14-12-2006, Friesland eist zelfbeschikking over het Fries 14-12-2006, Friesland eist zelfbeschikking over het Fries
Friesland wil over Friese taal regeren
LEEUWARDEN - De zorg voor de Friese taal op school moet een zaak worden van de Friese bestuurders. Het rijk moet de bevoegdheden over de Friese taal en cultuur overdragen aan de provincie. Ook moet er meer geld op het kleed komen voor de Friese taal en cultuur. Dit eisen provinciale staten in een manifest van de toekomstige regering. [LC, s. 1]
Friesland eist zelfbeschikking over het Fries
LEEUWARDEN - De verantwoordelijkheid voor Friese taal op school moet overgeheveld worden van Den Haag naar Friesland. Ook moet er meer geld op het kleed komen voor Friese taal en cultuur. Dat eisen provinciale staten in een manifest van de toekomstige regering.
Friesland wil autonomie over de eigen taal en cultuur. De staten vinden dat alle bevoegdheden moeten verhuizen van de departementen in Den Haag naar het Provinsjehûs in Leeuwarden.
De staten brengen hun standpunt in een brief onder de aandacht van de informateur van het nieuwe kabinet. Ze vinden dat de rijksoverheid in gebreke blijft bij de bescherming van de minderheidstaal.
De staten beroepen zich op door Nederland ondertekende Europese verdragen en wijzen erop dat de Raad van Europa al twee keer, in 2001 en 2004, vergeefs bij Nederland heeft aangedrongen op een actiever beleid om het Fries in stand te houden. Vooral in het onderwijs wordt volgens de staten niet voldaan aan de Europese normen voor minderheidstalen.
Leraren in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs zijn onvoldoende geschoold op het gebied van Friese taal en cultuur. Bovendien ontbreekt het aan voldoende lestijd en leermiddelen. Hier zou meer geld voor vrijgemaakt moeten worden, net als voor taalbevorderende programma’s op radio en televisie, vinden de staten.
“Yn Den Haach is it Frysk gjin ûnderwerp. Sy behannelje ús as in stjonkend murd”, meent initiatiefnemer van het manifest Geart Benedictus (CDA). Hij vindt dat de provincie zich op dit punt in de toekomst hard moet opstellen. “Wy moatte it útûnderhannelje.” [LC, s. 15]
Boarne: Leeuwarder Courant, 14-06-2006, s. 1 en 15
FFU: Wy binne tige wiis de útkomst fan it inisjatyfútstel fan ûnderskate partijen: CDA (Geart Benedictus), PvdA (Hannah Ludwig), ChristenUnie/SGP (Rein Ferwerda), GrienLinks (Theo van de Bles), GBF (Jan Kloosterman), D66 (Johan Sieswerda), SP (Ad van der Kolk) en OFS (Piet Oosterhuis) fan 13 desimber 2006. Us kompliminten foar de oanbelangjende Fryske partijen yn de Steaten. Wy hoopje tige dat it brief oan de ynformateur fertuten dwaan sil. Fryslân hat rjocht op kulturele autonomy. Dêr sil ek it ûnderwiis yn de Fryske taal, kultuer en skiednis (û.o. de Fryske kanon) better fan wurde kinne. Mooglik wurdt dan ek de kwaliteit fan it Frysk fan de útstellen better.
Klik op: CDA-Brief Fryske taal en kultuer nei (yn)formateur.pdf om it inisjatyfútstel en it beslút dêroer te iepenjen. Boppedat nimme wy dat beslút hjirûnder yntegraal oer:
PROVINSJALE STEATEN fan FRYSLAN
Nei it lêzen fan it inisjatyfútstel fan it CDA, PvdA, FNP, ChristenUnie/SGP, GrienLinks, GBF, D66, SP en OFS fan 13 desimber 2006
Oerweagjende dat de mearderheid fan de Steaten it wichtich fynt dat de ûndúdlikheid en de knipepunten op it mêd fan it Frysk oplost wurde,
Oerweagjende dat dit barre kin as it nije regear him better ynspant foar it Frysk,
BESLUTE
Deputearre Steaten foar 20 desimber in brief te stjoeren oan de ynformateur en formateur, dy’t dwaande binne mei de ûnderhandelings en gearstalling fan in nij kabinet. Yn dat brief wurde de neifolgjende punten opnaam:
Dêrnjonken beslute de ferskate partijen yn Provinsjale Steaten, om dizze brief fia de partijkanalen te stjoeren nei harren keamerfraksjes, foar safier’t hja deroer beskikke.
Sa fêststeld troch Provinsjale Steaten fan Fryslân
yn harren iepenbiere gearkomste fan 13 desimber 2006
, foarsitter
, griffier 12-12-2006, Rugzakje moet Friese taal redden
LEEUWARDEN (ANP) - De provinciale Staten in Friesland proberen de regionale taal te redden door nieuwkomers in de provincie en ouders van baby’s een rugzakje met educatief materiaal te geven.
Dat lieten de Statenfracties van PvdA, CDA en FNP (Fryske Nasjonale Partij) dinsdag weten.
Het Rugzakje Taal voor jonge ouders bevat onder meer Friestalige voorleesboekjes, dvd’s en kortingsbonnen voor cursussen over opvoeding. Nieuwkomers in Friesland krijgen een welkomstpakket met informatie over de provincie en de lokale gemeente. Daarin worden de Friese taal en cultuur aangeprezen. Zo zouden nieuwkomers zich snel thuis voelen in Friesland. Met het initiatief hopen de drie partijen, samen een meerderheid in de Friese Staten, mensen weer Fries te laten spreken.
Het Fries staat flink onder druk. Steeds meer ouders, ook diegenen die Friestalige zijn, voeden hun kinderen Nederlandstalig op.
Boarne: Reformatorisch Dagblad, 12-12-2006
FFU: Sjoch ek by ‘Aktueel’: 25-09-2006, FNP: Friese ‘blije doos’ voor ouders.
Klik op: FNP-Rêchseksje en Wolkomstpakketsje Taal.pdf om it troch alle partijen yn Provinsjale Steaten op 13-12-2006 oannommen inisjatyfútstel fan FNP (Annigje Toering), CDA (Geart Benedictus) en PvdA (Ruud Fokkens) te iepenjen. Wy binne wiis mei de útkomst, al hie it op guon plakken beroerde Frysk wol wat better behoffene wurde mocht. 29-11-2006, Geen Duitser, maar Fries
De Friezen in Duitsland laten de laatste tijd van zich horen. Meer bevoegdheden voor deze bevolkingsgroep, is de oproep aan de Duitse bestuurders. Een van de woordvoerders is de 44-jarige Arno Ulrichs. Hij mag dan Duits staatburger zijn, Ulrichs voelt zich op en top Fries.
Sa begjint in artikel fan Maria Del Grosso yn de Ljouwerter Krante (‘Leeuwarder Courant’) fan 29-11-2006. Al wer in ljochtsjend foarbyld fan in strider foar it behâld fan ús identiteit. Arno stribbet in Europeeske regio Friesland/Fryslân nei dy’t rint fan Harns oant de Deenske grins.
Yn de Ljouwerter Krante fan 31-10-2006 hat ek in artikel stien oer in oare bewuste Dútske Fries: Pascal Anton.pdf (ek te finen by ‘Poadium’ en yn ús ‘Wytboek’ fan 2006).
