diskusje op gong.”

Posthumus ziet nog meer positieve signalen. Het aantal Friestalige kinderopvangplekken steeg naar vijftig, de drietalige scholen zullen de komende jaren groeien van zeven naar zeventien, Omrop Fryslân breidt het aantal televisie-uren uit en het aantal cursisten van de Afûk stijgt. “Wy moatte ús gjin rampen oanprate, mar ús seinigings telle.”