Klik op: Arno Ulrichs.pdf om it artikel (mei in tapaslike foto, dy’t nommen is op it Reaklif) oer dizze bewuste Fries út Dútslân te iepenjen en fierder te lêzen. 25-11-2006, Cultuurschok
Door Wieske Koen en
Saskia van Westhreenen
De trije opdrachten foar boargemaster Thea de Roos fan Gaasterlân-Sleat
[…] Ook haar tweede doel, het zijn van een burgermoeder, haalde ze met verve. Na De Roos’ aantreden [in 2003] slaagde ze in no-time voor haar diploma Fries. Ze praat de taal zo veel mogelijk en kreeg er van de plaatselijke FNP-fractie een dikke taart voor. Inwoners die de burgemeester op bezoek krijgen bij feestelijke gelegenheden, zijn zonder uitzondering enthousiast. De Roos is menselijk en meelevend. […]
Boarne: Leeuwarder Courant, 25-11-2006
FFU: Efkes op it earepoadium mei sa’n boargemaster! 25-11-2006, Strenge controle op Friese les
DEN HAAG – Scholen zullen voortaan nauwgezet aan minister Maria van der Hoeven van onderwijs moeten rapporten hoe het met het lesgeven in de Fries taal gaat. Via de onderwijsinspectie vraagt de bewindsvrouw jaarlijks de gegevens op over het vak Fries, het voertaalgebruik en het beleid ten aanzien van de tweede rijkstaal.
De dienst zal elk jaar bij een kwart van de scholen de kwaliteit van de lessen in het Fries onderzoeken. Op die manier hoopt Van der Hoeven het niveau van het Fries op de scholen te verbeteren, schrijft ze aan de Eerste Kamer. De strenge controles beginnen in het basisonderwijs en worden later uitgebreid naar het voortgezet onderwijs.
Boarne: Leeuwarder Courant, 25-11-2006
Neiskrift FFU: 22-11-2006, ‘Fear yn ’e broek’ voor Frivius energie
DOKKUM - De jaarlijkse prijs ‘Fear yn ’e broek’ van de Ried fan de Fryske Beweging gaat in 2007 naar Frivius energie. Het in Dokkum gevestigde bedrijf profileert zich volgens voorzitter Jaap van der Bij van de Ried door Friestalige reclame. Maar het blijft niet alleen bij ‘geveltsjefrysk’, constateert Van der Bij. “It sit djipper, it hiele bedriuw stiet der posityf tsjinoer.” Wie Frivius belt, krijgt ‘wat kin ik foar jo dwaan?’ te horen, de website van het bedrijf is zowel in het Nederlands als in het Fries en de slogan van het bedrijf luidt: energie op zijn Fries.
Het is voor het eerst dat de prijs van de Ried, die in januari tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst wordt uitgereikt, maar een bedrijf gaat. Voorgaande jaren werden personen of niet-commerciële organisaties in het zonnetje gezet. Van der Bij hoopt dat het een stimulans wordt voor andere bedrijven om meer met de Fries taal te doen.
Boarne: Leeuwarder Courant, 22-11-2006 17-11-2006, Fries als voertaal
De Friese taal staat in de belangstelling. Op dezelfde dag dat zes Friese gemeenten afspraken hun correspondentie voortaan in het Fries te voeren, besloot het Europese Parlement om het gebruik van minderheidstalen te stimuleren.
Gedeputeerde Bertus Mulder, met Friese taal, cultuur en onderwijs in de portefeuille en Europees rapporteur van de Raad van Europa voor de Minderheidstalen, is verheugd. ‘De minderheidstaalpolitiek krijgt nu een taalplan. Dat is een mooi moment.’ Het Friese onderwijs zal vergeleken worden met dat in Wales, Catalonië, Baskenland en andere gebieden met een minderheidstaal. Dat moet onder meer leiden tot een Europese norm van onderwijsuren.
Ondertussen behaalde Mulder een andere overwinning in de emancipatie van het Fries. Deze week ondertekenden de gemeenten Boarnsterhim, Dongeradeel, Ferwerderadiel, Leeuwarderadeel, Littenseradiel, Menaldumadeel, Tytsjerkstradiel en Wymbritseradiel een intentieverklaring om van nu af aan in het Fries te corresponderen over bijvoorbeeld subsidieaanvragen of bezwaarschriften.
‘Fries is primair een mondelinge taal,’ zegt Mulder. ‘De ontwikkeling is dat schriftelijke stukken nu worden uitgewisseld.’ Dat beleidsvoornemen werd al in de jaren tachtig geformuleerd, maar stuitte op juridische bezwaren: overheidsinformatie moest in het Nederlands. Een aanpassing van de wet bestuursrecht maakte het in 1995 mogelijk om Fries te gebruiken in documenten op basis van een taalverordening. Vijftien gemeenten hebben nu zo’n taalverordening.
De nieuwe vuistregel is dat er ‘taalvolgend’ te werk wordt gegaan: wie in het Fries wordt aangesproken, reageert ook in het Fries. Taalvaardigheid is het probleem niet, zegt de gedeputeerde. Wie bij zijn aanstelling als ambtenaar geen Fries spreekt, gaat op cursus. Toch zullen mensen even moeten wennen, voorspelt hij. ‘Spreektaal veranderen in ambtelijk jargon is nog een hele stap.’ Er is 15.000 euro uitgetrokken voor een correctiedienst, waaraan ambtenaren hun geschreven tekst voor publicatie kunnen voorleggen. Een Friese spellingchecker behoedt ze voor de ergste fouten.
De bedoeling is dat gemeenten taalvolgend naar burgers zijn. Mulder: ‘Je wilt naast de mensen staan, je wilt je niet via de taal boven mensen verheffen.’
Boarne: Binnenlands Bestuur, E-zine, jrg. 2006 [digitaal, 17-11-2006] 10-11-2006, ‘Domme Hollander’ George Baker zingt Fries
Hij had een tante in Oudeschoot, waar hij ’s zomers zes weken logeerde, het Fries is dus geen vreemde taal voor hem. Maar toen hij de Friese tekst van ‘Paloma Blanca’ voor het eerst las, dacht hij: hier breek ik mijn bek over. George Baker (Hans Bouwens) was gistermiddag in de studio van Muziekcentrum Schaaf in Leeuwarden voor de opname van zijn wereldhit uit 1975 in het Fries.
Door Sietse de Vries
LEEUWARDEN - “Eartiids siet ik op ’e knibbels”, zingt Hans Bouwens, om het liedje daarna meteen af te kappen. “Knibbels, wat is dat?” Als hij eenmaal weet dat het knieën betekent, staat het er zomaar op.
Dat geldt niet voor alle strofen. Neem een zin als “Brekt it deiljocht troch it tsjuster”. Bouwens loopt keer op keer vast en als het na tien keer bijna lukt, maar hij toch weer over het laatste woord struikelt, volgt een welgemeend: “Shit”. Want, ook al is de opname in principe slechts voor uitzending op de radio bedoeld, Bouwens wil wel dat het goed gebeurt.
Als hem wordt gevraagd of het niet bizar is om zijn liedje in het Fries op te nemen, zegt hij dat helemaal niet te vinden. “Het Fries is een taal. Een hele mooie taal, heel muzikaal en zangerig. Het zingt. Veel meer dan de Scandinavische talen bijvoorbeeld.” […]
De opname gaat zin voor zin. Als er te veel moeilijke klanken in zitten, gaat het zelfs per halve zin. In de strofe “Ik bin frij fan hert en lea”, zingt Bouwens zeker tien keer ‘Ik bin frij fan hert und lea’. Hij vloekt en vraagt om vergeving: hij is tenslotte maar “een domme Hollander”. […]
Boarne: Leeuwarder Courant, 10-11-2006 [part fan it krantestikje]
FFU: Sa dom liket Bouwens ús net. Wy nimme it him net kwea-ôf. Krekt oarsom, hy moat efkes foar it buordsje. De Friezen soene grutsker wêze moatte op sa’n moaie taal en dy sa suver mooglik brûke. Ek as it om de útspraak giet. 31-10-2006, Ynternasjonale erkenning foar Alex Riemersma: in FIPLV-award
Op freed 3 novimber wurdt in FIPLV-award útrikt oan dr. Alex Riemersma. Dat bart op de jierlikse lanlike stúdzjedei fan de Vereniging van Leraren in Levende Talen yn Swol. FIPLV stiet foar ‘Fédération des Professeurs en langues vivantes’. Dat is in ynternasjonale organisaasje fan ferienings foar taledosinten. By de FIPLV binne ferienings fan taledosinten út mear as 60 lidsteaten oansletten. De Vereniging van Leraren in Levende Talen yn Nederlân is mei har 10 taleseksjes (ûnder oare ek de seksje Frysk) oansletten by de FIPLV. De FIPLV-award is in erkenning dy’t alle jierren oan in pear minsken op de wrâld takend wurdt dy’t har jierrenlang tige fertsjinstlik makke hawwe foar it tale-ûnderwiis.
De FIPLV-award wurdt oan Alex Riemersma takend fanwegen syn aktiviteiten foar it tale-ûnderwiis yn it algemien en foar it Frysk, sawol op provinsjaal, nasjonaal as ynternasjonaal nivo. Alex Riemersma hat sûnt 1978 ferbûn west oan de learaarsopliedings fan de pabo Mariënburg (1978-1985) oan de Vrije Universiteit (1985-1992) en sûnt 1984 oan de learaarsoplieding Frysk fan de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden.
Alex Riemersma wie oprjochter fan de seksje Frysk fan de Vereniging fan Leraren in Levende Talen yn 1990. Sûnt hat er redakteur west fan it Levende Talen Magazine en hat er in tal jierren lid west fan it deistich bestjoer fan dy feriening.
Sûnt 2004 is Alex Riemersma fise-presidint fan de Europeeske organisaasje fan de minderheidstalen: it European Bureau for Lesser Used Languages.
Alex Riemersma is wurksum as stêfmeiwurker fan it Berie foar it Frysk, it advysorgaan foar it Fryske taalbelied fan de provinsje Fryslân, en siktaris fan it Consultatief Orgaan Fries fan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties inzake het ‘Europeesk Hânfest foar Regionale of Minderheidstalen’.
Boarne: parseberjocht, 31-10-2006
FFU: Fan herten lokwinske! Alex syn krewearjen is fan grutte betsjutting foar de emansipaasje fan it Frysk! 31-10-2006, Strijdbare Fries met een licht Duits accent
Tussen de acht eerstejaars studenten Frysk aan de NHL (Noordelijke Hogeschool) in Leeuwarden zit een strijdbare Fries. Praat de 21-jarige Pascal Anton er niet van dat hij uit Duitsland komt, “Ik bin Frysk.”
Sa begjint in artikel fan Maria Del Grosso yn de Ljouwerter Krante fan 31-10-2006. Hiel wat sleauwe Friezen kin harren oan Pascal spegelje. In ljochtsjend foarbyld dat fansels ek yn ús ‘Wytboek’ heart. Hulde!
Klik op: Pascal Anton.pdf om it artikel oer dizze bewuste Fries te iepenjen en fierder te lêzen. 20-10-1006, CDA wil op radio en tv cursus Fries
LEEUWARDEN - Omrop Fryslân zou naast de huidige programmering ook Friese taallessen moeten uitzenden. Dat vindt het CDA in de provinciale staten. De partij is bereid geld uit te trekken voor cursussen Fries.
“Voor kinderen is al vrij veel lesmateriaal beschikbaar, maar ook het aanbieden van taallessen aan volwassenen kan bevorderlik zijn voor het voorbestaan en de ontwikkeling van het Fries”, meent Willemien Vroegindeweij van het partijbestuur. Het CDA vindt ook dat op basisscholen meer aandacht moet worden besteed aan Friese cultuur en geschiedenis. De provincie zou dat moeten subsidiëren.
Boarne: Leeuwarder Courant, 20-10-2006
FFU: Wy binne wiis mei dit CDA-stânpunt en stypje dat. No de útfiering noch. 19-10-2006, ‘Ik wil mijn mannetje wel staan’
Wie? Magda Berndsen (56) Wat? Korpschef van de Friese politie.
Door Truus Duisterwinkel
[…] Op 1 november betrekt ze haar appartement in Leeuwarden. Dan begint ook haar cursus Fries. “Als je goed naar buiten wilt kijken en verbinding wilt maken met he omgeving, moet je kunnen communiceren. Ik ga niet beloven dat ik over drie maanden Fries kan spreken, maar ik wil het in ieder geval verstaan.” Dat moet gelden voor alle politiemensen, vindt ze.
18-10-2006, Muziekmaken een passie, Frysk een must
Meester Bernlef Kornelis neemt morgen 19 oktober afscheid van CBS It Lemieren in Tytsjerk. Een vraaggesprek. […]
Als je Bernlef Kornelis in 40 woorden beschrijft, wat zeg je dan?
Leerkrachten: Bernlef houdt heel erg van lekker eten. Zo kookt hij tussen de middagvoor alle collega’s soep. Hij spreekt altijd Fries en ook de notulen van de vergaderingen worden altijd in het Fries gemaakt. Bernlef kent iedereen, zit altijd vol verhalen en houdt erg van muziek. Hij heeft in zijn broekzak altijd een klein ‘bûsboekje’ en hier wordt echt alles in opgeschreven. […]
Meester Kornelis, als u terugkijkt op 40 jaar onderwijs, wat vindt u dan meest opvallende zaken?
Lesjaan en de bern wat leare haw ik altyd moai en tankber wurk fûn. It wurdt tsjintwurdich mei de trochsketten regeljouwing fierstente saaklik en te stiif. Soks giet ten koste fan it bern en fral fan de learkrêft. Ik begjin de humor en de kreativiteit te missen. Mei op ’e tiid in grapke en ris lekker gekjeie krigest in folle bettere wurksfear. Ik ferwûnderje my ek oer it ûntfryskjen yn ’e gesinnen.
Mei Geert Mak bin ’k it roerend iens wannear’t hy fynt, dat wy in prachtige taal hawwe, dy’t wy net allinne koesterje moatte, mar datst mei twatalichheid taalgefoeliger bern krigest. Spitigernôch dat just in soad Friezen dit net snappe.
Sels kom ik út in hoeke dêr’t it Fryskpraten gewoan wie, ek yn ’e tsjerke. Yn dizze hoeke krij ’k wolris it gefoel dat ‘Onze lieve Heer’ it Frysk net ferstean kin of mei. Soks kloppet fansels net. Dêr sil ‘Hij’ ek net bliid mei wêze. [...]
Wat gaat u doen als u straks met de VUT bent?
Gewoan trochspylje op de trompet by de Blauhúster Dakkapel. Ek it dwersfluitspyljen sil trochgean. Fierder kin ’k mei in goed boek thús wol âld wurde.
Boarne: Actief, 18-10-2006 [part fan it fraachpetear]
FFU: Dizze hoekhâlder foar it Frysk heart fansels yn ús ‘Wytboek’. Syn Hollânskpratende kollega’s lykje it noch net alhiel te ‘snappen’, as wy sjogge nei har taalgedrach (wat foar it ‘Swartboek’?). 17-10-2006 - IBS ’t Holdersnêst op De Harkema wurdt in ‘Trijetalige Skoalle’
De Harkema - Iepenbiere basisskoalle ’t Holdersnêst út De Harkema wol him, mei op advys fan de meisizzenskipsried, de kommende twa jier ûntwikkelje ta in trijetalige skoalle. Dat betsjut dat der les jûn wurdt yn it Nederlânsk, Frysk en Ingelsk. Om dat te realisearjen nimt de skoalle diel oan it projekt ‘Trijetalige Skoalle’.
De Fryske Akademy hat de ôfrûne acht jier sân trijetalige skoallen folge. Dy sân skoallen skoare wat de taalûntwikkeling fan it Nederlânsk oanbelanget neffens de lânlike trochsneed en binne dêrmei better as oare Fryske skoallen. Dêrneist konkludearret de Fryske Akademy dat lessen dy’t konsekwint foar in part yn it Nederlânsk en in part yn it Frysk jûn wurde, goed binne foar sawol de Nederlânsk- as Frysktalige bern. De Frysktalige bern skoare heger wat it Frysk oanbelanget en de Nederlânsktalige bern dogge dêr amper foar ûnder.
Op ’t Holdersnêst hat de ferdieling Frysk-Nederlânsk en it goed útinoar hâlden fan dy twa talen dit skoaljier de prioriteit. It kommende skoaljier stiet it Ingelsk op de aginda. It doel is dat de skoalle oer twa jier sertifisearre wurdt as ‘Trijetalige Skoalle’.
Yn 2004 is de skoalle begûn mei de metoade ‘Leefstijl’ om it selsbetrouwen fan de bern te fergrutsjen. Bern mei mear selsbetrouwen sille mear besykje en hawwe mear kâns op sukses.
Trijetalich ûnderwiis soarget derfoar dat de bern har mear bewust binne fan it bestean en de funksje fan ferskillende talen. Dêrmei sil it selsbetrouwen om har yn dy talen te uterjen, tanimme.
Boarne: Parseberjocht fan Willem Wouda, direkteur IBS ’t Holdersnêst út De Harkema
FFU: Lokwinske mei dat foar de Fryske taal en kultuer wichtige beslút. In foarbyld foar fierwei de measte oare skoallen. Ek lokwinske mei it kreaze parseberjocht. Der sieten gjin taal- en staveringsflaters yn! Soks komt selden foar! 10-10-2006, De zingende SuriFries
Door Rixt Oenema
Hij zingt bij het Goutumer Shantykoor, kaatste in Berlikum en schaatste wat af. Joy Kisoenpersad (39) is in feite een superallochtoon. Hij woont 31 jaar in Nederland en kan vloeiend Fries spreken. Daar schrikken de mensen nog steeds van.
“Ja, ik ben een SuriFries. Ik woon prettig in Zuiderburen, buiten Leeuwarden, met mijn vrouwe Sandra en onze twee dochters. Als Surinamer heb ik me aangepast in Friesland, maar verloochen mijn achtergrond niet. Dat is integratie. Ik ben hindoe en die levenswijze geef ik de kinderen mee. Je moet altijd proberen goede dingen te doen.”
‘Wij woonden tot mijn achtste jaar op een klein boerderijtje buiten Paramaribo. Een paar maanden voor de onafhankelijkheid van Suriname, in november 1975, zijn we naar Nederland vertrokken. Mijn ouders hadden weinig vertrouwen in een nieuwe regering.”
“Op de basisschool in Berlikum, waar we toen woonden, heb ik echt alle vormen van discriminatie ervaren. Mensen keken in die eerste periode neer op ons, we waren niet welkom. Dat maakt je wel hard.”
“Die problemen duurden kort. Mijn broer sprak na een week al Fries. Dat hielp. Ik dacht ook: als ik hier met de mensen wil praten, moet ik zo snel mogelijk Fries leren. Want taal is communicatie en dus macht. Dat zorgde voor integratie in het dorp. De Berlikumers waardeerden dat. Je moet er zelf iets van maken.”
“Als Friezen je eenmaal in het hart sluiten, ben je binnen. Als je de taal beheerst, neemt dat afstand weg. Ik werk als adviseur bij het CWI. Als ik iemand vraag: “Hiene jo in ôfspraak?”, dan is dat gemoedelijk. Het is beter zaken doen.” […]
Boarne: Leeuwarder Courant, 10-10-2006 [part fan it artikel]
FFU: Sokken mar mear! Fansels hie it ynterview noch better west, as it net bleaun wie by dat iene sintsje Frysk. Mar hawar, dat kin ek de skuld west hawwe fan de sjoernaliste. 09-10-2006, Friese Anjer voor Bernard Smilde
LEEUWARDEN - Predikant en musicus Bernard Smilde krijgt van het Prins Bernhard Cultuurfonds Fryslân de Friese Anjer 2006. De 84-jarige Leeuwardenaar krijgt de onderscheiding voor zijn belangrijke bijdrage aan de vertaling van de bijbel en het Liedboek voor de Kerken in het Fries. Voorts ging hij in het Fries voor in meer dan tweeduizend kerkdiensten. Smilde componeerde vijf oratoria, vijftig sololiederen, zestig kinderliederen dertig koorwerken en speelde tachtig concerten. Hij was gemeentepredikant en gaf muziekvakonderwijs in Leeuwarden en Groningen. Hij componeert en vertaalt nog steeds. De prijs wordt vrijdagmiddag uitgereikt in het Provinsjehûs.
Boarne: Leeuwarder Courant, 09-10-2006
FFU: Fan herten, Smilde! Fryslân en it Frysk hat in protte oan jo te tankjen. Jo binne in ljochtsjend foarbyld foar mannich Fries. 03-10-2006, Als het wij-gevoel maar blijft
Riemer
We hebben genoten van het verhaal over Riemer van de Velde (LC, 23 september). Wat heeft deze man enorm veel betekend voor SC Heerenveen. Oftewel het Fries voetbal. Gezamenlijk met Foppe de Haan waren ze echt onze eigen gewone nuchtere Friese jongens, echter met buitengewone gaven. Steeds hebben ze de taal van het volk gesproken. Een versterking zonder meer van het wij-gevoel. Trainer Verbeek heeft als niet-Fries zich verbazend aangepast en hoort nu eigenlijk ook wel een beetje bij ons. Een Foppe zal hij nooit worden, maar zo mag je mensen niet vergelijken. Verbeek presteert goed. De nieuwe voorzitter heet Koos Formsma. Een Fries die niet Fries spreekt. Benieuwd of hij dit zal proberen. Hopelijk blijft SC Heerenveen voor ons een Friese club met Friessprekende bestuurders. Dan zal ook het wij-gevoel blijven, verwachten we.
Leeuwarden, fam. H. Bakker
Boarne: Leeuwarder Courant, 03-10-2006
FFU: Mei rjocht stekt de famylje Bakker Riemer, Foppe en Verbeek in fear yn de broek. Wy likegoed. No it Frysk skriuwen noch, ek fan de famylje Bakker. Mar ja, it Fryske ûnderwiis hat it altiten raar sitte litten …. 25-09-2006, Straatnamen
Suthuisterveen - De nieuwe woonwijken in Surhuisterveen-Zuid krijgen Friestalige straatnamen. Het zijn historische plaatsnamen die verwijzen naar het ontstaan van Surhuisterveen als gevolg van de vervening in de zeventiende eeuw. Er woonden verveners, schippers en later ambachtslieden. Voor de wijk stelt het college straatnamen voor die verwijzen naar gereedschappen die bij de vervening werden gebruikt. Het gaat daarbij om Oplizzer, Stikker en Ballêster.
Boarne: Friesch Dagblad, 25-09-2006
FFU: Moai fansels, mar wêrom Surhuisterveen-Zuid en net Surhústerfean-Súd? Offisjele eigen, Fryske plaknammen binne net minder wichtich as Fryske strjitnammen. Dy komme yn atlassen en op kaarten en op dy wize by de learlingen. Dat is taalbehâld. Sa heart de eigen kultuer trochjûn te wurden. 27-07-2006, Friese rassen
Friese planten-, dieren- en fruitrassen hebben genen die zich in het verleden al ruimschoots bewezen hebben. Om ze te bewaren heeft de stichting It Griene Nêst het ‘kenniscentrum voor zeldzame of oorspronkelijke Friese dieren-, planten- en fruitrassen’ opgericht. Bovendien wordt in It Griene Nêst zoveel mogelijk materiaal bewaard, in kwekerij en dierenverblijven. Daar vinden bezoekers de Friese kip met maar liefst twaalf kleurslagen en het Friese melkschaap. De Terschellinger zomergerst groeit er, naast de Berlikumer wortel en het Friese geeltje. Publiek is welkom om dit alles te komen bekijken, ruiken en zelfs proeven.
Sumar, It Griene Nêst, Bosweg 1a, zaterdag en de zaterdagen 26 augustus en 30 september, 10-16 uur, toegang gratis.
Boarne: Uit, uitgave Leeuwarder Courant, 28 juli t/m 7 augustus 2006, s. 18
FFU: In moai doel fan dy stifting, dat trochjaan fan in wichtich stikje genetysk Frysk erfgoed. 27-07-2006, Willem Anker: ‘In Friesland voelen we ons thuis’
Het beste advies dat ik ooit kreeg: ‘Imiteer niemand’
Je kunt zeggen dat mijn broer en ik altijd hebben geleefd naar het advies van mijn goede vader. Die zei altijd: ‘Imiteer niemand, je bent al een kopie.”
‘Ik heb natuurlijk een tweelingbroer [Hans], van hem ben ik een kopie. Maar mijn vader bedoelde ook: ga uit van je eigen kracht, jullie zijn samen sterk. Kijk niet naar hoe andere collega’s hun praktijk vormgeven en voor het grote geld gaan. De zaken die ik behandel, zijn nog steeds voor ruim tachtig procent pro deo, ik doe alleen moord en doodslag en die cliënten hebben vaak weinig te besteden. Vanaf dag één kozen we voor een kantoor met een sociaal gezicht. Dat is 25 jaar niet veranderd.
We bewandelen samen écht een eigen lijn. Trekken met ons kantoor niet naar de randstad, want in Friesland voelen we ons thuis. We hebben beide geen mobiele telefoon of computer; we zijn gestopt bij het broodrooster en de tv. Heerlijk, niet hoeven meedoen aan die hypes.
‘Collega’s sturen ons kaartjes uit China, Cuba of Pokkiewokkie, wij gaan al 48 jaar naar Hotel Berg en Dal in Slenaken, Zuid-Limburg en sturen hun daarvandaan één terug. Na vijftig weken samen werken gaan we in week 51 samen op vakantie, met onze vrouwen. Zoals wij met elkaar zijn, fantastisch, een beetje sprookjesachtig eigenlijk.’ (MB)
Boarne: Intermediair 30, 27-07-2006. s. 11
FFU: Echte Friezen, dy Ankers! Fryslân is wiis mei harren. 22-07-2006, ‘It docht my deugd dat Pieter it yn it Frysk docht.’
Us Pieter
De toer rint nei syn ein en ik moat sizze, hy is spannender as oare jierren. Sûnt Armstrong net mear yn byld is, krije de oaren ek in kâns. Foarich jier wûn ús Piter [Weening] fan De Harkema noch in etappe. Ik hoopje dat him dat dizze toer ek noch slagget, mar dan moat er wol avensearje.
Wat er hiel goed docht yn myn eagen, is sa no en dan in stikje skriuwe yn de LC. Mei nocht lês ik se en ik wit mear minsken mei my. It docht my sa’n deugd dat Pieter it yn it Frysk docht. As de toer aansens beslist is, sil ik de stikjes fan Pieter syn ûnderfinings bot misse. De harkyt is wat dat oanbelanget slagge! Mocht er skielk syn fytske yn ’e beam hingje, dan wit ik seker dat ’r by de Ljouwerter Krante oan de slach kin. Sa te sjen hat er wol nocht oan it skriuwen. Pieter jonge, noch in soad wille yn de fytssport en hooplik hearre wy noch mear fan dy.
Burgum, P. Hazenberg
Boarne: Leeuwarder Courant, 22-07-2007 [ynstjoerd; skriuwflaterkes hawwe wy ferholpen] 05-07-2006, Skoalferlitters
Skoalmaster Pier* mei ’t sulvergrize hier
wie fjirtich jier yn ’t ûnderwiis yn ’t spier,
op skoalle hat er no de put derút,
fandêr dat er dy doar efter him slút.
Mar ek as frij man docht er aanst syn bêst
hy bliuwt aktyf en komt betiid fan ’t nêst,
hobbys by’t soad en altyd op ’e tried,
sa’n man wit mei syn frije tiid grif ried!
Ek Martsje Keuning hat har taak folbrocht,
har wurk op skoalle die se mei gâns nocht,
belutsen wie se, fleurich en sosjaal,
leaf foar de bern en tige muzikaal.
Fan ’66 ôf die se har plicht,
mar no is lang om let de ein yn sicht,
in moai foarútsjoch makket har al bliid:
tenei hat se foar alles altyd tiid!
Eize de Boer
Boarne: Actief (‘Actiefers’), 05-07-2006
* Drs. Pier Bergsma hat op 30-06-2006 nei goed 40 jier mei in miny-sympoasium ôfskie naam fan it basisûnderwiis. In ferlies foar it ûnderwiis. De lêste jierren wied er direkteur fan de KBS Immanuel te Noardburgum.
Pier is ek foarsitter fan it Pedagogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy en stipet aktyf it stribjen fan de FFU om te kommen ta in eigen kanon foar de Fryske taal en kultuer. Boppedat is er yn ûnderskate lanlike blêden en it Friesch Dagblad in koartswilich bestrider fan in tige nuodlike ‘ûnderwiisideology’, nammentlik dy fan de sekteleden fan de beweging fan it saneamde ‘Nieuwe Leren’ (sjoch bgl. by ‘Poadium’, 18-02-2006, Modieuze ideeën over leren ‘ongefundeerd’). Hulde Pier! Efkes op ús earepoadium dus. Juny 2006, Frysk en Europa
Op ús gearkomste fan 17 jannewaris [2006] wiene wy te gast yn it gemeentehûs fan Wymbritseradiel te Drylts. [...] Us ynlieder op dy jûn wie Germ Gerbrandy. Hy is yn it EBLT [NK-EBLT= Nederlânske Kommisje fan it Buro foar Lytse Talen] fertsjintwurdiger fan de Feriening Frysk Underwiis (FFU). Yn it destich libben is er wethâlder fan de gemeente Wymbritseradiel. Sûnt 1988 hat dy gemeente in hiel soad dien om in goed en akseptabel gebrûk [fan it Frysk] fan de grûn te krijen. En as jo yn it gemeentehûs sels sjogge, dan binne alle oanwizings en romten ek yn it Frysk oanjûn. De omgongstaal yn de gemeente is Frysk, en ek B&W en de 17 riedsleden (op ien nei) prate Frysk. Fan de amtners kin sa’n 50% Frysk prate, lêze en skriuwe. Gewoanwei dogge de trou-amtners de houliksbefêstiging ek yn it Frysk. Likernôch 25% fan de stikken fan de gemeente is Frysktalich. De gemeente hat by de ynfiering en it brûken fan it Frysk ek gjin lêst hân fan persoanen en ynstânsjes dy’t dwers leine of om oersettings fan stikken en brieven fregen. De plaknammebuorden binne noch wol twatalich en it is op dit stuit noch in stap te fier om oer te gean nei ientalich. De wethâlder wie tige optein oer de priis dy’t de gemeente wûn hie wie it bêste Frysktalige webstek yn 2005. [...]
Sybren van der Vliet
Boarne: Each & Ear, jrg. 21, nû. 4, juny 2006, s. 18 [part fan in gearkomsteferslach fan de Feriening Freonen fan Omrop Fryslân, dêr’t troch ús de rûchste taal- en staveringsflaters úthelle binne, FFU] 21-06-2006, Deelcertificaat tweetaligheid
URETERP - Kinderdagverblijf De Spilt is onlangs bezocht door de provinciale commissie die toezicht houdt op taalbeleid in de kinderopvang. Inmiddels heeft de Ureterper voorziening het tweede deelcertificaat ‘Tweetalig kinderdagverblijf’ ontvangen. Men kan thans de laatste fase van het certificeringstraject ingaan. Sinds 2000 kunnen kinderdagverblijven en peuterspeelzalen gecertificeerd worden op het gebied van taalbeleid en tweetaligheid. Momenteel zijn er in Friesland 45 peuterspeelzalen en kinderdagverblijven die aan de certificering meedoen.
Boarne: Drachtster Courant, 12-06-2006
FFU: Lokwinske! No op nei it tredde sertifikaat en taalkwaliteit! 24-05-2006, Dantumadiel. “Amtners goed op streek mei it Frysk”
DAMWALD - Yn it ôfrûne winterskoft hawwe sa’n tritich amtners en ien wethâlder op it gemeentehûs yn Damwâld mei it Frysk yn it spier west.
It gemeentebestjoer fan Dantumadiel achtet it fan belang dat safolle mooglik fan harren meiwurkers goed yn it Frysk kontakt ûnderhâlde kinne mei eltsenien dy’t se yn it wurk treffe. En dat binne der gâns wat: 85% fan de Dantumadielers praat neffens ûndersyk yn it deistich libben Frysk. Dêrom hat it kolleezje fan b. en w. ferline jier de mooglikheid bean oan sawol Frysktaligen as net-Frysktaligen om yn wurktiid in kursus Frysk te folgjen, om it Frysk tenei goed te praten en it goed skriuwe te kinnen. It soene Afûk-kursussen wêze, mei gemeentefoarljochter Emmo Koster, dy’t lesjouwer by de Afûk is, as kursuslieder. Dat besparret ekstra reistiid en kosten en de motivaasje en ûnderlinge stipe soe optimaal wêze kinne, wie it tinken.
Der joegen har sa’n tritich kursisten op. Dêrfan binne troch ferhúzjen en sa yn de rin fan de kursustiid mar inkelen útfallen, dat der hawwe 28 foar it eksamen west. Sân foar it dieleksamen NF-1 (net-Frysktaligen, ferstean en lêzen) en 21 foar it A-eksamen. Hja behellen in skoan resultaat: se binne allegearre slagge. Yn trochsneed de NF’ers mei it sifer 8,6 en de A-kursisten mei it sifer 7,5.
Ferskate dielnimmers hawwe de smaak sa te pakken, dat se risselwaasje meitsje foar fuortsetting en ferdjipping mei in ferfolchkursus. “De aardichheid oan it Frysk is dúdlik tanommen”, seit kursuslieder en wurdfierder Emmo Koster.
It betsjut lykwols net dat bygelyks it tal Frysktalige kolleezjestikken tanimt. “It is benammen it Frysk praten dat tanimt”, is Koster syn yndruk. “Frysk skriuwen is dreger, boppedat wiene de kursisten lang net allegearre amtners dy’t kolleezjestikken skriuwe.”
Boarne: Actief, 24-05-2006
FFU: Emmo, lokwinske mei it risseltaat. En, Dantemadiel, no fan ’e flier nei de souder ... 20-05-2006, In de voetsporen van Bolkestein
Ook voor iemand die toespraken schreef voor VVD-leider Bolkestein en zich met een handgranaat mocht verdedigen in Georgische loopgraven, blijven er jongensdromen. Tom Kuperus (34) uit Leiden wil als tweede echte Fries namens de VVD de Tweede Kamer in. Een jaar voor de verkiezingen is de geboren Grouster al op tournee. […]
Jongensdroom
Na al zijn omzwervingen wil Kuperus over een jaar de Tweede Kamer in, zijn jongensdroom waarmaken. Hij zal er voor terug verhuizen naar Friesland. […] Hij spreekt de Friese taal, heeft de politieke kennis, schreef mee aan de grondwet in Kosovo, verrichtte diplomatiek werk in Macedonië, was internationaal secretaris van de VVD en raadslid in Leiden en is nu politiek assistent van staatssecretaris Melanie Schultz van Haegen. […]
Vroege campagne
De 34-jarige Leidenaar maakt zich op zijn Friese rondgang sterk voor onderwijs (“individueel gericht”), milieu (“offer de natuur in Afrika en Zuid-Amerika niet op aan grootschalige landbouw”) en de Friese taal. Door de dominantere rol van het Engels komt het Fries in de knel, “Als dat zo doorgaat, verdwijnt het Fries en daarmee de eigenheid van de provincie. Dat moet niet gebeuren. Dat zou waanzinnig slecht zijn. Fries moet weer meer de voertaal zijn.” […]
MARCEL DE JONG
Boarne: Leeuwarder Courant (‘Sneon en Snein’), s. 5 [in relevant stikje út it ynterview dat de krante mei him hie]
FFU: Wy winskje bûnsmaat Tom Kuperus in protte sukses ta by syn kampanje. Wy tidigje op him as it giet om it beskreppen fan in gâns better plak fan de Fryske taal en kultuer yn it ûnderwiis. Maart, 2006, Ofsier fan Justysje Oebele Brouwer en it Frysk
Ofsier fan Justysje Oebele Brouwer hat foarich jier syn wurkplak Ljouwert ferruile foar Grins. It boerespultsje yn de Wâlden sil er net ferlitte. ‘De drang om yn Fryslân te wenjen, wie hast fysyk.’ Op de rjochtbank is Brouwer ek in Fries yn ieren en sinen. ‘Ik seach allegearre minsken dy’t har folle better uteren yn it Frysk, mar alles gong automatysk yn it Hollânsk. Ik tocht: Ho, hjir moat ik wat oan dwaan. Fan ien dy’t tafallich Frysk prate, waard ik in Fries dy’t út de posysje wei dat er wat te sizzen hat, yndied stjoere kin.’ [...]
Fries yn ieren en sinen
Us bern binne altyd grutbrocht yn it Frysk, sels doe’t wy as dy Fraiz’n yn Grinslân wennen. Yn Fryslân begjin ik ek yn stedswinkels altyd yn it Frysk, al fersteane se it allinnich mar, dan gean ik troch yn it Frysk. Wy moatte ús net altyd ferbrekke. Nei ferrin fan tiid moat ymport it mar ferstean, oarsom soe ik my der bygelyks yn Limburch ek ta sette.
It moaie fan in Frysktalige parse-offisier yn Ljouwert wie ek dat sadwaande it Iepenbier Ministearje sels libben Frysk prate. Dat wie al wat, neist de Frysktalige brosjueren dy’t oer it IM en juridysk jargon ferskynden. Mar noch mear as in offisier dy’t wat yn it Frysk seit, beskôgje ik mysels as in offisier dy’t wat oan it Frysk docht. En dat waard heech tiid nei allegear prachtige rapporten as dat fan Djoeke de Graaff-Nauta oer gebrûk fan it Frysk yn it rjochtsferkear. Want der kaam, ek al wie der jild foar, yn de praktyk gjin soademiter fan telâne. Ik seach allegear minsken op de sitting kommen dy’t har folle better uteren yn it Frysk, mar alles gong automatysk yn it Hollânsk. En doe tocht ik: ho, hjir moat ik wat oan dwaan no’t ik op dit plak setten bin, no’t ik de kâns haw. Fan immen dy’t tafallich Frysk prate, begûn ik my doe ien fan ús Friezen te fielen dy’t út de posysje wei dat er wat te sizzen hat, yndied stjoere kin: fan doe ôf wie it dus omdraaid. Dat gefoel hat my net stikke litten.
Wy binne te beskieden en moatte wat grutsker op it Fryskeigene wêze. Mei nasjonalisme hat it foar my neat te krijen en mei ‘seehûntsjeswurk’ likemin. Dat in ynterview yn it Frysk is of dat it gebrûk fan it Frysk yn it rjochtsferkear deryn behannele wurdt, soe winlik gjin opmerklik punt wêze moatte.
Gesprekken mei slachtoffers moatte fertroud wêze, dus safolle mooglik yn har eigen taal. Frysk prate op rjochtsittings: op himsels goed, want de gedachte dat in memmetaal nét foar yn de rjochtseal is, liedt yn wêzen werom nei de tiid dat Frânsk de taal fan de magistratuer wie ... Ik haw ien kear mei rjochter, fertochte en advokaten in folslein Frysktalige sitting dien, prachtich. Mar tajûn, by Frysk yn benammen de rjochtseal kin wol in spanning lizze. De fertochte mei dêrtroch net tinke: dit falt ta, ’t is ien fan ús! En hy begjint ek noch te dookjen, ek asto dat net hawwe wolst, bygelyks by de veelplegers kinst noflikens net brûke. Soms moatst pitich wêze en dan hie ik wolris wat lêst fan dy taal. De laach dy’t dêrrûnder sit, is de konstatearring dat de fertochte tinkt: o, Frysk is net de taal fan de rjochtseal, mar fan op ’e strjitte, yn de kroech, op de sportklup en blykber komt dat sfearke no ek yn de rjochtseal ... It moat dus net té fertroud wurde, moat altyd wat ûngewoan bliuwe, it giet om in strafproses.
Mar fierders, ik ha ek mei de plysje yn Fryslân eins altyd Frysk praat, noait in punt west. It wurdt dêrmei sa’n stik natuerliker en direkter. As ien belle, begûn ik altyd yn it Frysk. Ik folgje no fansels op ôfstân de aktuele diskusje tusken Dales, Mulder, Liemburg en sa. Ik fyn foar it de plysjeman mei syn publyksfunksje noch sterker jilden as foar de justysjeman dat er, wêr’t it kin, Frysk prate moat. Hy moat it yn alle gefal ferstean en oars sa gau mooglik leare! Oare wurkjouwers freegje of fasilitearje dat gewoan al lang. En dan no al dy bestjoerderstaal dat it gjin ‘kernactiviteit’ is? Dat it by it selektearjen fan de bêste sollisitant ynearsten om oare kwaliteiten giet, dat is in iepen doar. De perfekte resjerzjesjef út, lit ús sizze Seelân, mei der dus wier wol inkelde moannen oer dwaan om Frysk te learen.
Trijekwart fan de ynwenners praat it, it is meastal har earste taal en mear as njoggentich persint ferstiet it, wêr hawwe se it dan eins noch oer?
Boarne: Bouke van der Hem, ‘Oebele Brouwer wol risiko’s nimme’ Yn: de Moanne, jrg. 5, nû. 2, maart 2006, s. 6, 7 [part fan it artikel] 07-02-2006, Friese les
In mijn sollicitatiegesprek bij deze krant [Friesch Dagblad] had ik beweerd dat ik als geboren Leeuwarder het Fries zo zou oppikken. De taal verstaan gaat prima, maar na twee maanden op de regioredactie kwam ik nog steeds niet veel verder dan het bestellen van poeier of hinnesop uit de automaat. Een pover resultaat. De intensieve Afûk-cursus waar ik me voor had opgegeven, was dus wel op zijn plaats.
De docente begon meteen met een stevige waarschuwing, in het Fries. Het heet een intensieve cursus, en dat is het ook. We gaan in vijfentwintig lessen een taal leren, een echte taal, en iedereen die vaker cursussen heeft gevolgd, weet dat dat eigenlijk niet kan. In het sfeerloze tl-licht van het Bouhoflokaal zag ik mijn medecursisten verontruste blikken uitwisselen. Deze juf zag eruit als een lieve buurvrouw, maar ze nam haar vak uiterst serieus. En ze liet er geen misverstand over bestaan: zonder huiswerk te maken, kwamen we er niet. Verder gaf ze ons het advies om veel naar de Omrop te luisteren, al vond ze dat er daar ook nog genoeg journalisten zijn die een cursus kunnen gebruiken.
Vervolgens de eerste lesstof, en dat stelde me wat gerust. Het ging over koffiedrinken. Over kopkes en pantsjes, klûntsjes en pûdsjes. Met een waarschuwing voor de overijverige student: het boek had het wel over een swolchje molke, maar het gebruik van die ongebruikelijke uitdrukking zou ons meteen als Afûk-kursist ontmaskeren. Verder duurde het even voor iedereen begreep dat een piltsje iets anders was dan een pilske, maar in de pauze kon iedereen zijn koffie vlekkeloos in het Fries bestellen.
Over een heal jier (huh, een heel jaar?) lachen we erom, als het aan mij en juf Martsje ligt. Het belangrijkste is om gewoon te durven. Dus over een half jaar beloof ik op deze plaats een column, helemaal in het Fries. Sa geef as kryt.
Erik Betten (sjoernalist by it Friesch Dagblad)
Boarne: Friesch Dagblad, 07-02-2006
Neiskrift FFU: 17-01-2006, Daliks op in kursus Frysk om te yntegrearjen
Hoe hoort het eigenlijk?
Gregor en Carolien Vos uit Weesp. Hebben een boerderij in Warten gekocht.
“Wij zijn meteen op cursus gegaan en gaan wellicht noch door met deel twee. Waarom? Om te integreren. Onze boerderij wordt verbouwd door lokale aannemers en het is toch handig om hún taal te verstaan. Nu hoeven we niet voortdurend te vragen of ze Nederlands willen praten. Na een jaar in Warten voelen we ons meer opgenomen in het plaatselijk gebeuren dan ooit in Weesp.”
Boarne: Leeuwarder Courant, 17-01-2006
Neiskrift FFU: 10-01-2006, Gelauwerde Schadd blijft Friese taal leren
Grou - Een “heel leuke”opsteker vond burgemeester Schadd-de Boer van Boarnsterhim het. Zaterdag kreeg zij van de FNP de aanmoedigingsprijs vanwege haar prestaties op het gebied van de Friese taal. Een ‘lauwerkrans’ van klimop met een paar Friese doorlopers en een warme sjaal. Burgemeester Schadd: “Ik ben als Hollandse burgemeester nog niet zo lang in Fryslân aan het werk, maar ik probeer een gedeelte in het Fries te doen.
Half april trad ze aan als burgemeester van Boarnsterhim. “Een van de ‘Friese’ gemeenten in de provincie. Het Fries is hier gewoon een belangrijke factor voor de bevolking. Uit respect voor de bevolking wilde ik zo snel mogelijk Fries leren.”
Samen met haar echtgenoot deed Schadd een cursus van de Afûk, met wekelijkse lessen. Ook gingen ze tweemaal een week naar Terschelling, voor de roemruchte stoomcursus van een week.
En dus hield ze een deel van haar Nieuwjaarstoespraak in het Fries en opende ze de raadsvergadering al eens in haar nieuwe taal. In het dagelijks verkeer heeft Schadd nog wel eens wat moeite met het Fries. “In ‘hiel petear’ kan ik nog niet voeren. Maar ik vraag mensen altijd mij in het Fries aan te spreken. En ik blijf doorleren. Ik zal alles doen wat in mijn macht ligt om uiteindelijk zo veel mogelijk in het Fries te doen.”
Boarne: Friesch Dagblad, 10-01-2006 09-01-2006, Respekt foar it Frysk en de Friezen en in foarbyld foar Nijpels
Noch mar acht moanne yn Fryslân en dan yn funksje al Frysk prate, dat docht boargemaster Ella Schadd-de Boer fan Boarnsterhim. In priis wurdich. En in plakje op ús earepoadium!
FNP-prijzen voor behoud taal en vee
JIRNSUM - Burgemeester Ella Schadd-de Boer van Boarnsterhim en Petra Beerda uit IJlst zijn zaterdag op de nieuwjaarsreceptie van de FNP onderscheiden vanwege hun inzet voor respectievelijk de Friese taal en het behoud van het zeldzame Fries roodbont rundvee. Schadd kreeg Friese houtjes overhandigd, voor Beerda was er knipselwerk van kunstenaar Gerlof Smit.
Voor Schadd zijn de schaatsen vooral als aanmoediging bedoeld, omdat ze nog maar acht maanden burgemeester van Boarnsterhim is en zich verschrikkelijk inzet om het Fries onder de knie te krijgen. De laatste raadsvergadering en de nieuwjaarstoespraak gingen al gedeeltelijk in het Fries. “Better as Nijpels. Spitich dat dy man sa’n bytsje respekt hat foar de taal en de Friezen”, aldus FNP’er Germ Gerbrandy.
Boarne: Leeuwarder Courant, 09-01-2006 04-11-2005, Praat mar Frysk
Reinder de Boer (54) út Spannum is learaar oan ´e lânbouskoalle (AOC) yn Ljouwert. Al syn lessen jout er yn it Frysk. Ek bûten syn wurk brûkt er selden Nederlânsk.
‘Ik ha in ferskriklike hekel oan it Nederlânsk. Ik kin it wol, mar ik fyn Frysk in stik makliker. Ik jou no al 27 jier les en ik ha noch gjin 2 persint fan alles lessen yn it Nederlânsk dien. Inkeld as in learling der om freget, jou ik in lytse gearfetting yn it Nederlânsk. Ek âlderjûnen doch ik yn it Frysk.
Myn Frysk hat op skoalle noch noait swierrichheden oplevere. Fryske learlingen begripe my troch it Frysk just better. Selden kom ik foar myn wurk bûten de provinsje. As ik foar in kursus bûten Fryslân bin, praat ik net folle om ‘t ik út soarte net graach Nederlânsk praat.
Yn winkels praat ik ek altyd Frysk. As se my bygelyks yn Ljouwert yn in winkel net ferstean wolle, dan dogge wy gjin saken. Dan ferbrek ik my net. Yn ´e stêd binne der genôch oare saken dêr't se ferkeapje wat ik nedich ha.
Myn kunde bestiet út Friezen en as se fan hûs út net Frysktalich binne, fersteane se it wol. Binnen dy rûnte praat ik sa lang mooglik Frysk. As minsken it net fersteane, moatte se it oanjaan en dan jou ik útlis.
Ik bin in hiele gewoane Fries, net in trochdriuwer. Ik bin net by de FNP en ek net by de betinking fan ´e Slach by Warns. Ik fyn dat it Frysk der bliuwe moat en ik brûk it dêr't it brûkt wurde kin.'
Elske Minnema
Boarne: Leeuwarder Courant, 04-11-2005 (‘Freed')
Neiskrift FFU: 21-10-2005, Fries als elfde taal moeilijk voor Brabantse
Na Nederlands, Duits, Engels, Frans, Vlaams, Limburgs, Brabants, Kikaonde, Kilunda en Patois wil Anja Visschedijk uit Gytsjerk het Fries nu ook onder de knie krijgen. Ze doet haar tweede cursus bij de Afûk.
De van oorsprong Brabantse Anja Visschedijk (58) woont ruim een jaar in Gytsjerk, ‘Nooit gedacht dat wij in Friesland terecht zouden komen', vertelt Anja lachend. ‘Maar ik ben blij dat het zo is gelopen, want ik voel me hier helemaal thuis. Je bent in het buitenland ín je eigen land. Ik ben gewoon verliefd op Friesland. De omgeving is mooi en de Friese mentaliteit is geweldig. Iedereen is zo vriendelijk. Dat is in het Westen weer heel anders.'
Iemand die zo verkikkerd is op Friesland, hoort de Friese taal natuurlijk ook te spreken. Dat vindt import-Fries Anja ook. Daarom volgt ze nu een cursus Fries spreken via de Afûk na eerst de cursus Fries verstaan en lezen te hebben gevolgd met man Paul. ‘Samen met andere nieuwelingen uit het land ontdekten we de overeenkomsten met onze eigen dialecten. Daar hadden we enorm veel plezier in.'
Het is niet de eerste keer dat Anja een nieuwe taal leert. Toen ze begin twintige was, vertroke ze in het kader van ontwikkelingswerk met haar man naar het Zuid-Afrikaanse land Zambia, waar ze Kikaonde en Kilunda leerde spreken. In Zambia werkte Anja als onderwijzeres en daarbij is het noodzakelijke deze talen te beheersen. ‘Zambia is echt een talenwalhalla. Alleen al op de basisschool werden twaalf verschillende stamtalen gesproken.'
Na twee jaar in Zambia gewoond te hebben, vertrok het jonge gezin naar Tsjaad, eveneens in Afrika. Door een burgeroorlog raakten ze alles kwijt en zagen zich genoodzaakt tijdelijk naar Nederland terug te keren. Het buitenland bleef echter trekken, waardoor het gezin al snel weer vertrok naar het Caribische eiland Saint Lucia. Hier leerde Aanja Patois, een mengtaal van Frans, Engels en een lokale taal. Het Caribische eiland was het laatste buitenlandse woonadres. Eenmaal terug in Nederland vestyigde de familie Visschedijk zich in Roosendaal. Toen man Paul inLeeuwarden ging werken, pendelde het echtpaar aanvankelijk op en neer. Uiteindelijke gingen ze toch overstag en verhuisden naar Friesland.
Hoewel Anja goede cijfers haalde op de examens (een 6,6 op de ‘wurdskattoets' en zelfs een 10 op de ‘harktekst'), vindt ze de Friese taal erg moeilijk. ‘Van alle talen en dialecten die ik heb geleerd, is er geen één waar ze de ‘r'zo uitspreken als in het Fries. Ik heb hiervoor zelfs een logoppedist ingeschakeld. Zij leert me hoe ik het goed moet uitspreken.'
Momenteel is Anja druk bezig met het opzetten van een eigen bedrijfje in coaching, training en advieswerk. 'Als ik Fries sprekende cliënten krijg, zal het contact soepeler verlopen als ik ook Fries beheers.'Daarnaast wil ze ook de Friese mensen beter leren begrijpen. 'Een taal zegt veel over het volk. Als je de taal machtig bent, begrijp je ook veel meer van de cultuur.' En hoe zijn de Friezen volgens haar? ‘Mensen van no nonsens, geen gezeur. Daar hou ik wel van.'
Paula Westra
Boarne: Leeuwarder Courant, 22-10-2005
Neiskrift FFU: 27-09-2005, Friese les voor nieuwkomers
Damwoude - Nieuwe inwoners van Dantumadeel krijgen mogelijk een cursus Fries van de gemeente aangeboden. Burgemeester en wethouders vinden dat de niet-Friestaligen de kans moeten krijgen de taal te leren om zo beter aansluiting te krijgen bij de 80 procent Friestalige inwoners.
Of het zover komt, hangt af van het succes van een cursus Fries voor eigen ambtenaren. Die begint maandag in het gemeentehuis van Damwoude. De twintig lessen zijn onder werktijd en op kosten van de gemeente. Ze worden verzorgd door Emmo Koster, ‘lesjouwer' bij de Afûk en tevens voorlichter bij de gemeente. Volgend jaar komt er dan tijd vrije om dezelfde lessen aan nieuwe burgers aan te bieden.
Boarne: Leeuwarder Courant, 27-09-2005
Neiskrift FFU: